قاعده منع محاکمه مجدد  در نظام حقوقی افغانستان، اسناد بینالمللی حقوق بشر و فقه حنفی

قاعده منع محاکمه مجدد

 در نظام حقوقی افغانستان، اسناد بینالمللی حقوق بشر و فقه حنفی

علی خالقی1، محمدعارف احمدي2ð

  1. دانشیار گروه حقوق جزایی و جرمشناسی دانشگاه تهران
  2. دکتراي حقوق کیفري و جرم شناسی دانشگاه تهران

(تاریخ دریافت 11/11/1394- تاریخ تصویب: 2/9/1395) چکیده

قاعده منع محاکمه مجدد یکی از قواعد مهم حقوق کیفري است که بر اساس آن هیچ کس را نبایـد بـه خـاطرارتکاب یک جرم، دوبار محاکمه و مجازات کرد. این قاعده که در حقوق داخلی بسیاري از کشورها پذیرفته شده ،در تعدادي از اسناد بینالمللی حقوق بشر و اساسنامههاي دادگاههاي کیفري بینالمللـی مـورد شناسـایی قـرارگرفته است. در حقوق افغانستان نیز قانونگذار این قاعده را پذیرفته و محاکمه مجدد متهم براي همـان جـرم راممنوع کرده است. این امر از گذشتههاي دور به پیروي از فقه حنفی به صورت محدود و در آرایی که سـلاطینخودشان صادر یا بر آن نظارت میکردند، پذیرفته شده است. در فقه حنفی نیز محاکمـه مجـدد مـردود بـوده ومبانی پذیرش آن همان مبانی مورد نظر حقوق عرفی است و می توان فهمید که با اسناد بینالمللـی سـازگاريدارد. شرایط اعمال این قاعده در همه نظامهاي حقوقی دنیا، قطعی شدنِ حکم و وجـ ود پیونـد میـان محاکمـهنخست و محاکمه جدید است.

 

 

کلید واژگان

منع محاکمه مجدد، نظام حقوقی افغانستان، اسناد بینالمللی، حقوق بشر، فقه حنفی.

 

                                                

*akhaleghi@ut.ac.ir                                                                 

 

مقدمه

قاعده منع محاکمه مجدد که با هدف جلوگیري از اقدام مکرر دولت در تعقیب یک شخص بـرايیک رفتار مجرمانه پذیرفته شده است، در حقوق کشوها با عناوین مختلف شناخته میشود. البته گفته شده که اصطلاح منع محاکمه مجدد و منع مجازات مجدد به یک معنا و معادل هم هستند و درنتیجه، محاکمه دوباره به خودي خود و صرفنظر از نتایج آن، مخالف قـانون و ممنـوع اسـت

(Mezei, in Badó, 2014: 201)؛ بنابراین، واژه bis در اصطلاح لاتین ne bis in idem اعم از مجـازات ومحاکمه مجدد است (De la Cuesta, 2015: 416). به همین دلیل، دادگاه عالی آمریکـا در یـک مـورداظهار میدارد: »کامنلا نه تنها مجازات دوباره، بلکه محاکمه دوباره براي همان جرم را نیـز منـعمیکند، خواه متهم محکوم به مجازات شود و خـواه نشـود« (Coffin, 2010: 785). قاعـده مزبـور درنظامهاي حقوقی دنیا به صورت هاي متفاوت تفسیر شده است؛ در حالی که در برخـی کشـورها،حکم برائت حکم نهایی محسوب و به هـیچ  وجـه قابـل رسـیدگی مجـدد نیسـت، در بسـیاري ازکشورهاي اروپایی حکم برائتی که در نتیجه اشتباه در قانون یا اشتباه در دلایل صادر شده باشد ،قابل تجدیدنظر است (Bassiouni, 1993: 288).

این که یک شخص نباید به خاطر ارتکاب یک جرم دوبار محاکمه و مجازات شود، سابقه اي دیرینـهدارد و رد پاي آن را میتوان در حقوق اسلام، آیین یهود و حقوق باستان مثل حقوق یونان و رم یافـت(Conway, 2003: 351-383)، ولی به عنوان یک قاعدهي حقوق کیفري در بسیاري از کشـورها، از جملـه درنظام حقوقی بریتانیا و فرانسه به عنوان دو کشور شاخص نظامهاي حقوقی کامنلا و نوشته تـا قبـل ازقرن 18 و 19 قابل پذیرش نبوده است (توجهی و قربانی قلجلو ،1390: 160). قاعده مزبور که بـر  مبـانی  مهمـی  همچون آزادي فردي، حمایت از افراد در برابر سوء استفاده از قدرت دولتی، حمایت از حقوق بشر، اصـل  عدالت، اصل تناسب، اعتبار امر مختوم، نظم و آرامش جامعـه  و انصـاف  اسـتوار  اسـت (حبیـب زاده، اردبیلـی و

جانیپور 1384: 149)، هرچند در آغاز کارکرد حقوق بشـري نداشـت (Jun, Changzong and Youshui, 2003: 865)، ولی امروزه بیش از آن که چهره حقوق کیفري داشته باشد، چهره حقوق بشـري  دارد، بـه  نحـوي  کـه  در تعداد زیادي از اسناد حقوق بشر بینالمللی انعکاس یافته و در زمره حقوق بنیادین افراد قرار گرفته اسـت  (Cryer et al, 2010: 80). براین اساس، دادگاه عالی آمریکـا در یکـی از آراء خـود اظهـار مـیدارد: »در ویژگـیبنیادي بودن منع محاکمه مجدد به سختی میتوان تردید کرد« (Rudstein, 2005:195).

هرچند تقریباً تمام کشورها اعمال این قاعده را در قلمرو قضایی ملّّی به رسـ میت مـی شناسـند،ولی اعمال آن در قلمرو قضایی فراملّّی همواره مورد اختلاف بوده و تـاکنون بـه عنـوان یـک قاعـده عرفی یا یک اصل کلی حقوقی پذیرفته نشده است. با این حال، در سطح بینالمللی رویهاي در حال شکلگیري است تا قلمرو آن را به نظام قضـایی فراملّّـی نیـز گسـترش دهـد(Cryer et al, op. cit: 81) . براي مثال، شرکت کنندگان در هفدهمین کنگـره بـینالمللـی حقـوق جـزا کـه از 12 تـا 19 سپتامبر 2004 در پکن برگزار گردید، اعمال این قاعده را در سطح بینالمللی و فراملّی توصیه کردند (De la Cuesta, op. cit: 415).

قاعده منع محاکمه مجدد در قانون اساسی افغانستان به صراحت پذیرفته نشده است، ولی می توان گفت که امروزه یکی از اصول مسلّّم نظام حقوقی افغانستان به شمار می رود. بر خـلاف سـایر مـذاهب،این قاعده در فقه حنفی نیز از همان آغاز تضمین شده و یـا حـداقل مقرراتـی را نمـیتـوان یافـت کـهمجازات مجدد را اجازه دهد (Guhr, Moschtaghi and Knust, 2005:112)؛ بنابراین، مـاده سـه قـانون اساسـی1382 که مقرر میکند: »در افغانستان هیچ قانونی نمیتواند مخالف معتقـدات  و احکـام دیـن مقـدساسلام باشد« و ماده شش که تأکید میورزد: »دولت منشور ملل متحد، معاهدات بینالدول، میثاقهاي بینالمللی که افغانستان به آن ملحق شده است و اعلامیه جهانی حقوق بشر را رعایت مـی کنـد ….«، در مورد این قاعده با هم سازگاري خوبی دارند. بدین ترتیب، مشـکل عـدم سـازگاري اسـناد بـینالمللـیحقوق بشر با اسلام در مورد این قاعده که این پژوهش نیز در صدد بیان آن است، مطرح نمیشود.

افغانستان عضو سازمان ملل متحد است و اعلامیه جهانی حقوق بشر و میثـاق بـینالمللـی حقـوقمدنی و سیاسی و اساسنامه رم را -به عنوان تنها کشور منطقه- پذیرفته است. بـدین سـان، هرگـاه درقوانین داخلی مقررات خاصی در مورد قاعده منع محاکمه مجدد یافت نشود، استناد دادگاههاي داخلی به مقررات این اسناد که در گذشته به صراحت در سلسله منـابع حقـوقی افغانسـتان قـرار نداشـتند1، ظاهراً بلااشکال است؛ زیرا اکنون معاهدات بینالمللی پذیرفته شده توسط افغانستان بـه لحـاظ نظـريهمعرض قوانین داخلی بوده و از این رو استناد قاضی به آنها موجب نقـض رأي در مراجـع بـالاتر بـهدلیل صدور رأي غیر مستند نخواهد شد. با این حال، به نظر میرسد که در مقـام اجـرا، بـه معاهـداتبینالمللی اهمیت کمتري داده میشود. به همـین جهـت، اخیـراً در سـال 1393 بـه منظـور رعایـتمقررات بینالمللی حقوق بشر در نهادهاي دولتی، مقررهاي را تحت عنوان »مقـرره  حمایـت از حقـوقبشر در ادارات دولتی« به تصویب رساند. براساس مـاده پـنج آن: اداره حمایـت از  حقـوق  بشـر  داراي وظایف و صلاحیتهاي ذیل میباشد:

                                                

  1. 1. ماده 2 قانون مدنی مصوب 1355: »در مواردي که حکمی در قانون و یا اساسـات کلـی فقـه حنفـی شـریعت اسـلامموجود نباشد، محکمه مطابق به عرف عمومی حکم صادر مینماید، مشروط بر این که عرف مناقض احکـام قـانون ویا اساسات عدالت نباشد«. میبینیم که منابع حقوق در افغانستان عبارتند از قانون، فقه و عـرف، ولـی معاهـدات درزمره آنها نیست.
  2. 1. پیگیري اجراي میثاقهاي بینالمللی حقوق بشر و پروتکـل هـاي منضـمۀ آن در ادارات دولتـی ، 2.

همکاري با ادارات دولتی ذیربط وکمیسیون مستقل حقوق بشر افغانسـتان  در عرصـه  اجـراي میثـاقهـاي  بینالمللی حقوق بشر و پروتکلهاي منضمه آن، 3. پیگیري سفارشات و قطعنامههاي سازمان ملل متحـد  و سایر مکانیزمهاي ملّیّ و بینالمللی در عرصهي حقوق بشر و سفارشات کمیسـیون  مسـتقل  حقـوق  بشـرافغانستان، در ادارات دولتی و حصول اطمینان از اجراآت آنها در زمینه.

باري، در نگاه اول ممکن است قاعده منع محاکمه مجدد ساده و روشن به نظر برسد، ولـی پرسـشهاي زیادي در خصوص مفهوم و شرایط اعمال آن قابل طرح است. از جملـه ایـن کـه در ایـن قاعـده،»همان/idem/same« به چه معنا است؟ آیا منظور از »همان جرم«، تعریف و طبقهبندي قانونی یا تعریـفمادي آن است؟ آیا قلمرو این قاعده منحصر در ضمانت اجراي کیفري مضاعف است یا شـامل ضـمانتاجراي بازدارنده مدنی و اداري نیز میشود؟ منظور از حکم نهایی چیست؟ آیا حکم نهایی فقـط شـاملحکم برائت است یا قرار منع تعقیب را نیز در بر می گیرد؟ حکم نهایی قابل اجرا کدام است؟ آیا حکـمنهایی شامل حلّ و فصل غیر قضایی دعواي جزایی همچون سازش و مصالحه در بیـرون از دادگـاه نیـزمیشود؟ آیا منع محاکمه مجدد به این معنا است که تعقیب و مجازات مضاعف ممنوع است یـا قاضـیهنگام تعیین مجازات دوم، باید مجازت اول را نیز در نظر بگیـرد؟ آیـا ایـن قاعـده بـه صـورت ضـمنیمحاکمه همزمان (در محاکم یک کشور، در دو ایالت یا در دو کشور) براي همان وقایع را منع میکنـد؟آیا رعایت این قاعده منحصر به دادگاههاي ملّیّ است یا شامل دادگاههاي بـین المللـی نیـز مـیگـردد ؟ بنابراین، براي فهم دقیق این قاعده و به خصوص مطالعهي مقایسهاي آن در حقـوق افغانسـتان، اسـنادبینالمللی حقوق بشر و فقه حنفی لازم است که نخست مفهوم، مبانی پذیرش و پیشینه تاریخی آن را بررسی (گفتار نخست) کرده و سپس بـه قلمـرو شـمول و شـرایط اجـراي آن بپـردازیم (گفتـار دوم ). سرانجام، سعی خواهیم کرد به این پرسش پاسخ دهیم که آیـا اساسـاً در مـورد قاعـده منـع محاکمـه مجدد میان فقه حنفی و مقررات بینالمللی حقوق بشر سازگاري وجود دارد یا خیر؟ و آیا تعهد دولـتدر قانون اساسی به رعایت همزمان هر دو در عمل ممکن است؟ گفتار نخست: مفهوم، مبانی و پیشینه الف) مفهوم

تقریباً در تمام قوانین مّلّیّ و اسناد بینالمللی و منطقهاي حقوق بشر، اصل »منع محاکمـه مجـدد« عبارت است از قاعدهاي که تعقیب، محاکمه و صدور حکم مجدد براي همـان جـرم1/ رفتـار  را منـع

                                                

  1. Same Offence.

میکند (Neagu, 2012: 955). بنابراین ،»هرگاه کسی به موجب حکم قطعـی  محکـوم یـا تبرئـه گـردد،دوباره نمیتوان او را به خاطر همان جرم محاکمه و مجـازات کـرد« (Fair Trial Manual, 2014: 140) یـا»همین که شخصی به موجب حکم قطعی تبرئه یا محکوم شد دیگر نباید از سوي مقامـات قضـاییهمان دولت، مجدداً مورد تعقیب قرار گیرد« (پرادل، کورستنز و فرملن ،1393: 595).

این قاعده در حقوق غربی به نامهاي مختلفی شناخته میشود. در حالی که در ادبیـات حقـوقیاروپاي قارهاي اصطلاح لاتین ne/non bis in idem متـداول اسـت، کشـورهاي تـابع نظـام حقـوقیکـامن لا از چنـد اصـطلاح دیگـر، یعنـیdouble Jeopardy/ autrefois acquit/ ne bis in idem ، استفاده میکنند (Trechsel, 2005: 382). لیکن، از میان این تعابیر، اصطلاح لاتین مزبور که بـه معنـاي»هرگز دو بار براي همان«1 است، صریحتر بر مطلوب دلالت میکند(Brammer, 2009:1185).  

از این قاعده در ادبیات حقوقی افغانستان نیز با تعابیر گوناگون یاد شده است. عـدم جـواز اعتـراضبر حکم قطعی2، عدم جواز تکرار محاکمه3 و ارزش شیء محکوم به4، اصطلاحاتی کلی هسـتند کـه درقوانین براي بیان قاعده منع محاکمه مجدد به کار رفته اند. ولی، در امور کیفري به طور مشخص، ایـنقاعده به »عدم امکان محاکمه مجدد متهم حتی با استناد به دلایل جدید یـا تغییـر عنـوان مجرمانـه« تعریف شده است. ماده 295 قانون اجراآت جزایی در این راستا تصریح میکند: »بعـد از صـدور حکـمقطعی در مورد یک دعواي جزایی، محکوم علیه را نمیتوان بار دیگر به اساس ظهور دلایل جدید یا بـهاساس تغییر وصف قانونی همان جرم، محاکمه نمود«. در نتیجه، طبق بند شش مـاده 71 ایـن قـانون،سابقهي صدور حکم قطعی یکی از اسباب سقوط دعواي جزایی شـمرده مـیشـود 5. لـیکن، مـاده 10 قانون اجراآت جزایی عسکري مصوب 1389 با تعبیر گویاتر مقرر میکند: »شخص به سبب ارتکـابیک عمل جرمی، دو بار محاکمـه شـده نمـیتوانـد «. بنـد دو مـاده 13 لایحـه قـانون جـزا، سـابقه

                                                

  1. Never twice for the same.
  2. ماده 294 قانون اجراآت جزایی مصوب 1393 افغانستان مقرر می دارد: »هرگاه درباره یک دعواي جزایی حکم قطعی صادر شود، اعتراض بر آن جز از طریق تجدیدنظر…جواز ندارد«.
  3. مطابق ماده 295 قانون اجراآت جزایی:»بعد از صدور حکم قطعی در مورد یک دعواي جزایی محکومعلیه را نمیتـوان بار دیگر به اساس ظهور دلایل جدید یا به اساس تغییر وصف قانونی همان جرم محاکمه نمود«.
  4. ماده 298 قانون پیشین مقرر می دارد: »حکمی که در یک دعواي جزایی به برائت یا الزام متهم صـادر  مـیگـردد ، در پیشگاه محکمۀ مدنی در دعوایی که نزد آن دایر میباشد، راجع به وقوع جـرم ، وصـف  قـانونی  جـرم  و نسـبت  آن بـه  مرتکب اش، داراي ارزش محکومبها میباشد…«
  5. »دعواي جزایی و مجازات در حالات آتی ساقط یا متوقف میگردد: 1. … 6. در صورتی که شخص قبلاً بـه اتهـام  عـین  جرم مورد محاکمه قرار گرفته و حکم قطعی در مورد صادر شده باشد«.

محکومیت قطعی در محاکم خارجی یا بینالمللی را هم از جمله موانع محاکمه مجـدد بابـت همـانجرم شمرده است. همان گونه که ملاحظه میگردد، در نظام دادرسی افغانستان بـه جـاي اصـطلاحمجازات مجدد، اصطلاح محاکمه مجدد به کار رفته که قطعاً شامل مجازات مجدد نیز میگردد و در واقع، هدف این بوده که متهم اساسا دوبار محاکمه نشود، نه اینکه محاکمه شده، ولی مجازات نگردد

(توجهی و قربانی قلجلو ،1388: 139).

چنانکه در بحث تاریخچه توضیح داده خواهد شد، قاعده منع محاکمه مجدد با تأخیر وارد اسناد بینالمللی حقوق بشر گردید، تا جایی که در پیشنویس اولیـه میثـاق بـینالمللـی حقـوق مـدنی وسیاسی و در متن اصلی کنوانسیون اروپایی حقوق بشر اثري از آن نبـود(Trechsel, op. cit: 382) . ایـناصل در اعلامیه جهانی حقوق بشر نیز مورد غفلت واقع شده بود و از این رو، حقوقدانان در تبـدیلشدن آن به یک قاعده حقوق بینالملل عرفی اختلاف نظـر دارنـد (Conway, op. cit: 355). لـیکن بنـدهفت ماده 14 متن نهایی میثاق با این بیان که: »هیچکس را نمیتوان به خاطر جرمی که وي قبلاً به موجب یک حکم قطعی و براساس قوانین و آیین دادرسی یک کشور از ارتکاب آن تبرئـه  یـا  بـه  خاطر آن محکوم شده است، مجدداً مورد تعقیب یا مجازات قرار داد«، به صـراحت آن را پذیرفتـه وکاستی مزبور را به خوبی جبران کرده است. از دیگر اسناد بینالمللی که این اصل را پذیرفته، میتوان به اساسنامه دادگاههاي کیفري بینالمللی موقت براي یوگسلاوي سابق و رواندا که با عبـارت مشـابه وبه ترتیب در مواد 10 و 9 از اساسنامه خود، محاکمه و مجازات متهمی را کـه قـبلاً در ایـن دو مرجـعبینالمللی محاکمه شده اند در دادگاههاي ملّّی و بر عکس ممنوع میکنند، اشاره کرد. دیـوان کیفـريبینالمللی نیز در ماده 20 اساسنامه خود، محاکمه و مجازات  مجدد متهم را چه در این دادگـاه و چـهدر یک دادگاه ملّیّ و بر عکس ممنوع اعلام میکند.

مفهومی که از محاکمه مجدد در حقوق داخلی متصور است از منظـر آمـوزههـاي اسـلامی نیـزمردود است، چرا که مخالف کرامت انسانی است که در اسلام بر آن تأکید شده است (تـوجهی و  قربـانیقلجلو، پیشین: 155). به علاوه، هدف اصلی عدالت کیفري در اسلام مبارزه با بیعدالتی اسـت و مجـازاتدوباره شخص به خاطر همان عمل با این هدف در تضاد است (Malekian, 2011, p. 351). گفته شده که در فقه حنفی قاعده منع محاکمه مجدد به این معنا است که وقتی حکم صادر گردید، قاضـی نمـیتواند آن را نقض و بار دیگر به موضوع رسیدگی کنـد (سـمرقندي، 1414ق: 372)، چـرا کـه رأي او داراياعتبار امر مختوم است، مگر زمانی که متوجه شود در دادرسی اشتباه اساسی رخ داده؛ ماننـد  وقتـیکه مخالف صریح نص یا اجماع باشد. در این گونـه مـوارد، بایـد آن را نقـض و مجـدداً بـه موضـوعرسیدگی کند و از مردم خجالت نکشد، زیرا مراقبت از احکام خداوند و تحمل سرزنش مردم بهتر از اصرار بر باطل است (همان: 63). البته، تعبیر مزبور شاید به عنـوان اسـتثنایی بـر قاعـده فـراغ دادرسمطرح باشد تا استثنایی بر قاعده منع محاکمه مجدد، ولی اصطلاح »عدم تکرار رسیدگی و اسـتماعمجدد دعوا« در ماده 1837 مجلهالاحکام که از نظریات علماي حنفی استخراج شـده اسـت، صـریحدر مقصود بوده زیرا به صراحت محاکمه مجدد را منع میکند1. کاسانی نیز در کتاب بدایع الصـنایعفصلی را به امکان و عدم امکان نقض رأي قاضی توسط قاضی دیگـر اختصـاص داده اسـت. خلاصـه  نظر او این است که هرگاه رأي قاضی نخست موافق نص کتاب، سـنت متـواتره و یـا اجمـاع باشـد،قاضی دوم حق ندارد آن را نقض کند، مگر نظرش مخالف نظر قاضی نخست باشد. اما، هرگـاه مـورداز مواردي باشد که علماء بر اجتهادي بودن آن اتفاق نظر دارند، در این صورت قاضی دوم بـه دلیـلاین که استنباط دیگري از موضوع دارد و نظرش مخالف نظر قاضـی صـادر کننـده رأي اسـت حـقنقض رأي و رسیدگی مجدد را ندارد، چرا که علماء اتفاق نظر دارند که در امـوري اجتهـادي قاضـیمیتواند طبق اجتهاد خودش رأي بدهد2. گذشته از این، ضرورت ایجاب میکند که رأي دادرس را غیر قابل رسیدگی مجدد بدانیم زیرا در غیر این صورت، منازعه هیچگاه قطـع نخواهـد شـد(کاسانی ،1409ق: 14). بنابراین، گذشته از قاعده فراغ و اعتبار امر مختوم کیفري که جلوه موسعتر این قاعده است (Cryer et al, op. cit: 80)، بیان مزبور دال بر قاعده منع محاکمه مجدد نیز اسـت،چرا که نه تنها خود دادرس، بلکه دادرس دیگر نیز نمیّتواند رأي را نقض و به موضوع مجـددامجـدداًرسیدگی کند و قاعده منع محاکمه مجدد در سطح حقوق داخلی مفهومی جز این ندارد. 

آنچه چالش برانگیز به نظر میرسد جریان این قاعده در سطح بینالمللی و نسبت به احکـام صـادراز محاکم خارجی است که ظاهراً فقه حنفی در این مورد نیز رویکرد سـازگارانه بـا اسـناد بـینالمللـیحقوق بشر دارد؛زیرا، محاکمه مرتکب بابت جرایم ارتکابی در خارج از قلمرو اسلامی را صرفنظر از این که در آن جا محاکمه شده باشد یا خیر جایز نمیداند. براي مثال، هرگاه مسـلمان یـا کـافر حربـی دردارالحرب مرتکب غصب مال دیگري گردد و یا تاجر مسلمان تاجر مسلمانی را در آن جا عمداً بـه قتـلبرساند، پس از مراجعه به قلمرو اسلامی به ترتیب محکوم به سرقت و قصاص نمیشـوند، چـرا کـه نـه

                                                

  1. 1. »لََا یجوز رؤْْیۀُ و س ماع الدعوى تَکَْرَاَرا الَّ تی حکََم و صدر إعلََـام بِِهـا تََوفیقًًـا لأُُصـولها الْْمشْـرُُوعۀِ أََي الْْحکْْـم الَّ ـذي کَـانَموجودا فیه أََسبابه و شُرُوطُُه«، مجله الاحکام العدلیه، بیروت، مطبعه الادبیه ،1302ق. ایـن مجموعـه ي قـانونی کـه

مشتمل بر 1851 ماده و در شوراي متشکل از شش نفر از علماي عثمانی به ریاست احمـد جـودت پاشـا در 1293 ق. تدوین گردید، براي مدت طولانی در حکم قانون مدنی امپراتوري عثمانی بود و در افغانسـتان نیـز بـه آن عمـلمیشد و امروزه هم به رغم تصویب قانون مدنی در سال 1355، همواره به عنـوان منبـع ارشـادي و تمکیلـی مـورداستناد قضات قرار میگیرد.

  1. 2. »و اعلََم بآنَّ التحولَ من رأيٍ الی رأيٍ فی المجتهدات جـایزٌ «، حسـن بـن منصـور الاوزجنـدي نظـام الـدین بلخـی ودیگران، الفتاوي الهندیه، جلد سوم، دار الفکر، چاپ دوم، مصر ،1310 ق. ص 341.

حکومت اسلامی سلطهاي بر دارالحرب و نه دارالحرب ولایتی بر مـا دارنـد1 (کاسـانی، پیشـین: 133). شـرطاسترداد مسلمان یا ذمی به یک دولت اسلامی دیگر نیز این اسـت کـه قـبلاً براسـاس قـانون شـریعتمحاکمه نشده باشد، زیرا بر پایه شریعت، محاکمهي دوباره شخص بابت همان رفتار مجرمانـه مجـازنیست2 (عوده ،1424ق: 259). 

ب) مبانی

قاعده منع محاکمه مجدد بسته به نظامهاي کیفري مختلف، اهداف متفاوتی را دنبال میکنـد و بـرمبانی مختلفی استوار است. نظام حقوقی کامنلا به این قاعده به دید یک حق فردي نگاه میکنـد ودر نتیجه، هرگاه محاکمه مجدد به نفع محکومعلیـه باشـد، آن را منـع نمـیکنـد . البتـ ه، اخیـراً درانگلستان نقش این قاعده در قطعی شدن احکام دادگاهها و تضمین امـر مختـوم کیفـري نیـز مـوردتوجه قانونگذار این کشور قرار گرفته، به نحوي که منجر به اصلاح مقررات مربوط بـه قاعـده منـعمحاکمه مجدد شده است (Trechsel, op. cit: 383). بنابراین، افزون بر منافع اصـحاب دعـوا، حمایـت ازمنافع جامعه از رهگذر تضمین امر مختوم کیفري نیز مورد توجه قرار گرفته است.

در رویه دادگاه عالی آمریکا نیز مهمترین مبناي این قاعده حمایت از مـتهم و تضـمین آزادي اوذکر شده است. در همین راستا، در دعواي معروف گرین علیه ایـالات متحـده3، یکـی از قضـات بـهنمایندگی از اکثریت مینویسد:

منع محاکمه مجدد در قانون اساسی با هدف حمایت از اشخاص در برابر خطر محاکمـه و احتمـالمجازات دوباره براي همان اتهام، پیشبینی شده است…یکی از ایدههاي اساسـی و لاینفـک حـداقل درنظام حقوقی آنگلو-آمریکایی این است که دولت نباید با استفاده از منابع و قدرت فوقالعـاده اي کـه دراختیار دارد، به صورت مکرر سعی کند تا شخص را بابت اتهام وارده محکوم کند و بـدین سـان او را درمعرض سرافکندگی، هزینههاي اضافی و امتحان دشوار اثبات بیگناهی قرار داده و وادار کند کـه بـرايهمیشه با اضطراب و ناامنی زندگی کند و به رغم بیگناهی، احمال محکومیتش را افزایش دهد4.

برخلاف کامنلا، در نظام حقوقِ نوشته به صورت سنتی دو هـدف مشـخص در ایـن قاعـده مـوردتوجه بوده است؛ یکی تضمین امنیت قضایی اشخاص و دیگري، تضمین امر مختوم کیفري. گفته شـدهاست که اساساً دادگاه در صورتی مستقل و بیطرف است که تصـمیم هـاي آن بـراي دیگـر نهـادهـاي

                                                

  1. »لانعدام ولایتنا علیهم و انعدامِ ولایتهِِم أیضاً فی حقنا«.
  2. »لأنّّه لایجوز طبقاً للشرِِیعه أن یعاقب علی الفعلِ الواحد مرّتَینِ«
  3. Green v. United States: 355 U.S. 184 (1957).
  4. at 187-88.

دولتی، از جمله دیگر محاکم الزامآور باشد(Ibid) . بنابراین افزون بر منافع اشخاص، تضمین نهایی شـدناحکام نیز مدنظر است، زیرا تأمین امنیت قضایی شهروندان ایجاب میکند کـه آنـان بداننـد بـار دیگـربابت همان جرم محاکمه نخواهند شد و منافع جامعه نیز اقتضاء دارد کـه دعـوا و اخـتلاف و از جملـهدعواي کیفري سرانجام در یک نقطه خاتمه یابد و طرفین به حکم نهایی احترام بگذارنـد و مفـاد آن رااجرا کنند (خالقی ،1390: 415). 

افزون بر مبانی فردي و اجتماعی فوق، اقتضاي عدالت و انصاف نیز این است که هیچکـس بابـتارتکاب یک جرم دوبار مجازات نشود، زیرا مجرم با یکبار مجـازات شـدن، دیـن خـود را بـه جامعـهپرداخته است و بازخواست مجدد وي به علت همان رفتار مجرمانه، نقض قاعدهي عدالت و انصاف به شمار میرود (پوربافرانی ،1381: 89؛ وابر ،1386: 87  و خالقی، پیشین: 417).

حمایت از حقوق بشر نیز به عنوان یکی دیگر از مبانی قاعـده منـع محاکمـه مجـدد ذکـر شـدهاست، زیرا این قاعده پیش از آن که کارکرد حقوق کیفري داشته باشد و بـه عنـوان یکـی از اصـولبنیادین آن مطرح شود، یکی از تضمینهاي دادرسی منصفانه است که در اسناد بینالمللـی حقـوقبشر به منظور حمایت از حقوق بشر و جلوگیري از سوءاستفاده از قدرت قضایی دولت پذیرفته شده است (Trechsel, op. cit: 384). به همین جهت، این حق داراي ماهیت مطلق بـوده، چنانکـه در شـرایطجنگی و اضطراري نیز قابل تعلیق نیست1

قاعده منع محاکمه مجدد در حقوق افغانسـتان بیشـتر بـا هـدف تضـمین امـر مختـوم کیفـريپذیرفته شده و حمایت از منافع اشخاص در آن جایگاه اندکی دارد، چرا که نه در فصـل دوم قـانوناساسی کنونی که ناظر بر حقوق و تکالیف اساسی شهروندان است و نه در ماده هفت قانون اجـراآت  جزایی مصوب 1393 که طی 20 بند حقوق مظنون و متهم را بر میشمارد از آن ذکـري بـه میـاننیامده است. بنابراین، این قاعده در حقوق افغانسـتان  بیشـتر بـه منظـور حمایـت از منـافع جامعـهپذیرفته شده تا منافع متهم و به همین دلیل، تا کنون به یکی از حقوق بنیادین متهم تبدیل نشـدهاست. 

چنانکه دیدیم، از نظر شرع نیز قاعده منع محاکمه مجدد با هیچ مانعی مواجه نخواهد بود و

»مبانیاي که موجب پذیرش این قاعده شده، مورد پذیرش اسلام نیز هسـت « (پوربـافرانی و بیگـیحسن، پیشین: 78). از جمله، علماي حنفی تأکید دارند که هرگاه رأي قاضی اول مبتنی بـر نصـوص، سـنتمتواتره و اجماع و یا مطابق با ظواهر کتاب و قیاس یعنی از مواردي که فقها بر اجتهادي بـودن آن اجمـاع

                                                

  1. Article 4(3) of the Protocol No. 7 to the Convention for the Protection of Human Rights and Fundamental Freedoms: “No derogation from this Article shall be made under Article 15 of the Convention”.

                

دارند باشد، قاضی دوم حق ندارد آن را نقض و به دعوا مجدداً رسیدگی کند. »ضرورت ایجاب میکند کـهقایل به قطعی بودن رسیدگی مبتنی بر اجتهاد شویم و نقض آن را جایز ندانیم، زیرا در غیر ایـن صـورت،دعوا را میتوان نزد قاضی دیگري که نظرش مخالف نظر قاضی نخسـت اسـت، مطـرح و رأي را نقـضکرد. سپس مدعی میتواند نزد قاضی سومی که نظرش مخالف نظر قاضی دوم است طرح دعـوا کنـد واو میتواند نظر قاضی دوم را نقض و براساس نظر قاضی اول رأي دهد و در نتیجه، خصـومت و منازعـههیچگاه خاتمه نخواهد یافت« (کاسانی، پیشین: 14). با این حال، هرگاه در رسیدگی اشتباه آشـکاري صـورتگرفته باشد، به نحوي که حلال خدا را حرام و حرام خدا را حلال کرده باشد، در این صـورت نقـض رأي ورسیدگی مجدد به عنوان استثنایی بر قاعده کلی منع محاکمه مجدد بلااشکال است (سرخسـی، پیشـین: 62)1.

بنابراین، هرگاه اشتباه آشکار قاضی در موارد غیر اجتهادي باشد، نقض رأي و رسیدگی مجـدد بـه عنـوانیک استثنا ممکن است.

پ) پیشینه

به باور یکی از نویسندگان غربی ،»هرچند منشأ دقیق پیدایش قاعده منع محاکمه مجدد به درستی معلوم نیست، ولی این قاعده داري پیشینه بلنـد اسـت« (Rudstein, 2007: 401). یکـی از دادگـاههـايآمریکا هم در اوایل قرن بیستم اظهار داشت که این قاعـده »همـواره در نظـام حقـوقی کـامنلا در انگلستان، در حقوق رم و بدون شک در هر نظام حقوقی دیگـر پذیرفتـه شـده بـود و صـرفنظـر ازخاستگاه مشخص آن، همیشه وجود داشته است«2. شکی نیست که ایـن سـخن، مبالغـه اي بـیشنیست (Rudstein, 2005: 196)، چرا که اولاً در قانون حمورابی به عنوان کهنترین قانون نوشته موجود ،این قاعده پذیرفته نبود (Sigler, in Rudstein, ibid: 199) و ثانیاً، خود دادگـاه عـالی آمریکـا در یـک رأيدیگر معتقد است که »قاعده منع محاکمه مضاعف در همه موارد جاري نمیگردد«3.

به رغم آنچه گفته شد، قدر مسلّّم این است که این قاعده یک تأسـیس حقـوقی جدیـد نیسـت،بلکه پیشینه آن را در حقوق یونان باستان و امپراتوري رم میتـوان یافـت و حتـی در عهـد قـدیم وتلمود نیز نصوصی وجود دارد که به روشنی بر این قاعده دلالـت مـیکننـد  (Badó, 2014: 198). بـرايمثال، در آیه 25:2 سفر تثنیه عهد عتیق میخوانیم: »وقتی دعاوي اشخاص نزد دادگاه مطـرح شـد،شخص گنهکارِ سزاوار مجازات، با توجه به میزان گناه خود در حضور قاضی شـلاق خواهـد خـورد«.

                                                 

  1. »و فیه دلیلٌ أنَّّ إذا تبینَ للقاضی الخطأُ فی قضائه بأن خالف قضاؤه النص أو الاجماع فعلیه أن ینقَضَهَ«.
  2. Stout v. State ex rel. Caldwell, 130 P. 553, 558 (Okla. 1913).
  3. 326 U.S. 319 (1937), overruled by Benton v. Maryland, 395 U.S. 784 (1969), in Rudstein, op. cit.

روحانیون مسیحی از لزوم تناسب میان جرم و مجازات در این آیه نتیجه گرفته اند کـه گنهکـار بـهخاطر یک گناه دوبار مجازات نخواهد شد. یکی از نویسندگان جدید این آیه را چنین تفسـیر کـردهکه »بابت یک جرم تنها یک مجازات اعمال خواهد شد« (Horowitz, in Rudstein, op. cit: 197) .  در نظامهاي حقوقی یونان و رم نیز برخی از اََشکال منع محاکمه مجدد یافـت مـیشـود . در سـال355 قبل از میلاد، دوموستن1، سخنور و وکیل مدافع یونانی میگفت »قانون اجازه نمیدهد کـه یـکشخص بابت همان رفتار دوبار مجازات شود«. دو سال بعد، در یک سخنرانی دیگـر اظهـار داشـت کـه»وقتی دادگاه نسبت به یک موضوع تصمیم گرفت، مقنن اجازه طرح مجدد دعوا را نمـی دهـد «. گفتـهمیشود که در یونان باستان شخص براي یک جرم دوبار مجازات نمیگردید. یکی از نویسندگان غربـیدر مورد اجراي این قاعده در نیمه دوم قرن پنجم میلادي مینویسد: »مهمترین دغدغه کسـی کـه بـهدادگاه فراخوانده میشد این بود که به هر طریقی که شده رأي دادگاه باید به نفع او صادر شود و پـساز محاکمه، براي همان اتهام دوباره مورد تعقیب قرار نگیرد و قاعده منع محاکمه مجدد اگر نگـوییم دراسپارت، حداقل در آتن پذیرفته شده بود« Jones in Rudstein, op. cit: 199)). با این حال، در قاعـده مزبـوردر حقوق اولیه یونان کاستیهایی هم وجود داشت؛ زیرا، در قانون خلاءهایی موجـود بـود کـه وکـلايمدافع با استفاده از آنها و از جمله با مطرح کردن کذب شهود، سعی میکردند موضوعی را که دادگـاهقبلاقبلاً در مورد آن تصمیم گرفته است، مجدداً مطرح کنند Ibid)).

 در اوایل دوره امپراتوري روم، »امکـان اسـتینافخـواهی و بـازبینی رأي هیـأت منصـفه وجـودنداشت« Davidson, in Rudstein, op. cit)). در فاصله کوتاهی حاکمـان ر وم قـانون رسـیدگی بـا حضـورهیأت منصفه را عوض کردند و به شاکی حق دادند تا نسـ بت بـه رأي برائـت در دادگـاه تجدیـدنظر اعتراض کند. به رغم این تغییر، هنوز برخی تضمینها در برابر محاکمه مجـدد وجـود داشـت. لـولیپول2، یکی از حقوق دانان مشهور روم در اوایل قرن سوم میلادي معتقد بود کـه پـس از تبرئـه شـدنمتهم توسط دولت، شاکی میتواند او را در خلال سه روز و نه پـس از آن، مجـددًاً مـورد تعقیـب قـراردهد. مجموعه حقوقی ژوستینین که در 533 به چاپ رسید، مقرر میکرد که »حکومـت نبایـد اجـازهدهد شخصی که قبلاً تبرئه شده است، مجدداً بابت همان اتهام محکوم شود و یک شخص را نمیتـوانبا استناد به قوانین مختلف بابت همان جرم متهم کرد« Mommsen et al, in Rudstein, op,cit)).  

حقوق روم هرچند داراي این قاعده بود که هیچکس نباید به خاطر همان جـرم دو بـار مجـازاتشود: nemo debet bis puniri pro uno delicto، ولی قاعده منع محاکمه مجدد در آن با مفهوم امـروزي آن

                                                

  1. Lulius Paulus.

کامًلاً متفاوت بود، چرا که تعقیب کیفري نه توسط دولت، بلکه بیشتر توسط بزهدیده یا هر شـهر وند رومی دیگر انجام میشد. بزهدیده در اکثر موارد میتوانست یکی از دو گزینـه ي مقابلـه بـه مثـل یـادریافت جریمه از بزهکار را انتخاب کند. بنابراین، مجموعهي حقوقی ژوستینین پـس از تصـریح بـرقاعده منع محاکمه مجدد، مقرر میکرد که این قاعده تنها به این معنا است که هرگاه ثابت شود که شاکی پیش از این شخصاً ادعاي خود را پیگیري کرده است، متهم مجددا توسط همان شاکی قابل تعقیب نیست، ولی هرگاه دلایلی معقولی وجود داشته باشد، به او اجازه دادًه میشود که بـه عنـوانشاکی طرح شکایت کند Ibid: 200)). 

حقوق کلیسا که تقریباً در پایان دورهي امپراتوري روم شکل گرفت نیز مشتمل بـر قاعـده منـع

محاکمه مجدد بود Friedland,in Rudstein, op,cit)). در فرمانی که از سوي پاپ گرگوري نهـم در 1234 میلادي صادر شد، فصلی وجود داشت که در آن تصریح شده بود »اتهام ارتکاب جرمی که مـتهم ازآن تبرئه شده است، قابل تکرار نیسـت « Helmholz, in Rudstein, op,cit: 201)). در تفسـیري کـه از ایـنفصل به عمل آمده این قاعده این گونه تفسیر شده است که »هرگاه کسی از اتهـام ارتکـاب جرمـیبرائت حاصل کند، او را نمیتوان بابت همان چیز مجدداً متهم ساخت« Ibid)).

قاعده منع محاکمه مجدد در حقوق کلیسا ریشه در آیاتی از انجیل عهد عتیق دارد و مشخصاً از تفسیر سینت جروم1 بر آیه 1:9 ناحوم2 از عهد عتیق اقتباس شده است. در انجیل داوي3 ایـن آیـهبه معناي »عدم شکنجه مضاعف« تفسیر شده است. انجیلِ کینگ جیمز مقرر میکند کـه : »عـذاببراي بار دوم صورت نمیگیرد«. تفسیر سینت جروم از این آیه این است که: »خداوند دوبار کسی را به خاطر همان عمل مجازات نمیکند«. از این آیه چنین استنباط کرده انـد کـه وقتـی حکـم یـکمسأله نزد خداوند این گونه است، نزد بشر نیز باید چنین باشد Friedland, in Rudstein, op,cit)). با ایـنهمه، متهم به جرم کیفري در نهایت آن گونه که این اصطلاح بر آن دلالت میکند، از حمایت کامل در برابر محاکمه مجدد بهرهمند نبود Ibid: 202)).

در قرآن نیز آیاتی مشابه آیه فوق به چشم میخورد و از جمله میتوان بـه ایـن دو آیـه شـریفهاشاره کرد: »انتقام بدي به مانند آن بد رواست«4 و »هر که به ستم به شما دسـت دراز کنـد او را ازپاي در آورید به قدري که به شما رسانده است«5. شکی نیست کـه رعایـت تسـاوي میـان جنایـت

                                                

  1. Saint Jerome.
  2. Nahum 1/9: “Whatever they plot against the LORD he will bring to an end; trouble will not come a second

time”.

  1. »و جزاء سیئََه سیئَهَ مثلٌٌها…«، شوري: 40.
  2. »فََمن اعتََدي علَیکُُم فَاعتََدوا علََیه بِِمثلِ ما اعتََدي علَیکُُم…«، بقره: 194.

ارتکابی و قصاص جانی مستلزم منع محاکمه مجدد است. بنابراین، محاکمه مجدد حداقل در جرایم مستلزم قصاص منتفی است.

از حقوق باستان و مذهبی که بگذریم، از میان نظـام هـاي حقـوقی مـدرن کنـونی، قاعـده منـعمحاکمه مجدد نخست در نظام حقوقی کامنلا در انگلستان وارد شد. اولین بار این قاعـده رسـماً در1201م. اعمال گردید، ولی براي مدت طولانی در تفسیر آن توافق نظر وجود نداشت. با وجود ایـن،نه منشور کبیر 1215 و نه اعلامیه حقوق 1689 به آن اشارهاي نکرده بودند. با این همـه، تـا پایـانقرن هفدهم اصطلاح برائت قبلی autrefois acquit و محکومیت قبلی autrefois convict که در نوشتههاي حقوقدانان انگلیسی کلاسیک بر آن تأکید میشـد، وارد کـامنلا گردیـدPéter Mezei, in Badó: 199) ).

افزون بر کامنلا، قاعده منع محاکمه مجدد در حقوق کلاسیک کشورهاي اروپاي قـاره اي نیـز اجـرامیگردید. براي نمونه، این قاعده در قرن 13 م. در قانون مجازات 1255 اسپانیا پذیرفته شده  بـود1 Rudstein, op. cit: 213)).

از مطالب فوق میتوان فهمید که در کشورهاي تابع نظام حقوقی کامنلا         قاعـده منـع محاکمـهمجدد، نخست از طریق رویه قضایی وارد نظام حقوقی این کشورها گردید، ولی در کشورهاي اروپاي قارهاي این کار از طریق قانونگذاري صورت گرفت. گذشته از چند مورد خاص، قاعده مزبور در ایـنکشورها اساساً بخشی از قانون مجازات و قانون آیین دادرسی کیفري بود. کشور فرانسـه 2 و آمریکـا 3 نخستین کشورهایی بودند که این قاعـده را همزمـان در سـا ل 1791 در قـوانین اساسـی خـود بـهرسمیت شناختند. به غیر از این دو کشور، تا دهه نود سده گذشته حداقل 50 کشور دیگر نیـز ایـنقاعده را در قانون اساسی خود پذیرفته بودند Bassiouni, 1993: 289)).

سرانجام، در قرن بیستم، قاعده منع محاکمه مجدد تبـدیل بـه یـک قاعـده حقـوق بـینالمللـیگردید. این قاعده نه در متن اصلی میثاق و نه در متن اولیه کنوانسیون اروپایی حقوق بشر گنجانده نشده بود. عدم پذیرش آن در اسناد بینالمللی نه ناشی از غفلت جامعه جهانی، بلکه بیانگر اخـتلا ف نظر کشورها است. دولت فیلیپین در 1951 به کمیسیون حقوق بشر که مسؤل تدوین پـیش نـویسمیثاق بود، پیشنهاد کرد که قاعده مزبور در میثاق گنجانده شود، ولی این پیشـنهاد مـورد اسـتقبالواقع نگردید و لذا در پیشنویس 1954 ذکـري از آن بـه میـان نیامـد. در سـومین کمیتـه مجمـع

                                                

  1. The Fuero Real, promulgated by King Alfonso X of Castile and Leon in 1255, provided: “After a man, accused of any crime, has been acquitted by the court, no one can afterwards accuse him of the same offence (except in certain specified cases)”.
  2. Constitution of 1979, Tit. III, c. V, 9: “No man acquitted by a legal jury can be taken or accused on account of the same act”
  3. Constitution Amendment V, s 1: “No person shall be… subject for the same offence to be twice put in jeopardy of life or limb”.

عمومی سازمان ملل متحد بحثهاي داغی در مورد این قاعده مطرح شـد کـه تفـاوت متـون اولیـهمیثاق نیز بر آن صحه میگذارد، ولی سرانجام اخـتلاف هـا حـل گردیـد و در میثـاق گنجانـده شـد

 .(Trechsel, op. cit: 382)

در سطح منطقهاي، قاعده مزبور براي بار نخست بـه موجـب مـاده چهـار پروتکـلِپروتکـل هفـتمهفـتمِ الحـاقی بـهکنوانسیون اروپایی حقوق بشر، مصوب 1984 که چهار سال بعد یعنـی، در اول نـوامبر 1988 لازمالاجـراگردید، وارد اسناد بینالمللی حقوق بشر شد Ibid)).

در حقوق افغانستان، قاعده 115 اساس القضات (1885م.) که از فقه حنفی اقتبـاس شـده بـود مقـررمیکرد هرگاه نزد قاضی ثابت گردد که در مورد یک دعوا سلاطین قبلی افغانسـتان شخصـاً حکـم صـادرکرده اند، این حکم همچنان معتبر بوده و قابل رسیدگی مجدد نیست (الکوزایی ،1303 ق.: 13). اما قاعـده منـعمحاکمه مجدد در معناي امروزین آن، ظاهراً براي نخسـتین بـار در »اصـولنامه جـزاي جـرایم مـأمورین و جرایم علیه منفعت و امنیت عامه« 11341 و سـپس  در قـانون جـزاي 1355، در مـورد احکـام صـادر ازمحاکم خارجی پذیرفته شد. طبق ماده 19 این قانون: »دعـواي  جزایـی  علیـه  شخصـی  کـه  ثابـت  نمایـد  محاکم خارجی در مورد جرم منسوبه او را بريالذمه دانسته یا به حکم قطعی او را به جزاء محکوم و جـزاء  بر او اجرا شده است یا این که دعواي جزایی قبل از صدور حکم قطعی یا مجازات محکـوم بهـا  بـه موجـب قانون ساقط گردیده باشد، نمی تواند اقامه شود«. مقررات مزبور هرچنـد اساسـاً نـاظر بـر احکـام صـادر ازمحاکم خارجی است، ولی آن را میتوان یک اقدام مهم در پذیرش قاعده مزبور دانست. زیرا، پیش از ایـنو از جمله براساس ماده چهار اصولنامه جزاي عسکري 1330، محاکمه مجدد آن عده از نظامیـانی کـهدر خارج از افغانستان مرتکب جرم میشدند، ممکن بود. اما امـروزه، ایـن قاعـده نـه تنهـا در مـورداحکام دادگاههاي داخلی2، بلکه در احکام دادگاههاي بینالمللی نیز پذیرفته شده است3.

 

 

                                                

  1. »هرگاه جرم شخص علیه دولت افغانستان یا یکی از اتباع آن نباشد، تنها در صورتی محکوم به مجازات شده میتوانـدکه از رهگذر جرم خود، در محکمهي دولت خارجی محاکمه شده و جزا ندیده باشد«، بند ب ماده 3.
  2. ماده 295 قانون اجراآت جزایی 1393.
  3. بند دو ماده 13 لایحه قانون جزا (در حال تصویب).

گفتار دوم: قلمرو و شرایط اجرا الف) قلمرو

منظور از قلمرو قاعده منع محاکمه مجدد، پاسخ به این پرسش است که آیا ایـن قاعـده منحصـر دراحکام محکومیت است یا احکام برائت را نیز شامل میشود، ثانیاً، آیا این قاعده تنها ناظر بـر اح کـامصادره از دادگاههاي مّلّیّ است یا احکام دادگاههاي خارجی را نیز دربر میگیرد. 

در پاسخ باید گفت کشورها در مورد قلمرو این قاعده، رویکرد واحـد و یکسـانی ندارنـد (Hariss, 1967: 376) و از اعتقاد به قلمروي محدود که آن را به حکم محکومیت و در درون نظام قضـایی یـککشور منحصر میکند، تا نظریهاي که دامنه آن را به حکم برائت و در بین کشورها تعمیم میدهـد،متفاوت است (فضائلی ،1392: 309). براي مثال، در حالی که در بسیاري از کشورهاي تابع نظام حقـوقیکامنلا قلمرو این قاعده شامل دادرسیهاي فراملّیّ نمیگردد، کشورهاي تابع نظام حقوقی نوشته از پذیرش کامل اعتبار احکام دادگاههاي خارجی تا پذیرش نسبی و حتـی عـدم پـذیرش کلـی آن درنوسان اند Cryer et al, op. cit: 80))، به طوري که گفته شده، این گروه از »کشورها پذیرش مطلق ایـنقاعده را خطري براي منافع حاکمیتی خود محسوب کرده اند« (پوربافرانی و بیگی حسن ،1392: 77).

در نگاه اول تعیین قلمرو این قاعده در نظام دادرسی افغانستان خیلی چـالش برانگیـز و دشـوار بـهنظر نمیرسد. زیرا، از کلمه محکومعلیه در ماده 295 قانون اجراآت جزایی کنونی که تصریح مـی کنـد :

»بعد از صدور حکم قطعی در مورد یک دعواي جزایی، محکومعلیه را نمـی تـوان بـار دیگـر بـه اسـاسظهور دلایل جدید یا به اساس تغییر وصف قانونی همان جرم، محاکمـه نمـود«، ممکـن اسـت چنـیناستنباط کرد که قلمرو این قاعده منحصر در احکام محکومیت است و احکام برائت را شامل نمیشـود .

بر این اساس، دادستان نمیتواند با توسل به دلایل جدید یا تحت یک عنوان مجرمانه دیگر، مجدداً بـهتعقیب محکوم علیه بپردازد، ولی هرگاه رسیدگی در دادگاه به هر دلیلی به برائت متهم بینجامـد، پـساز کشف دلایل جدیدي که در رسیدگی قبلی موجود نبوده، آغاز مجدد دادرسی بلامـانع اسـت. لـیکناین برداشت و در نتیجه، محدود کردن قلمرو قاعده منع محاکمه مجدد به حکم محکومیت صحیح بـهنظر نمیرسد، چرا که دلایل و شواهد کافی بر شمول آن نسبت به حکم برائت نیز دلالت میکنند.

به عنوان نخستین دلیل میتوان از پیشـینه تقنینـی مـاده فـوق یـاد کـرد. ایـن مـاده در اصـلبازنویسی ماده 391 قانون اجراآت جزایی سابق مصوب 1344 است که مقـرر مـی داشـت: »بعـد  از صدور حکم قطعی در مورد یک دعواي جزایی، دیگر نمیتوان آن را بر اساس ظهور دلایل یا احـوال  تازه و یا بر اساس تغییر وصف قانونی جرم، دوباره مورد رسـیدگی  قـرار داد «. چنانکـه واضـح اسـت،حکم قطعی اعم از محکومیت و برائت است. دوم این که، از آن جا که قاعـده منـع محاکمـه مجـددامروزه به یکی از حقوق اساسی متهم تبدیل و اساساً براي حمایت از او تأسیس شده اسـت (میرمحمـدصـادقی، 1388: 47)، و چون امکان باز شدن پرونده پس از صدور حکم قطعی، امنیت قضایی شـهروندانرا به مخاطره میاندازد، بعید است قانونگذار در قانون اجـراآت  جزایـی جدیـد یـک گـام بـه عقـببرداشته و قلمرو قاعده مزبور را محدود کرده باشد. سوم این که ماده 278 قانون کنونی بـه صـورتمطلق اعتراض مجدد بر رأي دادگاه تالی (اعم از محکومیت و برائت) را منع و مقرر میکند: »هرگـاهاعتراض از طرف ستره محکمه رد گردد یا فیصله محکمهي استیناف مورد تأیید ستره محکمه قـرارگیرد، بار دیگر اعتراض بر عین حکم بنا به هر دلیلی که باشد، پذیرفته نمیشود. حالات تجدید نظر از این حکم مستثنی میباشد«. سرانجام، ماده 294 نیز بر عدم امکان اعتراض بر مطلق حکم قطعی تأکید میکند: »هرگاه درباره یک دعواي جزایی حکم  قطعی صادر شود، اعتراض بر آن جز از طریق تجدید نظر به نحوي که در این قانون تعیین گردیده است، جواز ندارد«. میبینیم که این مـاده کـهدر واقع استثنایی است بر قاعده کلی منع محاکمه مجـدد، اعتـراض و درخواسـت رسـیدگی مجـددنسبت به مطلق حکم قطعی را جز از طریق اعاده دادرسی مردود میشمارد. با وجود این، برابر مـاده282 که تصریح میکند: »درخواست تجدید نظر بر فیصلههاي قطعی محـاکم در قضـایاي جنحـه وجنایت در احوال ذیل می تواند صورت گیرد: …5. در صورتی که بعد از فیصله قطعی، وقایعی حادث یا ظاهر شود یا دلایلی تقدیم گردد که در وقت محاکمه معلوم نبوده و یا به محکمه ارائه نشده باشد و این وقایع و دلایل بتواند به برائت محکومعلیه منجر شود«، اعاده دادرسی تنهـا نسـبت بـه حکـممحکومیت ممکن است. ولی این امر، یعنی انحصار اعاده دادرسـی بـه حکـم محکومیـت دلیلـی بـرانحصار قلمرو قاعده منع محاکمه مجدد به حکم محکومیت نیست، بلکه حکم برائـت را نیـز شـاملمیگردد. مقررات مزبور در ماده 34 قانون تشکیل و صلاحیت قوه قضائیه مصوب 1392 نیـز تکـرارشده است: »شوراي عالی ستره محکمه فیصلههاي نهایی و قطعی محاکم را در حـالات  آتـی  مـورد  تجدیدنظر قرار میدهد: …3. در حالتی که بعد از حکم جزایی وقایعی حادث یا ظاهر شود یا اوراقـی  تقدیم گردد که در وقت محاکمه معلوم نبوده و ممکن است این واقعه یا اوراق برائت محکوم علیه را ثابت سازد«. بنابراین، درخواست رسیدگی مجدد به اتهام که عبارت از: »رسیدگی مجدد بـه احکـامقطعی و نهایی محاکم به اساس ظهور دلایل جدید…« (بند پنج ماده چهار) اسـت، تنهـا نسـبت بـهحکم محکومیت ممکن است. 

در این جا سؤالی که ممکن است مطرح شود این است که هرگاه حکم برائت در نتیجـه  تطمیـعمقامات عدالت کیفري از سوي متهم صادر شده باشد، آنگاه چه باید کرد؛ آیا باز رسـیدگی مجـدد و یا اعاده دادرسی ممکن نیست؟ به نظر میرسد که در این صورت نیز جواب منفی باشد؛ چون متهم نه تنها مکلف به همکاري با مقامات قضایی نیست، بلکه ممکن است براي نجات خود دست بـه هـرکاري بزند و مقامات عدالت کیفري باید تابع قانون باشند، نه تـابع هـر گونـه خواسـت و یـا تطمیـعاصحاب دعوا1. با وجود این، برابر بند چهار ماده 34 این قانون، »در حالتی کـه شـهادت زور، تزویـرمستند و یا بعضی اعمال غیر قانونی شهود یا اهل خبره در قضایایی جزایی ظاهر گردد«، ایـن مـورداز مصادیق اعاده دادرسی است. اما به نظر میرسد که با توجه به مقررات فوق، این مورد تنهـا نـاظربر دلایل دادستان است و شامل دلایل متهم نمیگردد، زیرا پنج فقره دیگر این ماده اعاده دادرسـیرا تنها به نفع متهم مجاز میدانند. بنابراین، تا زمانی که دادگاه عالی براساس صـلاحیتی کـه دارد،2 تفسیر مخالفی از این ماده به عمل نیاورده و سـپس نظـر خـود را طـی دسـتور العملـی کـه بـه آن»متحدالمأل« گفته میشود، به تمام محاکم ابلاغ نکند، اعاده دادرسی به نفع دادستان تحـت هـیچشرایطی امکان ندارد.

در هر صورت، قانون اجراآت جزایی محاکم عسکري3 مصـوب 1384 و 1389 و قـانون اجـراآت  جزایی موقت براي محاکم، مصوب 41382 نیز به صورت مطلق و بدون اشاره به حکم محکومیت یـابرائت، محاکمه مجدد را مردود میشناختند. در نهایت، ماده 19 قانون جزا 1355 با تصریح به ایـنکه »دعواي جزایی علیه شخصی که ثابت نماید محاکم خارجی در مورد جرم منسوبه او را بريالذمه دانسته یا به حکم قطعی او را به جزاء محکوم و جزاء بر او اجرا شده است یا این که دعـو اي جزایـی  قبل از صدور حکم قطعی یا مجازات محکومبها به موجب قانون ساقط گردیده باشد، نمی تواند اقامه شود«، هرگونه شک و تردید را در خصوص شمول قاعده منع محاکمه مجدد نسبت به حکـم برائـتاز بین میبرد. بدین ترتیب، منظور از »محکومعلیه« در مـاده 295 قـانون اجـراآت  جزایـی کنـونی ، شخصی است که در مورد او حکم قطعی، اعم از محکومیت و برائت صادر شده است.

از همین جا پاسخ سؤال دوم را که در اول این بحث مطرح شد، نیز میتـوان دری افـت و آن ایـن

که برخلاف برخی کشورها، قلمرو قاعده منع محاکمه مجدد در نظام عدالت کیفري افغانستان شامل

                                                

  1. ماده 20 قانون اجراآت جزایی 1393: »مأمور ضبط قضایی و سـارنوال مکلفنـد جهـت  روشـن   شـدن تمـامی  حـالات  مربوط به قضیه، مطابق احکام این قانون بدون در نظر داشت منفعت و ضرر مظنون و مـتهم  بـه جمـعآوري، ثبـت ، ارزیابی و نگهداري دلایل اقدام نمایند«.
  2. براساس بند 2 ماده 28 قانون تشکیل و صلاحیت قوه قضاییه مصـوب 1392، یکـی از صـلاحیتهـاي شـوراي عـالیدادگاه عالی ،»تفسیر قوانین و فرامین تقنینی به اساس تقاضاي حکومت یا محاکم«، است.
  3. ماده 10: »شخص به سبب ارتکاب یک عملی جرمی، دو بار محاکمه شده نمیتواند«.
  4. ماده 78: »1. دیوان ستره محکمه فیصله مورد اعتراض را در حالات ذیل باطل اعلام میدارد: 1. …6. : در صورتی کـهثابت شود که در عین قضیه، در مورد آن شخص قبلاً فیصله صورت گرفته است«.

احکام صادره از محاکم خارجی نیز میگردد؛ تا جایی که در موضـوع اسـترداد، تعهـد دول خـارجیمبنی بر عدم محاکمه مجدد متهم بابت همان جرم، شرط پـذیرش درخواسـت اسـترداد او بـه ایـنکشورها دانسته شده است1. همینطور، طبق بند دو مـاده 29 »موافقتنامـه  همکـاري قضـایی بـینجمهوري اسلامی افغانستان و جمهوري اسلامی ایران«، مصوب 1386، هرگاه »در خصوص موضـوعمورد درخواست، قبلاً تصمیم قضایی صادر یا اجرا شده باشد«، درخواست همکاري قضایی رد خواهد شد. بدین ترتیب، افغانستان جزء معدود کشورهایی اسـت کـه اعتبـار احکـام دادگـاههـاي کیفـريخارجی را به صورت مطلق یعنی اعم از حکم محکومیت و برائت و در مورد تمامی اصـول  صـلاحیتکیفري پذیرفته است. 

این مسأله در نظام عدالت کیفري افغانستان یک تحول بزرگ حقوقی به شمار میرود، چـرا کـهپیش از این و از جمله بر اساس ماده چهار اصولنامه جزاي عسکري 1330، محاکمه مجدد آن عـدهاز نظامیانی که در خارج از افغانستان مرتکب جرم میشدند، تحت شرایطی ممکن بـود 2. حـال ایـنپرسش مطرح میشود که مقنن بر چه مبنایی محاکمه مجدد شخص را در چنـین مـواردي ممکـنمیدانست؟ از آن جا که اولاً، تا پیش از تصویب قانون اساسی 1343، افغانستان داراي نظام قضـاییدوگانه (قانون و شرع) بود و ثانیاً، حتی با برتر اعلام شدن قانون نسـبت بـه شـرع در مـاده 69 ایـنقانون اساسی، فقه کاملاً از نظام حقوقی افغانستان حذف نگردید3، شاید بتوان گفت مقنن در تدوین این ماده نظري به فقه حنفی داشته است. چرا که فقهاي حنفی بر این باورنـد کـه هرگـاه سـربازاندولت اسلامی به دارالحرب اعزام و در آن جا مرتکب جرم گردند، مثل ایـن اسـت کـه در سـرزمیندولت اسلامی مرتکب آن شده اند، زیرا مناطق تحت تصرف که »معسکر« نامیده مـی شـوند، تحـت

                                                

  1. ماده 11 قانون استرداد متهمین، محکومین و همکاري عدلی، مصوب 1391: »1. درخواسـت اسـترداد مـتهم جهـتتحقیق و محاکمه تحت شرایط ذیل پذیرفته میشود: …5. اجتناب از محاکمهي شخصی که استرداد وي درخواسـتشده به سبب ارتکاب جرمی که در مورد آن حکم قطعی یا نهایی محکمه صادر گردیده است.2. …3. فقـره یـک ایـنماده تحت شرایط ذیل پذیرفته میشود: …3. تعهد اجتناب از محاکمهي مجدد…«.
  2. »عساکر افغانستان که به غرض تحصیل و یا کدام مقصد رسمی دیگر به خارج رفته باشند، هرگاه در ممالـک خارجـهمرتکب جرمی شده و در آن جا محاکمه و جزا دیده باشند، بعد عودت به افغانستان اگر نظر به ایجاب احـوال و نـوعمجرمیت شان به تصویب مجلس عسکري وزارت حربیه تکرار لزوم محاکمه دیده شود، دو بـاره محاکمـه و بـر وفـققوانین داخلی افغانستان محکوم به جزا میشوند«.
  3. »…قانون عبارت است از مصوبه موافق هر دو جرگه که به توشیح پادشاه رسیده باشد. در سـاحه اي کـه چنـین مصـوبهاي موجود نباشد، عبارت است از احکام فقه حنفی شریعت اسلام«.

سیطره سربازان دولت اسلامی بوده و در حکم قلمرو حکومت اسلامی محسـو ب مـی شـوند . (کاسـانی،پیشین: 58؛ عوده، پیشین: 245)1.

در اسناد بینالمللی حقوق بشر نیز رویکرد واحدي در مورد قلمرو شمول قاعـده منـع محاکمـهمجدد به چشم نمیخورد. براي نمونه، در حالی که موضع میثاق بینالمللی مبهم است، چون در بند هفت ماده 14 خود به صورت مطلق محاکمه مجدد را منع میکند، بند یـک مـاده چهـار پروتکـل  هفتم الحاقی به کنوانسیون اروپایی حقوق بشر، به صورت صریح قلمرو این قاعده را منحصر در نظام قضایی ملّیّ میکند2. برعکس، ماده 54 معاهده اجراي موافقتنامـه شـنگن3 و قـرار جلـب اروپـایی4 اعمال این قاعده را در سراسر کشورهاي عضو ممکن میدانند. با وجود این، تمایـل زیـادي در جهـتاعمال یکنواخت این قاعده در سطح اروپا، به خصوص در رویهي دیوان دادگسـتري اروپـایی5 و دادگـاهاروپایی حقوق بشر6 به چشم میخورد Neagu, op. cit: 956))، به نحوي که سراسر اتحادیه اروپـا در حکـمقلمرو قضایی واحد محسوب7 و بدین سان، براي این قاعده قلمرو فـرا ملـی در نظـر گرفتـه مـیشـود .

همینطور ،در حالی که رویه قضایی در اروپا و آمریکا تمایل به گسـترش قلمـرو ایـن قاعـده بـه حکـمبرائت و محکومیت هردو دارد، کنوانسیون آمریکایی حقوق بشر8 و معاهده اجراي موافقتنامه شنگن بـهبه ترتیب آن را منحصر در حکم برائت و حکم محکومیت میکنند Ibid: 962)).  

از مطالب فوق میتوان فهمید که قاعده منع محاکمه مجدد در عرصهي بینالمللی اهمیت فـوقالعاده یافته، به نحوي که براساس بند سه ماده چهار پروتکل فوق که تصریح میکند: »مقررات ایـنماده به موجب ماده 15 این کنوانسیون قابل تعلیق نیست«، حتی در شرایط اضطراري و جنگی نیز

                                                

  1. »و اذا عسکر جنود الدولۀِ الاسلامیه فی دارالحرب فکل جریمۀٍ وقعت فی معسکر تأخذ حکم الجرایم المرتکبه فـی دارالاسلام، لأنَّ أرض المعسکر فی حیازة جند الدولۀ و لدولۀ سلطانٌ علیها فَ َیعتَ َبر المعسکرُ لهذا دار اسـلام . امـا جـرایمالتی ترتکب خارج المعسکر، فحکمها حکم الجرایم التی ترتکب فی دارالحرب«.
  2. No one shall be liable to be tried or punished again in criminal proceedings under the jurisdiction of the

same State for an offence for which he has already been finally acquitted or convicted in accordance with the law and penal procedure of that State.

  1. Article 54: a person whose trial has been finally disposed of in one Contracting Party may not be

prosecuted in another Contracting Party for the same acts provided that, if a penalty has been imposed, it has been enforced, is actually in the process of being enforced or can no longer be enforced under the

laws of the sentencing Contracting Party.

  1. European arrest warrant.
  2. European Court of Justice.
  3. European Court of Human Rights.
  4. Article 50 of the Charter of Fundamental Rights of the European Union: No one shall be tried again in criminal proceedings for an offence for which he or she has already been finally acquitted or convicted within the Union in accordance with the law.
  5. Article 8 (4): an accused person acquitted by a no appealable judgement shall not be subjected to a new

trial for the same cause.

غیر قابل تعلیق است. به همین جهت، هر چند این قاعده معمولاً منحصـر در نظـام قضـایی داخلـیاست، ولی در سطح بینالمللی رویهاي در حال شکلگیري است تا قلمرو آن را -حـداقل در جـرایمبینالمللی- به عنوان نتیجهي فرعی اعمال صلاحیت جهانی، به نظام قضایی فراملّـّی نیـز گسـترش

 .(Cryer, et al, op. cit: 81) دهد

قلمرو قاعده منع محاکمه مجـدد ظـاهرا در فقـه حنفـی نیـز مطلـق حکـم، اعـم از برائـت ومحکومیت را شامل میشود، چرا که فقهاي حًنفی از جملـه سـمرقندي در تحفـه الفقهـا1 و ابـننجیم در بحرالرایق2 در سطح داخلی مطلق احکام را غیر قابل نقض و رسیدگی مجدد میشمارند (ابن نجیم، پیشین: 434؛ سمرقندي، پیشین: 373). کاسانی نیز معتقد است کـه هرگـاه رأي قاضـی نخسـتموافق نص کتاب، سنت متواتره و یا اجماع بوده و یا از مواردي باشد که علما بر اجتهـادي بـودنآن اتفاق نظر دارند، قاضی دوم حـق نقـض رأي و رسـیدگی مجـدد را نـدارد (کاسـانی، پیشـین: 14).

بنابراین، پس از صدور رأي ولو مبتنی بر شهادت کذب باشد، قاضی نمیتواند آن را نقـض و مجـددًاًبه اتهام رسیدگی کند، مگر زمانی که خود یا قاضی دیگر متوجه شود که در دادرسی اشتباه مهمـیرخ داده، مثلاً مخالف نص قرآن، سنت یا اجماع است (Schacht, 1964: 196). در سطح بینالمللـی نیـزهرگاه مسلمان یا ذمی در خارج از قلمرو حکومت اسلامی مرتکب قتل عمدي یا سرقت شود، پس از مراجعه به قلمرو حکومت اسلامی محاکمه نمیشود، خواه در محـل ارتکـاب جـرم محکـوم و خـواهتبرئه شده باشد چرا که حکومت اسلامی بر آن حاکمیت ندارد و حاکمیت دولت غیر اسلامی نیز در حق شهروندان دولت اسلامی نامعتبر است (کاسانی، پیشین: 133).  

آنچه در بالا گفته شد در واقع پاسخ مختصري بود به این پرسش کـه »آیـا شـریعت، جهـانشمول است یا منطقهاي«؟ یعنی آیا اسلام یک دین جهانی و مخاطـب آن همـهي بشـر یـا یـکشریعت منطقهاي و مخاطب آن فقط مسلمانها است؟ طبق نظریه نخست، کیفرهـاي شـرعی درخارج از قلمرو حکومت اسلامی نیز لازمالاجرا است و بدین ترتیب، احکام دادگاههـاي کشـورهايخارجی که از آن به دارالحرب تعبیر میشود، در محاکم حکومت اسـلامی واجـد اعتبـار نیسـت،چون نسبت به شهروندان حکومت اسلامی فاقد ولایت و صلاحیت مـی باشـند (کاسـانی، پیشـین) و از این رو، احتمال محاکمه مجدد متصور است. اما اگر معتقد باشیم که شریعت اسلام، به رغم جهان شمول بودن آن به لحاظ نظري، در عمل فقط در قلمرو حکومت اسـ لامی قابلیـت اجرایـی دارد و

                                                

  1. »فأما بعد الحکم فلیس له أن یبطل ذلک القضاء، لان صار بالقضاء کالمتفق علیه…«.
  2. »السابع فی أحکامه، فمنها بالنسبۀ إلى الحکم اللزوم، فلیس لأحد نقضه حیث کان مجتهـدا فیـه و مسـتوفیا شـرائطهالشرعیۀ«.

بدین ترتیب، امام تکلیفی براي اجراي آن در دارالحرب نـدارد، در ایـن صـورت، فـرض محاکمـهمجدد منتفی و احکام دادگاههاي کشورهاي خارجی در محـاکم حکومـت اسـلامی طبعـاطبعـاً معتبـرشمرده میشود (عوده، پیشین: 268-239). 

در پاسخ به پرسش فوق باید گفت میان فقهاي مذاهب اسلامی اخـتلاف نظـر جـدي بـه چشـممیخورد. در حالی که شافعی، مالک و احمد بن حنبل معتقدند هر جرمی که مسـلمان یـا ذمـی درسرزمین غیر اسلامی مرتکب شود براساس قوانین اسلامی قابل مجازات مـی باشـد خـواه در آن جـامحکوم شده باشد و خواه نشده باشد، علماي حنفی مخالف اجراي قـوانین شـرع نسـبت بـه جـرایمارتکابی در دارالحرب هستند؛ زیرا، اعمال قـوانین جزایـی از وظـایف حکومـت اسـلامی و یـک امـرحاکمیتی است و لذا هرگاه جرمی در خارج از دارالاسلام ارتکاب یابد، حکومت اسـلامی حـق نـداردحاکمیت خود را بر آن اعمال کند. بدین سان به اعتقاد این دسته از فقها از جمله کاسانی در بـدایعالصنایع هرگاه یک مسلمان در خارج از سرزمین اسلامی مرتکب جرم مستلزم حد شود و یـا  قربـانیجرم قرار گیرد، حکومت اسلامی نه وظیفه رسیدگی به این جرائم را دارد و نه قادر به انجام آن است چون در محلی خارج از قلمرو حاکمیت اسلامی به وقوع پیوسته است (کاسانی، پیشین: 45 و 80). حتی در حالتی که در خارج از سرزمین اسلامی جرمی علیه مسلمانی هم ارتکاب یابد، او نمیتواند در دادگـاه  حکومت اسلامی اقامه دعوا کند، چرا که با ترك سرزمین اسلامی، خودش خطر را پذیرفته است. بـه  عبارت دیگر خود را از سلطه و حاکمیت قوانین اسلامی خارج کرده است (عوده، پیشـین : 251-239). بنابراین ،منع محاکمه مجدد حداقل نتیجه قهري عدم امکان محاکمه متهم بابـت جـرایم ارتکـابی در خـارج ازقلمرو اسلامی است، زیرا »نه ما بر آنان و نه آنان بر ما حاکمیت ندارند«1 (کاسانی، پیشین: 133).

از مقایسه مقررات قوانین افغانستان با مطالب فوق میتوان نتیجه گرفت کـه قاعـده منـع محاکمـهمجدد در حقوق افغانستان و فقه حنفی قلمرو یکسانی دارند. این نشان میدهد که در واقع قـانون گـذارهنگام اقتباس این قاعده از قانون مجازات فرانسه، فقه حنفی را از نظر دور نداشته است.

ب) شرایط 1. شرایط مربوط به محاکمه نخست

نخستین شرط اعمال قاعده منع محاکمه مجدد این است که محاکمه نخست بایـد منجـر بـه یـکتصمیم قطعی مبنی بر محکومیت یا برائت شده باشد (خالقی، پیشـین : 421). مـاده 295 قـانون اجـراآت 

                                                

  1. 1. »لانعدام ولایتنا علیهم و انعدامِ ولایتهِِم أیضاً فی حقنا«.

 

جزایی به صراحت به این شرط اشاره میکند: »بعـد از صـدور حکـم قط عـی  در مـورد یـک دعـوايجزایی، محکومعلیه را نمیتوان بار دیگر…محاکمه نمود«. منظور از قطعی بودن رأي، مسـدود بـودنطرُُق عادي اعتراض به حکم است، به نحوي که دیگر قابل اعتـراض نباشـد (همـان ). طبـق مـاده 10 قانون جزا، مصادیق »حکم قطعی…عبارتند از حکمـی  کـه  نهـائی  شـده  باشـد  یـا  مـوارد  اسـتیناف  و تمییزطلبی براي آن موجود نباشد و یا میعادهاي اسـتیناف  و تمییزطلبـی  آن قانونـاً  منقضـی  شـده  باشد«. بنابراین، چنانکه ماده 174 قانون اجراآت جزایـی نیـز تصـریح دارد: »اوامـر  صـادره از  طـرف سارنوالی مبنی بر عدم لزوم اقامه دعواي جزایی، مانع اعاده اجراآت تعقیب عدلی قضیه با فراهم شدن زمینه مساعد و اسباب آن نمیگردد…«، چرا که این اوامـر (قرارهـا ) اکثـرًاً قابـل اعتـراض هسـتند1.

بنابراین، در نظام دادرسی افغانستان، قرارهاي نهایی بازپرس مشمول این قاعده نمیشـوند . در رویـهدادگاه اروپایی حقوق بشر نیز تصمیم دادستان مبنی بر موقوفی تعقیـب، بـه معنـاي رأي برائـت یـامحکومیت تلقی نشده و باز شدن مجدد پرونده در دادگاه بلامانع است (Trechsel, op. cit: 388). 

علاوه بر قطعیت یافتن حکم، هرگاه مرجع صادر کننده رأي نخست یک دادگـاه خـارجی باشـد،استناد به این قاعده در حقوق افغانستان (ماده 19 قانون جزا) زمانی ممکن است کـه حکـم صـادرهکاملاً اجرا یا تعقیب کیفري و یا اجراي مجازات به لحاظ قانونی منتفی شده باشد. همینطور، هرگاه شخص به هر دلیلی بابت جرایم ارتکابی در خارج از قلمرو قضایی ملّّی، در محاکم افغانستان محکوم گردد، دادگاه حین صدور حکم باید مجازاتی را که او در خارج تحمل کرده مورد ملاحظه قرار دهـدو در صورتی که این مجازات، از نوع حبس باشد، به همان میزان از مدت حبس او بکاهـد . مـاده 20 قانون جزا در این راستا مقرر میکند: »مدت توقیف و حبسی که متهم یا محکومعلیه به اثـر  اجـراي  احکام جزایی در خارج افغانستان سپري نموده از مدت جزایی که شخص از لحاظ ارتکاب عین جرم در افغانستان محکوم میشود یا جزاي که بر او اجرا میگردد، کاسته میشود«. دادگاه عـالی  نیـز دریکی از جدیدترین آراي وحدت رویه خود معتقد است اعادهي دادرسی، به عنوان استثنایی بر قاعده

                                                

  1. 1. بند 2 ماده 170 قانون اجراآت جزایی 1393: »مجنیعلیه و مدعی حقالعبد یا نمایندگان قانونی آنها میتوانند علیـه قراري که راجع به عدم لزوم اقامه دعواي جزایی صادر گردیده، اعتراض خود را بـه سـارنوال  مـافوق  تقـدیم نماینـد، هرگاه سارنوال مافوق قرار مبنی بر عدم لزوم اقامه دعواي جزایی را تائید نماید، مجنـی علیـه ، مـدعی  حـق العبـد  یـا  نمایندگان قانونی آنها میتوانند، اعتراض خود را به محکمه ذیصلاح تقدیم نمایند«.

منع محاکمه مجدد، تنها پس از اطمینان حاصل کردن از به اجـرا گذاشـته شـدن احکـام قطعـی ونهایی پذیرفته خواهد شد1.

همچون افغانستان، اسنادي که میان دول اروپایی راجع به این قاعده تنظیم شده اند نیز اجـرايآن را مقید به شرایطی کرده، از جمله این که رأي محکومیت صادره از دادگاه نخست، باید بر           مـتهم اعمال شده یا در حال اعمال باشد و یا به موجب قوانین کشور صادر کننده حکم، قابل        اجـرا نباشـد .

براي مثال، ماده 54 معاهده اجراي موافقتنامه شنگن به صراحت به این شرط تصریح کرده است.

2. شرایط مربوط به محاکمه دوم

مطابق ماده 78 قانون اجراآت جزایی موقت: »دیوان ستره محکمه فیصله مورد اعتراض را در حالات ذیل باطل اعلام میدارد: …6. در صورتی که ثابت شود که در عین قضیه در مـورد آن شـخص قـبلاًفیصله صورت گرفته باشد«. این ماده به یک شرط مهم قاعده منع محاکمه مجـدد اشـاره دارد و آناین که محاکمه دوم که به دلیل تکرار محاکمه مورد اعتـراض قـرار گرفتـه و مـتهم نسـبت بـه آنفرجامخواهی کرده است باید مربوط به همان قضیهاي باشد که قبلاً در مورد آن حکم قطعـی صـادرشده است، یعنی محاکمه دوم باید مرتبط با محاکمه نخست باشد. حال این پرسش مطرح میشـودکه محاکمه دوم چگونه و با چه معیارهایی با محاکمه نخست پیوند میخورد؟ در پاسـخ بایـد گفـتاین مسأله همواره به عنوان یک چالش مهم این قاعده مطرح بوده و چندین معیار، از جملـه اهـدافرسیدگی، اصحاب دعوا، رفتار متهم و اتهام یا بزه مورد دقت قرار گرفته اند (Trechsel, op. cit: 391).

2.1. وحدت هدف (همان هدف)2

منظور این است که دادرسی با چه هدفی صورت مـی گیـرد، آیـا بـا هـدف برقـراري نظـم و امنیـتعمومی، جریان درست کارهاي اداري و یـا تحصـیل طلـب خواهـان انجـام مـیشـود؟ هـدف غـاییرسیدگی مراجع کیفري، اداري و مدنی به ترتیب، اعاده نظم و امنیت جامعه، تضمین جریـان سـالمروند اداري و تحصیل طلب و احقاق حق است. قاعده منع محاکمهي مجدد در صورتی قابـل اعمـالاست که هدف در هر دو محاکمه یکی باشد یعنی، همان شخص با انگیزهي برقراري نظـم و امنیـت

                                                

  1. »…دارالانشاء مکلف گردید تا پس از این، تقاضاي تجدیدنظر را بـا اخـذ اطمینـان از تنفیـذ احکـام نهـایی محـاکم…از مجراي قانونی طی مراحل…« کند. دارالانشاي شوراي عالی ستره محکمه، متحد المأل شماره 1377-1299، تـاریخ9/6/1394، ماهنامه قضاء، ستره محکمه، شماره ماه عقرب ،1394، صص 5 و 6.
  2. An Identical Aim.

عمومی باردوم محاکمه شود. بنابراین، رسیدگی دادگاه حقوقی نسبت به مطالبـه خسـارت و دادگـاهاداري نسبت به تخلفات شغلی و انتظامی، مانعی براي محاکمه متهم در مراجع کیفري و یا بر عکسنیست (حبیب زاده، اردبیلی و جانی پور، پیشین: 55). ماده 193 قانون اجراآت جزایی 1393 در همـین راسـتامقرر میکند: »هرگاه اقامهي دعواي حقالعبد1 یا جبران خسـاره در  قضـیه      موجـب تـأخیر جریـان دعواي جزایی شود، محکمه میتواند رسیدگی به دعواي جزایی را بدون عنصـر  دعـواي                حـقالعبـديادامه داده و به مدعی حقالعبد موقع بدهد تا بعد از صدور حکم قطعی در مورد دعواي جزایی، دعواي خود را به محکمه مدنی اقامه نماید«. در فقه حنفی نیز بر وحدت هدف یا سبب تأکید شـده اسـت.

براي نمونه، هرگاه مسلمان، مسلمان دیگري را عمداً در قلمرو غیـر اسـلامی بـه قتـل برسـاند قاتـلقصاص نمیشود، ولی دیه او را باید بپردازد (کاسانی، پیشین: 133).

2.2. وحدت اصحاب دعوا (همان شخص)2

»منظور این است که دعوا باید بین همان اشخاص یا اشخاصی که اصحاب دعـوا، قـائم مقـام آنهـاهستند، مطرح شده باشد« (آشـوري، 1387: 235). این شرط که تقریباً واضح اسـت، مـانع رسـیدگی بـهشکایتی است که قبلاً توسط شاکی علیه متهم اقامه و نسبت به آن حکم قطعی صادر شده است. بـااین حال، هرگاه در یک پرونده چندین نفر متهم باشد و یکی از آنها محاکمه و محکوم شـود، دیگـراننمیتوانند به قاعده مزبور استناد کنند. از سوي دیگر، شرط نیست که بزهدیده همـان بـزهدیـده باشـد.

پس، هرگاه شخصی با یک رفتار مجرمانه چندین نفر را مجروح سـازد و بابـت آن محکـوم شـود،طرح مجدد دعوا حتی از سوي بزهدیدگانی که در محاکمه نخست حضور نداشته و اسم آنهـا درجمع بزهدیدگان نیست، جواز ندارد. البته این امر، مانع از اقامـه دعـوا در دادگـاه مـدنی بـراي جبـرانخسارت نیست (Trechsel, op. cit: 392). از جمله، هرگاه مسلمانی در دارالحرب مرتکب قتل عمـد گـردد،پس از دستگیري در قلمرو حکومت اسلامی، محکوم به قصاص نمیشود، ولی دیـه را بایـد بپـردازد

(کاسانی، پیشین: 133).

 

                                                

  1. واژه »حقالعبد« معادل حق الناس است. در ادبیات حقوقی افغانستان براي بیان جنبه خصوصی یا ضرر و زیان ناشـیاز جرم اصطلاح »حقالعبد« در برابر حق اﷲ به کار میرود. براي نمونـه ، براسـاس بنـد 21 مـاده 4 قـانون اجـراآتجزایی 1393: »مدعی حقالعبد شخصی است که به اثر ارتکاب جرم یا فعل غیر، متضـرر گردیـده  و بـر  مرتکـب  یـا  مسئول حقالعبد، حق دعواي جبران خساره را داشته باشد«.
  2. The Same Person.

2.3. وحدت رفتار یا موضوع (همان رفتار)1

منظور از وحدت موضوع این است که عملی که رسیدگی مجدد به آن ممنوع است باید همان عملیباشد که در رسیدگی سابق مطرح بوده است. اما، به یک رفتار از دو منظر مـی تـوان نگـاه کـرد: بـهعنوان یک پدیده مادي قابل مشاهده و به عنوان یک مفهوم هنجـاري -حقـوقی . حـال پرسشـی کـهمطرح میشود این است که منظور از »همان جرم« چیست؟ یعنی آیا این قاعـده، محاکمـه مجـددشخص را براساس همان وقایع (in concreto) قبلی یا همان عنـوان مجرمانـه(in abstracto)  قبلـی منـعمیکند؟ پذیرش هر یک از این دو نظریه، نتایج متفاوتی را در بر دارد، چرا که در فرض دوم، قلمـروقاعده محدودتر میشود، زیرا در این صورت محاکمه مجدد شـخص تحـت عنـوان مجرمانـه متعـددناشی از همان وقایع قبلی بلامانع است (Trechsel, op. cit: 393). 

پاسخ کشورها به این پرسش متفاوت بوده است، براي مثال، در حقـوق آنگلوساکسـون قاعـدهي منع محاکمه مجدد در معناي دوم به کار میرود، ولی اکثـر کشـورهاي تـابع نظـام حقـوقی نوشـتهمعناي اول را پذیرفته اند. یعنی در مقایسه بین دو عمل (رفتـار موضـوع محاکمـه نخسـت و رفتـارموضوع محاکمه دوم)، ماهیت مادي آن دو را مورد توجه قـرا ر مـی دهنـد نـه وصـف قـانونی آنهـا . بنابراین، نه تنها تعقیب مجدد همان »جرم«، بلکه تعقیب مجدد »همان عمل« ممکن نیست و آنچه مهم است این است که قطع نظر از عنوان اتهامی انتخاب شده براي عمل مجرمانه، یـک شـخص دوبار براي ارتکاب یک عمل محاکمه و مجازات نشود، زیرا قاضی در رسیدگی اول مکلف اسـت وصـفمجرمانه مورد نظر قانونگذار را براي آن انتخاب کند (خالقی، پیشـین : 418). در رسـیدگی هـاي دادگـاهاروپایی حقوق بشر هم صحبت از » همان رفتار« است2. کنوانسیون آمریکـایی حقـوق بشـر نیـزتعبیر »همان عمل« را به کار برده و این بدان معنا است که در صورتی که اتهام، مربوط به همان وقایع و علل قبلی باشد، محاکمه مجدد متهم حتی تحت یک عنوان مجرمانـه دیگـر نیـز ممکـننیست (Fair Trial Manual, op. cit: 140).

در دادرسیهاي کیفري افغانستان نیز توجه به همان عمل مطرح است، چون طبـق مـاده 295 قـانوناجراآت جزایی 1393، »بعد از صدور حکم قطعی در مورد یک دعواي جزایی، محکوم علیه را نمیتوان بار دیگر به اساس ظهور دلایل جدید یا به اساس تغییر وصف قانونی همان جرم، محاکمه نمـود «. ایـنبدان معناست که پس از صدور حکم قطعی، محاکمه مجدد متهم هم براساس همـان دلایـل (عمـلمادي) و هم تحت هر عنوان مجرمانه دیگر ممنوع است. بنابراین، عمل واحـدي کـه واجـد عنـاوین

                                                

  1. The Same Conduct.
  2. Gradinger v. Austria, ECHR Judgement of 23 October 1995: “…the impugned decisions were based on the

same conduct”, Thereby constituting a violation of the principle of ne bis in idem.

 

مجرمانه متعدد است نباید چند بار و هر بار تحت یـک عنـوان متفـاوت، مـثلاً یـک بـار بـه عنـوانکلاهبرداري و بار دوم به عنوان خیانت در امانت مورد رسـیدگی قـرار گیـرد (خـالقی، پیشـین: 418). درنتیجه، هرگاه در هر مرحله از دادرسی ثابت گردد که در یک مورد خاص بین همان اشخاص یا قائم مقام آنها سابقاً دعوایی در جریان بوده و نسبت بـه آن حکـم قطعـی محکمـه بـا صـلاحیت صـادرگردیده است1، محکمه باید از رسیدگی امتناع و قرار رد دعوا را صادر کند2.

با این همه، در عمل اختلاف میان دو رویکرد فوق با پذیرش قاعده منع مجازات مجدد (ne bis poena in idem) که فرع بر منع محاکمه مجدد است، کـاهش مـییابـد؛ چـون قاضـی هنگـامتعیین مجازات جدید، باید مجازاتی را که شخص قبلا به خاطر همان جرم یا همان وقایع تحمـلکرده است، در نظر بگیرد. ماده 20 قانون جزاي افغانسًتان در این خصوص تصریح میکند: »مدت توقیف و حبسی که متهم یا محکومعلیه به اثر اجراي احکام جزایی در خـارج افغانسـتان سـپرينموده، از مدت جزایی که شخص از لحاظ ارتکاب عین جرم در افغانسـتان محکـوم مـیشـود یـاجزایی که بر او اجرا میگـردد، کاسـته مـیشـود «. ایـن مقـررات در فقـره ب بنـد شـش مـاده 12 موافقتنامه انتقال محکومان به حبس بین افغانستان و ایران، مصوب 1386 نیز تکرار شده اند. پـذیرشاین قاعده به دلیل این که ما را از شناسایی اعتبار احکام دادگاههاي خارجی بینیاز میکند از یـک سـومحدودیت کمتري را بر اصل حاکمیت دولت تحمیل و از سوي یگر، پیامدهاي منفـی عـدم شناسـاییکامل قاعده منع محاکمه مجدد را نیز ناچیز میکند (Conway, op. cit: 357).

در پایان، مطالعه فقه حنفی نشان میدهد که شرایط اجراي قاعده منع محاکمـه مجـدد، همـانشرایطی است که در بالا بیان گردید (کاسانی، پیشین: 133).

نتیجهگیري

مطالعه متون حقوقی افغانستان نشان میدهد که قاعده منع محاکمه مجدد به پیروي از فقه حنفـیاز گذشتههاي دور (1885) در نظام حقوقی افغانسـتان بـه صـورت محـدود و صـرفاً در آرایـی کـهسلاطین شخصًاً صادر یا بر آن نظارت میکردند، پذیرفته شـده اسـت. امـا ، در معنـاي امـروزین آن ظاهراً براي نخستین بار در »اصولنامه جزاي جرایم مأمورین و جرایم علیـه منفعـت و امنیـت عامـه 1341«، آنهم تنها در مورد احکام صادر از محاکم خارجی پذیرفته و سپس در »قواعـد راهنمـا درموضوعات جزایی 1350« و »قانون جزاي 1355« تکرار شد. دلیـل پـذیرش محـدود ایـن قاعـده از

                                                

  1. ماده 114 قانون اصول محاکمات تجارتی افغانستان، مصوب 1343.
  2. همان: ماده 115.

سوي قانونگذار، شاید عدم علاقه او به محاکمه و مجازات دوباره شخصی باشـد کـه بـا ارتکـاب جـرم،عمدتاً نظم و امنیت یک کشور خارجی را مورد تهدید قرار میدهد. با وجود این، این اقدام را مـی تـوانگام مهمی در راستاي شناسایی اعتبار احکام کیفري دادگاههاي خارجی به حساب آورد، چرا که پـیشاز این، دادگاههاي افغانستان به احکام کیفري محاکم خارجی اعتنایی نمیکردند.  

در حالی که از ورود قاعده منع محاکمه مجدد به حقوق جزاي بینالمللی نیز مدت زیادي نمیگـذرد،فقه حنفی مدتها قبل و در واقع از همان اوایل این قاعـده را بـه نحـوي پذیرفتـه اسـت و از ایـن منظـرسازگاري خوبی با اسناد بینالمللی حقوق بشر دارد. بنابراین، از ظرفیت فقه حنفـی مـیتـوان در پـذیرشقاعده منع محاکمه مجدد و شناسایی اعبتار احکـام کیفـري دادگـاههـاي خـارجی در حقـوق کشـورهاياسلامی و از جمله افغانستان استفاده کرد.

این قاعده که به معناي منع محاکمه و مجازات مجدد بابت همان جرم است بر مبـانی مختلفـیاستوار است، لیکن دلیل پذیرش آن در نظام حقوقی افغانستان بیشتر تضـمین اعتبـار امـر مختـومکیفري و رعایت منافع عدالت یا مصلحت جامعه است تا منافع متهم. به همین دلیل از این قاعده نه در فصل ناظر بر حقوق و وجایب اساسی شهروندان در قانون اساسی و نه در فصل مربوط به حقـوقمتهم در قوانین آیین دادرسی کیفري جدید ذکري به میان آمده است.

قلمرو شمول این قاعده در حقوق افغانستان اعم از احکـام محکومیـت و برائـت اسـت، هرچنـدمتون قوانین کیفري نارسا و داراي ابهـام اسـت، بـه نحـوي کـه در نگـاه اول انحصـار آن بـه حکـممحکومیت به ذهن میرسد؛ ولی با دقت در قوانین مختلف، ثابت میگردد که قلمـرو آن هـم حکـمبرائت و هم حکم محکومیت را شامل میشود. از این جهت قوانین کیفري افغانستان شباهت زیـادي  با حقوق کشورهاي آنگلو-آمریکایی و به خصوص کشـورهاي آمریکـا و انگلسـتان دارد، امـا  بـا ایـنتفاوت که بر خلاف انگلستان، در افغانستان و آمریکا پس از کشف دلایل جدید و یا ایراد اساسـی درحکم برائت قبلی، امکان محاکمه مجدد وجود ندارد. در فقه حنفی نیز امکان محاکمه مجدد با توجه به دلایل جدید و یا ایراد در دادرسی قبلی ممکن نیست، مگر این که ایراد، اساسی و بنیـادین باشـدو از این منظر فقه حنفی با برخی اسناد بینالمللی حقوق بشر سازگاري و هماهنگی خوبی دارد.

بنابراین، اسناد بینالمللی حقوق بشر، فقه حنفی و قـوانین افغانسـتان در مـورد مفهـوم، قلمـروشمول و شرایط اجراي قاعده منع محاکمه مجدد سازگاري خوبی دارند و بدین ترتیب، در خصـوصاین قاعده ایراد تعارض مقررات این اسناد با احکام شرع در قانون اساسی مطرح نمیگردد.

در پایان با توجه به ماده هفت قانون اساسی کـه مقـرر مـیکنـد : »دولـت منشـور ملـل متحـد،معاهدات بینالدول، میثاقهاي بینالمللی که افغانستان به آن ملحق شـده اسـت و اعلامیـه جهـانیحقوق بشر را رعایت میکند« و با عنایت به پذیرش مثیاق بینالمللی حقوق مدنی و سیاسی توسـطافغانستان و لازمالاجرا بودن مقررات آن و از جمله مقررات مربوط به قاعـده منـع محاکمـه مجـدد،پیشنهاد میگردد مقنن افغانستانی به قاعده منع محاکمه مجدد بـه عنـوان یـک تضـمین بنیـادیندادرسی منصفانه و یکی از حقوق متهم بنگرد. همینطور، رسیدگی مجدد را در صورت کشف دلایل جدید و یا ایراد اساسی در حکم برائت قبلی، در مورد جرایم مهم به رسمیت بشناسد، چرا که رهایی آشکار مجرم از اجراي عدالت از یک سو مخالف دادرسی منصفانه و از سـوي د یگـر، موجـب از بـینرفتن اعتماد جامعه به دستگاه قضایی است.

 منابع الف) فارسی

  1. آشوري، محمد (1387)، آیین دادرسی کیفري، جلد اول، چاپ 13، تهران، سمت.
  2. پوربافرانی، حسن (1381)، ماهیت و انواع صلاحیت در حقوق جزاي بین الملـل ، مجلـه مجتمـع آمـوزش عـالی قـم،شماره 12.
  3. __________ و بیگی حسن، فاطمه (بهار و تابستان 1392)، اِعمال قاعده منع محاکمه مجدد در جرایم مستوجب مجازاتهاي شرعی، پژوهشنامه حقوق کیفري، سال چهارم، شماره 1.
  4. توجهی، عبد العلی (بهار و تابستان 1388)، منع مجازات مضاعف، آراء، مبانی و ادلـه موافقـان و مخالفـان بـا مطالعـهتطبیقی در آراء مراجع عظام تقلید؛ معارف اسلامی و حقوق، سال دهم، شماره 1.
  5. ___________ و قربانی قلجلو، مهدي (پاییز و زمستان 1390)، ممنوعیت محاکمه و مجـازات مجـدد در حقـوقکیفري ایران و تعارضهاي آن با اسناد بینالمللی؛ مجله حقوقی بینالمللی، شماره 45.
  6. حبیبزاده، محمدجعفر، اردبیلی، محمدعلی و جانیپور، مجتبی (1384)، قاعده منع محاکمـه  و مجـازات  مجـدد  در حقوق کیفري بینالمللی؛ مدرس علوم انسانی، شماره 41.  
  7. خالقی، علی (1390)، محتوا و جایگاه قاعدهي منع محاکمهي مجدد در حقوق جزاي بینالملل و ایران، علـوم جنـایی

(مجموعه ي مقالات در تجلیل از استاد دکتر محمد آشوري)، چاپ چهارم، تهران، سمت.

  1. ژوب ل، محم دعثمان (1392)، فهرست تاریخوار متحدالمالهاي صادره سال 1391، مجل ه قض اء، ش ماره م اه حمل/فروردین، کابل، نشریه دادگاه عالی افغانستان.
  2. فضائلی، مصطفی (1392)، دادرسی عادلانه، محاکمات کیفري بینالمللی، چاپ سوم، تهران، شهر دانش.
  3. الکوزایی، احمد جان (1303 ق.)، اساس القضات، به اهتمام میـرزا عبـدالرزاق دهلـوي، چـاپ اول، کابـل، مطبـع دارالسلطنه.
  4. ماهنامه قضاء، ارگان نشراتی ستره محکمه، شماره ماه عقرب، کابل ،1394.
  5. میرمحمد صادقی، حسین (1388)، دادگاه کیفري بینالمللی، چاپ پنجم، تهران، دادگستر.
  6. وابر، دن دیو (1368)، رساله حقوق جنایی و قانونگذاري جزایی مقایسـهاي؛  ترجمـهي سـید  علـی آزمـایش، تهـران، انتشارات دانشکده حقوق دانشگاه تهران.

ب) عربی

  1. ابن نُجُیم المصري، عمر بن إبراهیم بن محمد (1418 ق.-1997 م.)، البحر الرایق فی شرح کنز الدقایق؛ جلد ششـم،چاپ اول، بیروت، دارالکتب العلمیۀ.
  2. سرخسی، ابوبکر محمد بن ابی سهل (1406ق.-1986 م.)، المبسوط، جلد 16، بیـروت ، دارالمعرفـۀ للطباعـۀ والنشـروالتوزیع.
  3. سمرقندي، محمد علاء الدین (1414 ق. -1994 م.)، تحفه الفقها، جلد سوم، چاپ دوم، بیروت، دارالکتب العلمیۀ.
  4. عوده، عبدالقادر (1414ق.- 2003)، التشریع الجنایی الاسلامی مقارناً بالقانون الوضعی، جلد اول، چـاپ اول، قـاهره،مکتبه دارالتراث.  
  5. کاسانی علاء الدین، أبی بکر بن مسعود (1409ق.-1989 م.)، بدایع الصنایع فی ترتیب الشـرایع، جلـد هفـتم، چـاپاول، کویته پاکستان، المکتبۀ الحبیبیه.
  6. مجله الاحکام العدلیه (1302)، بیروت، المطبعه الادبیه.
  7. نظام الدین بلخی، حسن بن منصور الاوزجندي و دیگـران (1310 ه. ق.)، الفتـاوي الهندیـه، جلـد سـوم، چـاپ دوم،مصر، دارالفکر.

پ) انگلیسی

.12 Amnesty International (2014), Fair Trial Manual, Second Edition, Amnesty International Publications, Printed in the UK, London. Available at: www. amnesty.org/fairtrials

.22 Badó, Attila (2014), Fair Trial and Judicial Independence Hungarian Perspectives, Springer International Publishing, Switzerland.

.32 Bassiouni, Mohammd Cherif (1993), Human Rights in the Context of Criminal Justice: Identifying International Procedural Protections and Equivalent Protections in National Constitutions, Duke Journal of Comparative & International Law, Vol. 3.

.42 Coffin, Kenneth G. (2010), Double Take: Evaluating Double Jeopardy Reform, Notre Dame Law Review, Volume 85 | Issue 2 Article 7.

.52 Conway, Gerard (2003), Ne Bis in Idem and The International Criminal Tribunals, Criminal Law Frum, Vol. 14, pp. 351-383.

.62 Cryer, Robert, Friman, Håkan, Robinson Darryl and Wilmshurst, Elizabeth ((2010),) An Introduction to International Criminal Law and Procedure second edition, London, Cambridge University Press.

.72 Guhr, Alexandra Hilal, Moschtaghi, Ramin and Knust, Mandana (Rassekh Afshar), (October 2005), Max Planck Manual on Fair Trial Standards in the Afghan Constitution, the Afghan Interim Criminal Code for Courts, the Afghan Penal Code and other Afghan Laws as well as in the International Covenant on Civil and Political Rights, 2nd Edition, Germany, Maxplanck Institute.

.82  Harris, David (Apr., 1967), The Right to a Fair Trial in Criminal Proceedings as a Human Right, The International and Comparative Law Quarterly, Vol. 16, No. 2, pp. 352-378.

.92 Jun, Zhang, Changzong, Shan and Youshui, Miao (2002), China’s Theory and Practice on ne bis in idem; Intrnationl Review of Penal Law, Vol. 73, pp. 865-872.

.03 Malekian, Farhad (2011), Principles of Islamic International Criminal Law, A Comparative Search, Second Edition, The Netherlands, Brill. 

.13 Neagu, Norel (2012), the Ne Bis in Idem Principle in the Interpretation of European Courts: Towards Uniform International Law.

.23 Rudstein, David S. (2007), Retrying the Acquitted in England, Part I: The Exception to the Rule Against Double Jeopardy for “New and Compelling Evidence”, San Diego Intternational Law Journal, Vol. 8.

.33 ___________ (2005), A Brief History of the Fifth Amendment Guarantee Against Double Jeopardy, William & Mary Bill of Rights Journal, Volume 14/ Issue 1, Article 8.

.43 Schacht, Joseph (1964), An Introduction to Islamic Law, First Edition, Oxford University Press. Reprinted in Tehran by Saberian Publication, 2005.

.53 Silke, Brammer (2009),CCoamsmeo NC M-2a9rk7et/0Law Review 46: 1685-Kluwer Law International, Printed in the 1696.

.63 Trechsel, Stefan (2005), Human Rights in the Administration of Criminal Proceedings, First Edition, Academy of the European Law European University Institute, Oxford.

جستجو در سایت : کلمه کلیدی خود را وارد نمایید :

 
 

پایان نامه مسئولیت کیفری ناشی از سوء مصرف مسکرات و مواد روانگردان

پایان نامه تبیین مبانی مسئولیت کیفری ناشی از سوء مصرف مسکرات و مواد روانگردان

چکیده:

دیر زمانی است که مسلوب الارادگی به عنوان یک عامل موثر بر عقل یا اختیار و در ردیف عواملی مانند جنون، صغر و اجبار، به عنوان یکی از علل رافع مسئولیت کیفری و بعضا به عنوان عامل موثر بر مجازات، در سیستم های حقوقی مطرح و دیدگاه مختلفی راجع به آن بیان گردیده است. در فقه اسلامی و به ویژه فقه امامیه نیز موضوع مسلوب الارادگی و تاثیر آن بر مسئولیت جزایی اشخاص و استحقاق آنها برای تحمل کیفر مسبوق به سابقه بوده و احکام خاصی پیرامون شرب خمر و مستی ناشی از آن در حالتی که فرد تحت تاثیر آن مرتکب گردد آمده است. از منظر حقوقی مجازات زمانی بر مرتکب جرم تحمیل می شود که از لحاظ کیفری، مسوول شناخته شود. در نظام حقوقی ایران، به رغم شناسایی و تصدیق مستی به عنوان یکی از علل مانع مسوولیت کیفری، ابعاد و زوایا و نحوه‌ی تأثیر آن بر مسوولیت کیفری مرتکب جرم چندان روشن نیست و ملاک، ضابطه و مرجع تشخیص مستی مشخص نیستند. ماده 154 قانون مجازات اسلامی، مسوولیت کیفری مست و افراد معتاد به مواد رواگردان را ترتیب جدیدی پیش بینی کرده است به طوری که اگر معلوم گردد شخص در زمان ارتکاب مسلوب الاراده بوده از وی سلب مسئولیت کیفری بعمل می آید ولی در صورتی که شرب خمر به منظور ارتکاب جرم باشد، مرتکب به مجازات شرب خمر و جرم ارتکابی محکوم می‌گردد. با توجه به مفهوم مخالف ماده مذکور، شرب خمر می‌تواند رافع مسوولیت کیفری باشد ولی مانع اجرای مجازات شرعی به دلیل مصرف مواد سکرآور نخواهد بود. قانون‌گذار به آثار ایراد خلل به اراده و اختیار و قوّه‌ی تمییز در نتیجه‌ی مستی و اتخاذ رویکرد حقوقی در خصوص تعیین ضابطه و مرجع تشخیص مستی و اهتمام ویژه نسبت به مسائل مستحدثه و داروهای روان‌گردان جدید است و به طور کلی تدوین مقررات جامع و مانع در خصوص ارتکاب جرایم در حال مستی است.

واژگان کلیدی: مستی، الکل، مسلوب الاراده، روانگردان، مواد مخدر.

 

مقدمه:  

در ميان احكام تاسيسي اسلام روند تحريم شرب خمر جالب است زيرا به تدريج صورت گرفت. ابتدا بدون ضمانت اجرا مردم را از نوشيدن مسكرات  بر حذر داشت. بعد از آن با شيوه بطلان نماز هنگام مستي از موارد ارتكاب و استعمال مسكر كاست و در نهايت آن را عملي شيطاني معرفي كرده و آنها را از زمره نجاسات به حساب آورد. خداوند در آيه 90 و 91 سوره مائده مي فرمايد:

«يا ايها الذين آمنوا انما الخمر و الميسر و الانصاب و الازلام رجس من عمل الشيطان فاجتنبوه لعلكم تفلحون انما يزيد الشيطان ان يوقع بينكم العداوه و البعضاء في الخمر و المسير و يصدكم عن ذكر الله و عن الصلوه فهل انتم منتهون»

(( اي اهل ايمان شراب و قمار و بت پرستي و تيرهاي گروبندي همه اينها پليد و از عمل شيطان است از آن البته دوري كنيد تا رستگار شويد. شيطان قصد آن دارد كه به وسيله شراب و قمار ميان شما عداوت و كينه برانگيزد و شما را از ذكر خدا و نماز باز دارد پس آيا شما از آن دست بر مي داريد؟))

امام صادق (ع) نيز در تحف العقول مي فرمايند:

((… از نوشابه ها هر آنچه زيادش عقل را زايل نكند نوشيدنش عيب ندارد. هر آنچه زيادش مستي آورد و عقل را تغيير دهد كم آن نيز حرام است)).

هنگامي كه بحث مستي پيش آمد، دانشمندان علوم نظري در مقابل آن جبهه گيري كردند از جمله شاعران، فقيهان، عارفان و … . بسته به اينكه مجراي اين انديشه چيست، ديدگاه و بنابراين نتايج متفاوت خواهد بود. حتي در ميان خود اين گروه ها نيز مكاتبي بوجود آمد كه با ساير مكاتب آن گروه اختلاف عقيده دارند. اگر فقط از جنبه ي فقهي به اين مسئله پرداخته شود با توجه به اينكه نظرات بي شماري در اين رشته وجود دارد مجال پرداخت به همه ي آنها نيست. بنابراين بايد مشخص شود در كدام فرع از رشته ي حقوق بايد به آن پرداخته شود.

آيا در زمره حقوق كيفري يا جرم شناسي بايد مورد بررسي قرار گيرد؟

اين بحث از آنجا ناشي مي شود كه بين اين دو رشته ارتباط نزديكي وجود دارد. چرا كه قوانين كيفري ثمره بحث جرم شناسان است. اين كه اصل مجازات باشد يا نه اهداف  آن چه باشد و…  همه مورد بحث جرم شناسان است. از سوي ديگر موضوع جرم شناسي مجرم است كه آنرا حقوق كيفري تعيين مي كند. بنابراين اين دو لازم و ملزوم يكديگرند. در اينجا از حقوق كيفري استفاده مي شود تا روشن شود كه اين شخص مجرم و بنابراين مسنحق كيفر است يا نه. بنابراين از اصول مورد قبول حقوق كيفري استفاده خواهد شد. خود موضوع مسئووليت كيفري يكي از مباحث بسيار مهم و در عين حال اختلافي در حقوق است و ما بدون اثبات آن نمي توانيم حكمي استخراج كرده و به شخص مست تحميل نماييم. بنابراين بيشتر مباحث حول محور مسئووليت كيفري خواهد بود.  بنا به روش دانشمندان و فقيهان ابتدا موضوعات تعريف خواهند شد و سپس به اصل مسئله يعني حمل موضوع بر محمول و قابليت يا عدم قابليت آن پرداخته خواهد شد.

 

 

بیان مسئله:

طبق ماده 154 قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 «مستي و بي‌ارادگي حاصل از مصرف اختياري مسکرات، مواد مخدر و روانگردان و نظاير آنها، مانع مجازات نيست، مگر اينکه ثابت شود مرتکب حين ارتکاب جرم به طور کلي مسلوب‌الاختيار بوده است. ولي چنانچه ثابت شود مصرف اين مواد به منظور ارتکاب جرم يا با علم به تحقق آن بوده است و جرم مورد نظر واقع شود به مجازات هر دو جرم محکوم مي‌شود.» همان‌طور که ملاحظه مي‌شود، ماده مذکور به درستي، مستي را ناشي از مصرف ساير مسکرات (غير از الکل مثل مواد مخدر) هم مي‌داند و موضعي را که اکثر حقوقدانان نسبت به آن اتفاق نظر دارند، مي‌پذيرد.

طبق قانون فعلي، صرفاً در صورتي مستي رافع مسئوليت کيفري نيست که به قصد ارتکاب جرم باشد، در حالي که در ماده فوق‌الذکر، در صورتي که مرتکب بدون قصد، اما با علم به اينکه در نتيجه مستي مرتکب جرم مي‌شود، خود را مست کند و مرتکب جرم نيز شود، باز هم نمي‌توان به مستي استناد کند و به مجازات هر دو جرم شرب خمر، مصرف مواد مخدر و مجازات ارتکاب يافته محکوم خواهد شد.

عوامل درونی شامل اختلالات روانی و جنون، مستی و اشتباه و عوامل بیرونی، اکراه و اجبار و ضرورت، دفاع مشروع و امر آمر می‌‏باشند. هر یک از این عوامل در صورتی که میزان تأثیر آن‌ها کم بوده و ارکان مسئولیت کیفری موجود باشد می‌‏تواند به عنوان عامل مخففه مجازات نظر گرفته شود. شخصی که در حالت مستی قرار گرفته است در صورتی که تأثیر مستی تام باشد توان شناخت ماهیت رفتار خود را نداشته و در‌‌ همان حال بر اعمال خود کنترل ندارد. بدین جهت شخصی که از مواد روان گردان و مخدر استفاده می کند ممکن است در زمان سرخوشی مسلوب الاراده شده و قدرت کنترل بر اعمال خود را نداشته باشد. که در پژوهش حاضر بر آنیم تا به پاسخ سوالات مبهم در این زمینه را شناسایی کنیم. یعنی اینکه آیا موارد روان گردان باعث سلب اراده و اختیار فرد می‌گردد؟ در صورت سوء مصرف مواد روانگردان جهت ارتکاب جنایت مسئولیت کیفری چگونه خواهد بود؟  وبه طور کلی مسولیت کیفری افراد معتاد به مواد مخدر از نوع روانگردان چه وضعیتی دارد؟

در حالت مستي، اشخاص قصد و اختيار کامل ندارند و عادلانه نيست که به همان اندازه که افراد در وضع هوشياري مسئول هستند، مسئول شناخته شوند. از ديگر سو براي حفظ نظم و امنيت جامعه، استناد به مستي با هدف معاف شدن از مجازات در خصوص همه جرايم به نحو کامل قابل قبول نخواهد بود. بنابراين اين سوال پيش مي آيد که با کساني که به استفاده از مشروبات الکلي مي پردازند و در نتيجه مستي ناشي از آن، مرتکب جرم مي شوند چه بايد کرد؟

 

 

 

 

   مرور ادبیات و سوابق مربوطه

در زمینه مستی و رابطه آن با مسئولیت کیفری و موارد رفع مسئولیت کیفری تا کنون مطالعات و پژوهش های فراوانی انجام گرفته است که برخی از آنها به شرح ذیل است.

  1. پایان نامه دکتری: (مستی و تاثیر آن در مسئولیت کیفری در حقوق ایران، ناصر مهوان، تهران: دانشکده حقوق و علوم سیاسی، ۱۳۵۷-1356) آثار ناشی از مستی در هنگام ارتکاب جرم و مسدولیت کیفری مجرم را مورد بررسی قرار داده است.
  2. پایان نامه کارشناسی ارشد: (علل رافع مسئولیت کیفری در قوانین ایران «جنون، مستی خواب و بیهوشی»، علیرضا رضایی، دانشگاه شهید بهشتی، 1375) عوامل رافع مسئولیت کیفری در حقوق جزای ایران مور بررسی واقع شده است.
  3. مقاله: (تأثیر مستی در مسئولیت کیفری، نوری عمیدی و مهدی ملکی، مجله کانون وکلا ، دوره اول، شماره2، تير 1327) پژوهش حاضر تأثیر مستی را در مسئولیت کیفری مورد بررسی قرار داده است.
  4. کتاب: (شاهرخ شهركي، عبدالكريم با مقدمه: حسين ميرمحمدصادقي، تاثير مستي بر مسئوليت كيفري در حقوق ايران و انگلستان، انتشارات نگاه بينه، 1391) به مطالعه تطبیقی مسئولیت کیفری ناشی از مستی در حقوق ایران و انگلستان پرداخته است.

اما  در زمینه موضوع پژوهش حاضر با عنوان «” تحلیل فقهی حقوقی ماده 154 قانون مجازات اسلامی جدید درخصوص مسلوب الاراده بودن افراد مست و معتاد به مواد مخدر و یا روانگردان ”   » تا کنون سابقه پژوهشی موجود نمی باشد

 

 102 صفحه با فرمت ورد – 27 هزار تومان

بلافاصله پس از پرداخت ، لینک دانلود پایان نامه به شما نشان داده می شود

و در ضمن فایل خریداری شده به ایمیل شما ارسال می شود.

پشتیبانی سایت :       

با پیامک درخواستتان را ارسال کنید --------******** (فقط پیامک)          baharfile@zoho.com

 

دانلود پایان نامه:مقایسه اثر بخشی آموزش مبحث دینامیک درس فیزیک با روش های تدریس حل مسئله و سنتی بر پیشرفت تحصیلی دانش آموزان دختر سال دوم دبیرستان های شهر ملایر در سالتحصیلی 95-1394

متن کامل پایان نامه مقطع ارشد :علوم تربیتی

عنوان :مقایسه اثر بخشی آموزش مبحث دینامیک درس فیزیک با روش های تدریس حل  مسئله و سنتی بر پیشرفت تحصیلی دانش آموزان دختر سال دوم دبیرستان های شهر ملایر در سالتحصیلی 95-1394

ادامه جزییات مطلب (پایان نامه ، مقاله یا سمینار)

دانلود پایان نامه:رابطه ویژگی های شخصیتی با فرسودگی شغلی معلمان زن دوره ابتدایی منطقه سامن

متن کامل پایان نامه مقطع ارشد : علوم تربیتی

عنوان :رابطه ویژگی های شخصیتی با فرسودگی شغلی معلمان زن دوره ابتدایی منطقه سامن

ادامه جزییات مطلب (پایان نامه ، مقاله یا سمینار)

دانلود پایان نامه:رابطه سبک هاي هویتی با انگیزه پیشرفت تحصیلی دانشجویان دانشگاه آزاد اسلامی واحد ملایر

متن کامل پایان نامه مقطع ارشد : روانشناسی

عنوان :رابطه سبک هاي هویتی با انگیزه پیشرفت تحصیلی دانشجویان دانشگاه آزاد اسلامی واحد ملایر

ادامه جزییات مطلب (پایان نامه ، مقاله یا سمینار)

دانلود پایان نامه:تاثیر برنامه منتخب آب درمانی بر ورزشکاران مرد مبتلا به کمردرد 35-20 سال شهرستان ملایر

متن کامل پایان نامه مقطع کارشناسی ارشد

عنوان :تاثیر برنامه منتخب آب درمانی بر ورزشکاران مرد مبتلا به کمردرد 35-20 سال شهرستان ملایر

ادامه جزییات مطلب (پایان نامه ، مقاله یا سمینار)

دانلود پایان نامه:تأثیر آموزش مهارت های ارتباطی بر افزایش جرأت ورزی و استقلال دانش آموزان دختر دبیرستانی مستعد اختلال اضطراب اجتماعی شهر همدان

متن کامل پایان نامه مقطع ارشد :روانشناسی

عنوان :تأثیر آموزش مهارت های ارتباطی بر افزایش جرأت ورزی و استقلال دانش آموزان دختر دبیرستانی مستعد اختلال اضطراب اجتماعی شهر همدان

گرایش: بالینی

ادامه جزییات مطلب (پایان نامه ، مقاله یا سمینار)

دانلود پایان نامه : بررسی نقش تبلیغات و ترفیع فروش در ایجاد ارزش ویژه برند (مطالعه موردی: فروشگاه‏های لوازم خانگی ال جی و سونی در همدان)

متن کامل پایان نامه مقطع ارشد :مدیریت بازرگانی

عنوان :بررسی نقش تبلیغات و ترفیع فروش در ایجاد ارزش ویژه برند (مطالعه موردی: فروشگاه‏های لوازم خانگی ال جی و سونی در همدان)

گرایش:بازاریابی

ادامه جزییات مطلب (پایان نامه ، مقاله یا سمینار)

دانلود پایان نامه کارشناسی ارشد بررسی ضرورت آسیب شناسی نظام مالیاتی و روش خود اظهاری با تاکید بر عدم شفافیت درآمدها از دیدگاه کارشناسان اداره امور مالیاتی شهرستان ملایر

متن کامل پایان نامه مقطع ارشد :حسابداری

عنوان :بررسی ضرورت آسیب شناسی نظام مالیاتی و روش خود اظهاری با تاکید بر عدم شفافیت درآمدها از دیدگاه کارشناسان اداره امور مالیاتی شهرستان ملایر

ادامه جزییات مطلب (پایان نامه ، مقاله یا سمینار)

دانلود پایان نامه:بررسی روند سریهای زمانی ظرفیت مالیاتی بر پیش بینی درآمدهای مالیاتی استان همدان با استفاده از مدل ARMA

متن کامل پایان نامه مقطع ارشد :حسابداری

عنوان :بررسی روند سریهای زمانی ظرفیت مالیاتی بر پیش بینی درآمدهای مالیاتی استان همدان با استفاده از مدل ARMA

ادامه جزییات مطلب (پایان نامه ، مقاله یا سمینار)

دانلود پایان نامه کارشناسی ارشد بررسی روابط باورهای غیرمنطقی بر رضایت زناشویی دانشجویان متاهل

متن کامل پایان نامه مقطع ارشد :روانشناسی

عنوان :بررسی روابط باورهای غیرمنطقی بر رضایت زناشویی دانشجویان متاهل

گرایش:عمومی

ادامه جزییات مطلب (پایان نامه ، مقاله یا سمینار)

دانلود پایان نامه:بررسی رابطه فرسودگی شغلی کارکنان با رفتار ضد شهروندی سازمانی شعب بانک توسعه تعاون استان همدان

متن کامل پایان نامه مقطع ارشد :مدیریت

عنوان :بررسی رابطه فرسودگی شغلی کارکنان با رفتار ضد شهروندی سازمانی شعب بانک توسعه تعاون استان همدان

گرایش:مدیریت بازرگانی

ادامه جزییات مطلب (پایان نامه ، مقاله یا سمینار)

دانلود پایان نامه:بررسی رابطه سکوت سازمانی و سلامت سازمانی (مطالعه موردی : شرکت آب منطقه ای استان همدان)

متن کامل پایان نامه مقطع ارشد :مدیریت

عنوان :بررسی رابطه سکوت سازمانی و سلامت سازمانی (مطالعه موردی : شرکت آب منطقه ای استان همدان)

گرایش:مدیریت بازرگانی

ادامه جزییات مطلب (پایان نامه ، مقاله یا سمینار)

دانلود پایان نامه کارشناسی ارشد بررسی رابطه پرخاشگری با عزت نفس دانشجویان رشته روان شناسی دانشگاه پیام نور ملایر

متن کامل پایان نامه مقطع ارشد :روانشناسی

عنوان :بررسی رابطه پرخاشگری با عزت نفس دانشجویان رشته روان شناسی دانشگاه پیام نور ملایر

 

ادامه جزییات مطلب (پایان نامه ، مقاله یا سمینار)

دانلود پایان نامه :بررسی رابطه بین سرمایه فکری و ریسک سیستماتیک و غیر سیستماتیک در بورس اوراق بهادار تهران

متن کامل پایان نامه مقطع ارشد :حسابداری

عنوان :بررسی رابطه بین سرمایه فکری و ریسک سیستماتیک و غیر سیستماتیک در بورس اوراق بهادار تهران

 

ادامه جزییات مطلب (پایان نامه ، مقاله یا سمینار)

دانلود پایان نامه کارشناسی ارشد:بررسی دیدگاه حسابداری بر پولشویی مدرن در استان همدان با توجه به مسئله فن آوری اطلاعات در رشته حسابداری

متن کامل پایان نامه مقطع ارشد :حسابداری

عنوان :بررسی دیدگاه  حسابداری بر پولشویی مدرن در استان همدان با توجه به  مسئله فن آوری اطلاعات در رشته حسابداری

گرایش:حسابداری

ادامه جزییات مطلب (پایان نامه ، مقاله یا سمینار)

دانلود پایان نامه:بررسی حقوقی- جرم شناسی زورگیری مطالعه ی موردی در همدان« ملایر»

متن کامل پایان نامه مقطع ارشد :حقوق

عنوان :بررسی حقوقی- جرم شناسی زورگیری مطالعه ی موردی در همدان« ملایر»

گرایش:جزا و جرم شناسی

ادامه جزییات مطلب (پایان نامه ، مقاله یا سمینار)

دانلود پایان نامه کارشناسی ارشد:بررسی تأثیر هوش عاطفی برعملکرد کارکنان ادارات برق شهر همدان و ملایر

متن کامل پایان نامه مقطع ارشد :علوم تربیتی

عنوان :بررسی تأثیر هوش عاطفی برعملکرد کارکنان ادارات برق شهر همدان و ملایر

ادامه جزییات مطلب (پایان نامه ، مقاله یا سمینار)

دانلود پایان نامه کارشناسی ارشد بررسی تاثیر مديريت و برنامه ریزی نیازمندی­های مواد (MRP) در بهبود بهره وری تولید

متن کامل پایان نامه مقطع ارشد :مدیریت

عنوان :بررسی تأثیر رضایت مشتری، اعتماد، ارزش ویژه و تصویر ذهنی برند بر وفاداری به برند (مطالعه‌ی موردی: مشتریان شعب بانک پارسیان استان تهران)

گرایش:بازرگانی

ادامه جزییات مطلب (پایان نامه ، مقاله یا سمینار)

دانلود پایان نامه کارشناسی ارشد بررسي روابط متقابل ميان اجزاي سرمايه هاي فکری(سرمايه انساني، سرمايه ساختاري،سرمايه مشتري) واثرات اين سرمايه ها فکری بر عملكرد سازماني شعب بانک ملت استان تهران

متن کامل پایان نامه مقطع ارشد :مدیریت

عنوان :بررسي روابط متقابل ميان اجزاي سرمايه هاي فکری(سرمايه انساني، سرمايه ساختاري،سرمايه مشتري) واثرات اين سرمايه ها فکری بر عملكرد سازماني شعب بانک ملت استان تهران 

 

ادامه جزییات مطلب (پایان نامه ، مقاله یا سمینار)

دانلود پایان نامه:بررسي تأثير فرهنگ سازماني بر تسهيم دانش در شرکت توزيع برق منطقه­اي شهر اصفهان

متن کامل پایان نامه مقطع ارشد :مدیریت

عنوان :بررسي تأثير فرهنگ سازماني بر تسهيم دانش در شرکت توزيع برق منطقه­اي شهر اصفهان

ادامه جزییات مطلب (پایان نامه ، مقاله یا سمینار)

دانلود پایان نامه:ارزیابی جایگاه استراتژیک مدیریت دانش در دانشگاه پیام نور و آزاد لارستان

متن کامل پایان نامه مقطع ارشد :مدیریت

عنوان :ارزیابی جایگاه استراتژیک مدیریت دانش در دانشگاه پیام نور و آزاد لارستان

 

ادامه جزییات مطلب (پایان نامه ، مقاله یا سمینار)

پایان نامه های دانلودی رشته علوم سیاسی

  1. دانلود رایگان متن کامل پایان نامه کارشناسی ارشد بررسی سیاست های انرژی اتحادیه اروپا در قبال تحریم های جدید نفتی ایران
  2. دانلود پایان نامه ارشد علوم سیاسی درباره رقابت های احزاب سیاسی
  3. دانلود متن کامل پایان نامه علوم سیاسی با موضوع فرار مغزها
  4. دانلود پایان نامه ارشد علوم سیاسی : بررسی و شناخت سياست خارجي
  5. دانلود پایان نامه ارشد علوم سیاسی : امت و امامت در اندیشه فارابی
  6. دانلود پایان نامه ارشد علوم سیاسی : جایگاه حوزه آسیا پاسیفیک در استراتژی آینده آمریکا
  7. دانلود پایان نامه ارشد علوم سیاسی : تلاش های سازمان های بین المللی در جهت تحقق حق دسترسی آزاد به اطلاعات
  8. پایان نامه ارشد علوم سیاسی : بازارچه مرزی و کارکرد های آن
  9. پایان نامه ارشد روابط بین الملل: نقش رسانه ها در تحولات سوريه
  10. پایان نامه کارشناسی ارشد علوم سیاسی : بررسی روش توصیفی – تحلیلی به نقش ژئوپلیتیک مذهب شیعه در استراتژی منطقه گرایی جمهوری اسلامی
  11. پایان نامه کارشناسی ارشد علوم سیاسی:بررسی پویش های جدیددرصحنه معادلات سیاسی، امنیتی واقتصادی منطقه قفقاز
  12. پایان نامه ارشد علوم سیاسی: اندیشه سیاسی امام خمینی با تاکید بر آزادی سیاسی
  13. پایان نامه ارشد علوم سیاسی: آیا الازهر بر هم گرایی تاثیر مثبت داشته است و اگر داشته است در چه زمان هایی و چگونه این اثر گذاری رخ داده است
  14. پایان نامه کارشناسی ارشد علوم سیاسی: تأثیر امنیتی شدن بر سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران
  15. پایان نامه کارشناسی ارشد علوم سیاسی: تأثیر گفتمان انقلاب اسلامی بر هویت ملی در ایران
  16. پایان نامه ارشد علوم سیاسی: تبیین نقش قراردادهاي نفتي در ارتباط با امنیت و حاکمیت ملی در سطح جامعه بین‌المللی و بالعكس
  17. پایان نامه ارشد علوم سیاسی: چه عواملی بر مدیریت حضرت امام خمینی در بحرانهای دهه اول انقلاب بحران تسخیر لانه جاسوسی امریکا، جنگ تحمیلی، اختلاف حزب و لیبرال ها موثر بوده
  18. پایان نامه کارشناسی ارشد روابط بین الملل: موازنه سازی آمریکا در مقابل چین
  19. پایان نامه ارشد علوم سیاسی: هویت غرب مرکزگرا و روابط غیر همکارانه ایران و ترکیه
  20. پایان نامه کارشناسی ارشد علوم سیاسی: عوامل مؤثر در اتخاذ سیاست روسیه در خصوص پرونده هسته ای ایران
  21. پایان نامه ارشد علوم سیاسی: عوامل مؤثر بر مشارکت عشایر استان سمنان در پاسداری از مرزهای شرق کشور
  22. پایان نامه دکتری علوم سیاسی: تاثیر انگلستان در ایجاد بحران های سیاسیِ ایران از آغاز سلطنت پهلوی تا سال 1390
  23. پایان نامه کارشناسی ارشد علوم سیاسی: جایگاه پاکستان در سیاست خارجی آمریکا بعد از جنگ سرد تا پایان دوران بوش
  24. پایان نامه کارشناسی ارشد حقوق : قانون گذاری در نظام ولایی با تأکید بر نظرات امام خمینی
  25. پایان نامه آسیب شناسی روابط دولت و نهادهای مدنی
  26. دانلود پایان نامه کارشناسی ارشد الگوی نقد نظام سیاسی در سیره امیرالمؤمنین علیه السلام
  27. دانلود رایگان متن کامل پایان نامه کارشناسی ارشد بررسی سیاست های انرژی اتحادیه اروپا در قبال تحریم های جدید نفتی ایران
  28. دانلود پایان نامه کارشناسی ارشد بررسی عناصر فرهنگ­ استراتژیک ایالات متحده بعد از 11 سپتامبر (2014 – 2001)
  29. دانلود پایان نامه کارشناسی ارشد بررسی عوامل تاثیرگذار بر روابط آینده ایران و مصر بعد از سقوط مبارک
  30. دانلود پایان نامه کارشناسی ارشد بررسی مقایسه ای تاثیر شکل گیری جامعه شبکه ای بر پیروزی انقلاب در مصر و تونس
  31. دانلود پایان نامه کارشناسی ارشد بررسی نقش سیّد جمال الدّین اسدآبادی در تحول گفتمان سیاسی شیعه در ایران عصر مشروطه
  32. دانلود پایان نامه کارشناسی ارشد تاثیر اقوام بر امنیت ملی ایران« با تاکید بر قوم کرد»
  33. دانلود پایان نامه کارشناسی ارشد تاثير سياست خارجي ايران در دولت نهم بر سياست هاي منطقه اي اسرائيل
  34. دانلود پایان نامه کارشناسی ارشد جهانی شدن و تحول مطالعات علوم سیاسی
  35. دانلود پایان نامه کارشناسی ارشد راهبرد فرهنگي ـ سياسي جمهوري اسلامي ايران با تاكيد بر گفتمان مهدويت
  36. دانلود پایان نامه کارشناسی ارشد رویکرد و عملکرد جامعه روحانیت مبارز در فرایند سیاست و حکومت جمهوری اسلامی ایران
  37. دانلود پایان نامه کارشناسی ارشد ژئوپلیتیک آسیای مرکزی و علائق ایالات متحده آمریکا و روسیه (با تاکید بر چالش های محتمل بر جمهوری اسلامی ایران)
  38. دانلود پایان نامه کارشناسی ارشد سنجش بنيادهاي نظري و مواد اعلاميه جهاني حقوق‌بشر با مباني و آموزه‌هاي قرآن و نهج‌البلاغه
  39. دانلود پایان نامه کارشناسی ارشد سياستگذاري و مديريت پوشش در جمهوري اسلامي ايران از سال 1368 تا 1388
  40. دانلود پایان نامه کارشناسی ارشد علل ظهور وگسترش گفتمان‌های مبارز دینی در دهه‌های 40 و50 در ایران
  41. دانلود پایان نامه کارشناسی ارشد مقایسه سیاست ملت سازی جمهوری اسلامی ایران در دوران سازندگی و اصلاحات(1368-1384)
  42. دانلود پایان نامه کارشناسی ارشد بررسی تطبیقی مفهوم آزادی در آراء هایک و رالز
  43. دانلود پایان نامه کارشناسی ارشد منظومه ­های سیاسی طنز در انقلاب مشروطه
  44. دانلود پایان نامه کارشناسی ارشد نقش بازیگران منطقه ای و فرا منطقه ای در تداوم تنش در روابط ایران و جمهوری آذربایجان
  45. دانلود پایان نامه کارشناسی ارشد نقش مجتمع های نظامی- صنعتی در سیاستگذاری دفاعی ایالات متحده امریکا در دوره ریاست جمهوری جورج واکر بوش
  46. پایان نامه تأثیر سیاست تحریم در تشدید تقابل جمهوری اسلامی ایران و آمریکا
  47. دانلود پایان نامه کارشناسی ارشد تحولات یمن -2011– و سیاست خارجی ایران و عربستان در خصوص این کشور
  48. پایان نامه بررسی سیاست جنایی تقنینی در خصوص ارتداد با نگاهی به قانون مجازات اسلامی
  49. پایان نامه بررسی تاثیر سازمان شانگهای بر بازدارندگی از یکجانبه گرایی ایالات متحده
  50. پایان نامه بررسی و معرفی پیشینه اتحادیه اروپا و زمینه های شکل گیری آن
  51. پایان نامه تعامل با نظام بين الملل و توسعه در كشورهاي جنوب شرقي آسيا
  52. پایان نامه رسالت مطبوعات در نظام حقوقی جمهوری اسلامی ایران
  53. پایان نامه شروط ناعادلانه قرارداد لیسانس از منظر حقوق رقابت
  54. پایان نامه چالش ها و فرصت ها بین ایران و شورای همکاری خلیج فارس از2001 تا 2012
  55. پایان نامه مبانی انسان شناختی نظریه های روابط بین الملل
  56. پایان نامه جایگاه انگلستان در سیاستگذاری اتحادیه اروپا در قبال ایران
  57. دانلود پایان نامه کارشناسی ارشد جایگاه انرژی در سیاست خارجی ترکمنستان و تأثیرآن در روابط با ایران
  58. دانلود پایان نامه کارشناسی ارشد جایگاه قدرت نرم در اندیشه ­ی سیاسی امام علی علیه­السلام
  59. دانلود پایان نامه کارشناسی ارشد ”جایگاه موسیقی در همگرایی فرهنگی کشورهای عضو سازمان همکاری های اقتصادی -اکو-“
  60. پایان نامه بیداری اسلامی و روابط ایران و شورای همکاری خلیج‌فارس 2010 – 2013
  61. دانلود پایان نامه کارشناسی ارشد:روابط اسرائیل و جمهوری آذربایجان و تأثیر آن بر امنیت ملی ایران
  62. پایان نامه سياست خارجي جمهوري اسلامي ايران در آسياي مركزي و قفقاز بعد از جنگ سرد
  63. پایان نامه تأثیر بحران‌های نظامی بین‌المللی بر سیاست‌های اوپک
  64. پایان نامه بررسی تاثیر مهاجرت بر تغییر و تحول ارزش های فرهنگی و سیاسی مهاجران
  65. پایان نامه مطالعه مقایسه ای فرهنگ استراتژیک امریکا و چین
  66. پایان نامه سیاست عربستان سعودی در قبال بیداری اسلامی
  67. پایان نامه مقایسه مؤلفه هاي شكل دهنده به راهبردهای سیاست خارجی آمریکا
  68. دانلود پایان نامه : مقایسه تحولات سیاسی- اجتماعی مصر و تونس از سال های 91-90و علل بروز تحولات در این کشورها
  69. دانلود پایان نامه کارشناسی ارشد مبانی انسان شناختی نظریه های روابط بین الملل واقع گرایی و لیبرالیسم و اسلام
  70. دانلود پایان نامه کارشناسی ارشد مقایسه عملکرد شورای امنیت سازمان ملل متحد در قبال بحران کویت 1990 و بحران عراق 2003
  71. دانلود پایان نامه کارشناسی ارشد:ارزيابي انتقادي انديشه سياسي مكتب تفكيك
  72. پایان نامه : مطالعه ساختارهای هنجاری و تاثیر آن در رقابت منطقه ای بین ایران و عربستان از پیروزی انقلاب اسلامی ایران تا سال 2013
  73. دانلود پایان نامه کارشناسی ارشد آینده­ پژوهی جایگاه منطق ه­ای ایران در قبال تحولات اخیر خاورمیانه بعد از 2010
  74. پایان نامه نقش منابع انرژی در سیاست خارجی قطر
  75. پایان نامه تبيين عمق روابط دو كشور ايران و روسيه
  76. پایان نامه تأثیر بیداری اسلامی ۲۰۱۱ بر سیاست خارجی خاورمیانه­ای ایالات متحده آمریکا
  77. پایان نامه تحول مفهوم اجماع در تاریخ اندیشه سیاسی اسلام
  78. پایان نامه مباني معرفتي توسعه سياسي در انقلاب اسلامي ايران
  79. دانلود پایان نامه کارشناسی ارشد نقش قدرت های منطقه ای در تحولات سوریه
  80. دانلود پایان نامه : بررسی اهداف و دلایل شکل گیری سازمان های منطقه ای
  81. پایان نامه کارشناسی ارشد بررسی عوامل تاثیرگذار بر روابط آینده ایران و مصر بعد از سقوط مبارک
  82. دانلود پایان نامه کارشناسی ارشد بررسي زمينه‎های همگرايي و واگرايي در روابط جمهوری اسلامي ايران و سلطان‎نشین عمان
  83. پایان نامه کارشناسی ارشد حضور ناتو در منطقه قفقاز جنوبی و تأثیر آن بر امنیت ایران و روسیه
  84. دانلود پایان نامه کارشناسی ارشد جایگاه چین در سیاست نگاه به شرق جمهوری اسلامی ایران
  85. دانلود پایان نامه کارشناسی ارشد جنبش اجتماعی مصر، از سقوط مبارک تا سقوط مرسی
  86. دانلود پایان نامه کارشناسی ارشد تاثیر اقوام بر امنیت ملی ایران با تاکید بر قوم کرد
  87. دانلود پایان نامه کارشناسی ارشد ساز و کارهای حقوقی برای خلع سلاح دوجانبه
  88. پایان نامه کارشناسی ارشد مقایسه سیاست ملت سازی جمهوری اسلامی ایران در دوران سازندگی و اصلاحات
  89. پایان نامه ارشد : تاثير تکنولوژي هاي نوين ارتباطي – اطلاعاتي بر گستره آزادي دانشجويان دانشگاه اصفهان
  90. دانلود پایان نامه: اقدامات نظامی کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس – 2003 الی 2013 – و تاثیر آن بر امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران
  91. پایان نامه بررسي تأثير تکليف گرايي بر کارآمدي سياسي در انديشه بنيانگذار جمهوري اسلامي ايران
  92. دانلود پایان نامه دکتری : فرهنگ سیاسی مطلوبِ نهج البلاغه
  93. دانلود پایان نامه کارشناسی ارشد نقش اوراسیاگرایی در سیاست خارجی روسیه
  94. دانلود پایان نامه کارشناسی ارشد نقش آمریکا و اسرائیل در تحولات سیاسی و امنیتی کردستان عراق 1990-2010
  95. دانلود پایان نامه : افغانستان و تاثير آن بر امنيت ملي جمهوري اسلامي ايران
  96. پایان نامه : مطالعه تطبیقی جنبش های بنیادگرای دینی در ادیان ابراهیمی مطالعه موردی سه جنبش هاردیم، اکثریت اخلاقی وطالبان
  97. پایان نامه تأثیر سامانه‌های دفاع موشکی بر امنیت منطقه‌ای کشورها
  98. دانلود پایان نامه : الگوی نقد نظام سیاسی در سیره امیرالمؤمنین علیه السلام
  99. پایان نامه کارشناسی ارشد بررسی نقش سازمان های مردم نهاد در تحقق حکمروایی مطلوب ایران و تهران
  100. پایان نامه : بررسي تأثير تکليف گرايي بر کارآمدي سياسي در انديشه بنيانگذار جمهوري اسلامي ايران
  101. دانلود پایان نامه : بررسی سیاست های انرژی اتحادیه اروپا در قبال تحریم های جدید نفتی ایران
  102. پایان نامه بررسی عناصر فرهنگ­استراتژیک ایالات متحده بعد از 11 سپتامبر (2014 – 2001)
  103. پایان نامه بررسی مقایسه ای تاثیر شکل گیری جامعه شبکه ای بر پیروزی انقلاب در مصر و تونس
  104. دانلود پایان نامه : تاثير سياست خارجي ايران در دولت نهم بر سياست هاي منطقه اي اسرائيل
  105. دانلود پایان نامه : تحليل دريافت پيام هاي آشكار و نهفته در انيميشن هاي والت ديزني توسط تماشاگران ايراني
  106. دانلود پایان نامه : راهبرد فرهنگي ـ سياسي جمهوري اسلامي ايران با تاكيد بر گفتمان مهدويت
  107. پایان نامه رویکرد و عملکرد جامعه روحانیت مبارز در فرایند سیاست و حکومت جمهوری اسلامی ایران
  108. پایان نامه : ژئوپلیتیک آسیای مرکزی و علائق ایالات متحده آمریکا و روسیه (با تاکید بر چالش های محتمل بر جمهوری اسلامی ایران)
  109. دانلود پایان نامه : سنجش بنيادهاي نظري و مواد اعلاميه جهاني حقوق‌بشر با مباني و آموزه‌هاي قرآن و نهج‌البلاغه
  110. پایان نامه علل ظهور وگسترش گفتمان‌های مبارز دینی در دهه‌های 40 و50 در ایران
  111. پایان نامه بررسی تطبیقی مفهوم آزادی در آراء هایک و رالز
  112. پایان نامه منظومه­ های سیاسی طنز در انقلاب مشروطه
  113. دانلود پایان نامه : نقش بازیگران منطقه ای و فرا منطقه ای در تداوم تنش در روابط ایران و جمهوری آذربایجان
  114. دانلود پایان نامه : نقش مجتمع های نظامی- صنعتی در سیاستگذاری دفاعی ایالات متحده امریکا در دوره ریاست جمهوری جورج واکر بوش
  115. دانلود پایان نامه : ابعاد سیاسی ـ حقوقی توافق ژنو و تأثیر آن بر برنامه هسته ای ایران
  116. دانلود پایان نامه : بررسی نقش سازمان های مردم نهاد در تحقق حکمروایی مطلوب ( ایران – تهران ) 1388 الی 1392
  117. دانلود پایان نامه : : بررسی تاثیر برآمدن دولت جدید افغانستان بر امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران طی سالهای 2001 الی 2013
  118. پایان نامه ارشد : احزاب سیاسی در عراق و نقش آنها در فرآیند دموکراسی سازی
  119. پایان نامه استراتژی نظامی برون مرزی پس از فتح خرمشهر
  120. پایان نامه : اندیشه ایران هراسی و بازتولید آن در سیاست خارجی امریکا در دوران ریاست جمهوری اوباما
  121. پایان نامه بررسی امپریالیسم ناشی از ایدئولوژی
  122. پایان نامه : بررسی تطبیقی تفاسیر و قرائت‌های نوین از حکومت اسلامی در آراء و اندیشه‌های دکتر عبدالکریم سروش و آیت‌الله محمدتقی مصباح یزدی
  123. پایان نامه : بررسی تطبیقی سازوکار و نظام قانونگذاری در جمهوری اسلامی ایران و پادشاهی متحده بریتانیا
  124. دانلود پایان نامه : بررسي تطبيقي شاخصه‌هاي دولت حقوقي و دولت منتظم در روزنامة قانون و كاوه
  125. دانلود پایان نامه : بررسی تطبیقی مفهوم عدالت از دیدگاه افلاطون و مطهریب
  126. پایان نامه ارشد : بررسي جایگاه رحمت و خشونت در سیره حکومتی امیرالمومنین (ع)
  127. پایان نامه : بررسی رابطه استفاده از اخبار ساعت 21 شبكه يك و مشاركت سياسي ( مورد مطالعه :دانشجويان تهران شرق )
  128. دانلود پایان نامه : بررسي سيره سياسي امام رضا(ع) از منظر فقه سياسي شيعه
  129. دانلود پایان نامه : بررسی علت های پیدایی جنبش ضد وال استریت در آمریکا و گسترش آن
  130. پایان نامه بررسی علل بی اعتمادی در روابط بین ایران و روسیه
  131. پایان نامه ارشد : روابط ايران و سوريه پس از انقلاب اسلامي ايران
  132. دانلود پایان نامه : بررسی موقعیت ایران و کشورهای رقیب در معادلات منطقه‌ای
  133. پایان نامه : بررسي نقش ايالات متحده آمريکا و فدراسيون روسيه در تداوم بحران مناقشه ناگورنو قره باغ
  134. پایان نامه بررسی نقش زنان در تحولات اخیر مصر
  135. پایان نامه بررسی هنجارهای اتحادیه اروپا بر بالکان غربی
  136. پایان نامه : تاثیر جریان‌های هویت‌طلبی و جدایی‌طلبی بر یکپارچگی اتحادیه اروپا؛ با تاکید بر اسپانیا
  137. دانلود پایان نامه کارشناسی ارشد تاثیر دیپلماسی عمومی بر قدرت ملی جمهوري اسلامي ایران در صحنه جهانی
  138. دانلود پایان نامه : تاثیر مانورهای نظامی در استراتژی‌های سیاسی جمهوری اسلامی ایران از سال‌های 1384 تا 1391 هجری شمسی
  139. پایان نامه : تحلیل حوزه‌هاي تعامل و تقابل سیاست خارجی هند و ایران پس از پیروزی انقلاب اسلامي‌با تأکید بر تحریم‌هاي بین المللی علیه ایران
  140. دانلود پایان نامه : علل عدم موفقیت اخوان المسلمین در مصر پس از خیزش 2011
  141. دانلود پایان نامه : کاهش تحریم‌ها و نقش آن در روابط تجاری ایران و چین بعد از روی کار آمدن دولت دکتر روحانی
  142. پایان نامه مبانی و اصول جنبش نرم افزاری و تولید علم در علوم سیاسی
  143. پایان نامه : مشارکت سياسي زنان در ايران پس از انقلاب: چالش‌ها و راه کارها
  144. پایان نامه : مطالعه تطبیقی گفتمان‌های سیاسی غالب درخصوص انگیزه قیام امام حسین علیه‌السلام در روز عاشوا
  145. پایان نامه مهاجرت نخبگان و تاثیر آن بر امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران
  146. دانلود پایان نامه : بررسی مقایسه ای نقش نخبگان سیاسی در جهت گیری سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران (با تأکید بر دولت هشتم و نهم)
  147. پایان نامه :نقش سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران در احیاء دیپلماسی وقدرت نرم پیامبر اعظم(ص)
  148. دانلود پایان نامه : نقش ناتو در پیشبرد راهبردی سیاست‌های ایالات متحده در خاورمیانه پس از 11 سپتامبر
  149. دانلود پایان نامه کارشناسی ارشد بررسی آثار انعکاس اخبار جنایی در مطبوعات تهران
  150. دانلود پایان نامه:بررسی تأثیرات متقابل انقلاب اسلامی ایران و ژئوپلیتیک شیعه در خاورمیانه
  151. دانلود پایان نامه کارشناسی ارشد حمايت از حقوق بشر و نظارت بر حسن اجراي آن در قوانين اتحاديه اروپايي
  152. دانلود پایان نامه کارشناسی ارشد سیاست‌های آمریکا درعراق پس از صدام و پیامدهای آن بر موازنه قوا درخاورمیانه
  153. پایان نامه کارشناسی ارشد راهبرد فرهنگي و سياسي جمهوري اسلامي ايران با تاكيد بر گفتمان مهدويت
  154. پایان نامه ارشد درباره:تبعات اقتصادی جنگ ایران و عراق در دوران پس از جنگ
  155. دانلود پایان نامه ارشد درباره:رويكردهاي قوي و امنيت جمهوري اسلامي
  156. پایان نامه ارشد در رشته علوم سیاسی با موضوع:ارزیابی سیاست خارجی اوباما در قبال ایران با تاکید بر قدرت هوشمند

پایان نامه های دانلودی رشته زبان و ادبیات فارسی

  1. دانلود  رایگان متن کامل پایان نامه ارشد : بررسي و تحليل قصه‌هاي محلي استان کهگيلويه و بويراحمد
  2. پایان نامه ارشد ادبیات فارسی : تحلیل کتابهای مجالس صوفیه
  3. دانلود پایان نامه ارشد ادبیات : نقد و تفسير داستانهاي تمثيلي هدايت و آل احمد
  4. دانلود پایان نامه ارشد ادبیات : بررسي عناصر حماسي در اشعار قاآني
  5. پایان نامه ادبیات :بررسی محتوایی فردوس المرشدیه فی اسرار الصمدیه
  6. دانلود پایان نامه ارشد ادبیات : نمود جلوه‌های پیوند انسان با خداوند و آفریده‌های او در بوستان سعدی
  7. دانلود پایان نامه ارشد ادبیات : تحلیل و بررسی بلاغی و زیبایی‌شناسی ضرب‌المثل‌ها
  8. دانلود پایان نامه ارشد ادبیات : نور و ظلمت از دیدگاه گنوسی و مقایسه و تطبیق آن با مثنوی معنوی
  9. پایان نامه ارشد ادبیات فارسی با عنوان زبانزد یا ضرب‏المثل
  10. پایان نامه کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی: بررسي اعداد مقدس در آثار عرفاني سبك عراقي
  11. پایان‌نامه‌ ارشد زبان و ادبیات فارسی گرایش ادبیات کودک: بررسی تکنیکهای طنز در ادبیات داستانی نوجوان دهه‌ی هشتاد
  12. پایان نامه کارشناسی ارشد ادبیات و زبان فارسی: بررسی تأویل‌های کتاب وجه دین حکیم ناصرخسرو قبادیانی
  13. پایان نامه‌ ارشد در رشته‌ی زبان و ادبیات فارسی: بررسی حکایات عقلای مجانین در مثنوی‌های عطاربر اساس کتاب نیشابوری
  14. رسالة دكتري رشتة زبان و ادبیات فارسی: بررسی روایات مجعول و اسرائیلیات در آثار عطّار نیشابوری
  15. پایان نامه ارشد رشته زبان و ادبیات فارسی: بررسی سبک­شناختی شعر نشاط اصفهانی
  16. پایان نامه­ ارشد زبانشناسی، گرایش آموزش زبان فارسی به غیر فارسی زبانان: بررسی ساختار واجی و تحلیل معنایی بیست سوره­ی پایانی قرآن کریم، در قالب نظریه­ی سیستمی‌_ نقشی هلیدی
  17. دانلود پایان نامه ارشد زبان و ادبیات فارسی: بررسی محتوای موضوعی داستان‌های کوتاه زنان ایرانی دهه‌ی هفتاد
  18. پایان نامه ارشد گروه زبان و ادبیات فارسی: بررسی مدرنیته در آثار جعفر مدرّس صادقی
  19. پایان نامه کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی: بررسی و مقایسة توکل و رضا در دیوان حافظ و مثنوی مولوی ج2-1
  20. پایان نامه زبان و ادبیات فارسی: تاثیر عناصر مذهبی بر شعر شاعران انقلاب اسلامی
  21. پایان نامه ارشد گروه زبان و ادبیات فارسی: تحليل ساختاري و محتوايي داستان هاي كوتاه بهرام صادقي
  22. پایان نامه ارشد زبان و ادبیات فارسی: تجلی مبانی اکسپرسیونیسم در غزلیات شمس مولانا
  23. پایان نامه ارشد گروه زبان و ادبیات فارسی: تحلیل انتقادی بر موسیقی بیرونی و کناری شعر نیمایی(نیما یوشیج ، اخوان ثالث و سلمان هراتی)
  24. پایان نامه کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی: تحلیل عرفانی مقام توبه و بازتاب آن در آثار ادبی تا پایان قرن ششم هجری
  25. پایان نامه کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی: تصحیح، مقدمه و شرح آثار منثور ظهوری ترشیزی 944-1026
  26. پایان نامه ارشد گروه زبان و ادبیات فارسی: ترجمه ی کتاب النقد والدلاله ، نحو تحلیل سیمیائی للأدب تألیف محمد عزام نقد ودلالت ، به سوی تحلیل نشانه شناختی ادبیات
  27. رساله دکتری رشته زبان و ادبیات فارسی: تصحیح انتقادی آثار داستانی آنندرام مخلص -هنگامۀ عشق، کارنامۀ عشق-همراه با تحقیق در احوال و سبک نویسنده
  28. پایان نامه ارشد گروه زبان و ادبیات فارسی: تصویرهای ادبی با عناصر مذهبی در عهد صفوی عرفی شيرازي، طالب آملي، کلیم کاشاني، محتشم کاشاني و صائب تبریزی
  29. پایان نامه ارشد ادبیات و زبان فارسی: دانشگاه علامه طباطبابی دانشکده ادبيات فارسي و زبان¬هاي خارجي تک نگاري آثار اصغر الهي پايان نامه براي دريافت درجه کارشناسي ارشد در رشته زبان و ادبيات فارسي استاد راهنما: دکتر علي اکبر عطرفي استاد مشاور: دکتر محمود بشيري
  30. رساله دکتری زبان و ادبیات فارسی گرایش ادبیات حماسی : بررسي روايات كيكاووس در متون اساطيري، حماسي، تاريخي ايران و مقايسه‌ي آن با روايات مشابه ملل ديگر
  31. پایان نامه ارشد گروه زبان و دبیات فارسی: ديالكتيك عشق در مثنوي
  32. رسالة دکتری در رشته زبان و ادبیّات فارسی: دیوان غنی کشمیری -مقدّمه، تصحیح، تعلیق
  33. رساله دکتری زبان و ادبیات فارسی: مقدمه، تصحیح و تعلیقات دیوان میرشمس‌الدین فقیر دهلوی
  34. پایان نامه ارشد گروه زبان و ادبیات فارسی گرایش زبان شناسی همگانی: ساخت موضوعی و نقش‌های تتا در ترکیب‌های فعلی زبان فارسی
  35. پایان نامه کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی: شرح دشواري هاي کتاب مهمان نامه­ی بخارا نوشته فضل الله بن روزبهان خنجي
  36. پایان نامه ارشد در رشته­ زبان و ادبیات فارسی: شرح لغات، اصطلاحات و ابیات دشوار 150 غزل از آغاز غزل­های دیوان لطف الله نیشابوری
  37. پایان نامه ارشد گروه زبان و ادبیات فارسی: شرح مشکلات دیوان خاقانی( هفت ترکیب بند بلند شرح نشده )
  38. پایان نامه ارشد در رشته زبان و ادبیات فارسی: عدالت و دادرسی در تاريخ بيهقی و سياستنامه
  39. رسالۀ دکتری زبان و ادبیات فارسی: عرفان، هرمنوتیک، عشق عُذری تحلیلِ تآویلِ نمادها و مضامین اشعار عُذری در متون عرفانی از قرن نخست تا پایان قرن هفتم هجری
  40. پایان نامه کارشناسی ارشد ادبیات فارسی: فرایند نوستالژی در شعر نادر نادر پور و منوچهرآتشی
  41. پایان نامه ارشد گروه زبان و ادبیات فارسی: مقایسه اندیشه­های احمد غزالی در سوانح العشاق با مثنوی معنوی مولوی
  42. پایان نامه کارشناسی ارشد ادبیات فارسی: مقایسه تحلیلی رمان –پیامبر-ص- اثر زین العابدین رهنما و –محمد-ص- اثر ابراهیم حسن بیگی از لحاظ صناعت داستان نویسی
  43. پایان نامه ارشد گروه زبان و ادبیات فارسی: مقایسه اندیشه‌هاي احمد غزالی و حافظ
  44. پایان نامه ارشد در رشته زبان و ادبیات فارسی: نماد و نمادپردازی در اشعار رضا براهنی
  45. پایان نامه کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی گرایش ادبیات مقاومت: بررسی و تحلیل شعر اعتراض در دهه10_ 40 با تکیه بر سروده های 20 شاعر
  46. پایان نامه ارشد ادبیات تطبیقی: بررسی تطبیقی عنصرعشق در اشعارحمیدمصدق و نزارقبانی
  47. پایان نامه­ ارشد گروه زبان و ادبیات فارسی: بررسی بازنویسی­ها و بازآفرینی­های کلیله و دمنه برای کودکان و نوجوانان، منتشر شده از سال 1384 تا 1389
  48. دانلود پایان نامه زبان و ادبیات فارسی: مردمشناسی در آثار سعدی
  49. پایان نامه زبان و ادبیات فارسی: نمادشناسی در شعر سید علی صالحی شاعر معاصر
  50. پایان نامه ادبیات فارسی : بررسی جریان سیال ذهن در رمان شازده احتجاب هوشنگ گلشیری
  51. پایان نامه کارشناسی ارشد ادبیات فارسی : تأثیر خواب، رویا و پیشگویی بر سرنوشت و روند زندگی
  52. پایان نامه کارشناسی ارشد ادبیات فارسی : بررسی ساختار بینامتنی تذکرةالاولیای عطار
  53. پایان نامه زبان و ادبیات فارسی : بررسی موسیقی اشعار فروغ فرخ زاد
  54. پایان نامه زبان و ادبیات فارسی : تضاد دین و عرفان در دیوان حافظ
  55. پایان نامه ادبیات : بررسی ساختاری مجموعه گنجشک ها در بالکن مجید دانش آراسته
  56. پایان نامه کارشناسی ارشد مدیریت بازرگانی : تبیین عوامل موثر بر خرید مجدد بیمه نامه های آتش سوزی
  57. پایان نامه کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی : بازتاب مفاهیم آیات قرآنی در مناجات نامه خواجه عبدالله انصاری
  58. پایان نامه کارشناسی ارشد ادبیات فارسی: اخلاق در بوستان
  59. پایان نامه ارشد در رشته زبان و ادبیات فارسی: ادبیات زندان( بررسی اصطلاحات، اشعار،دیوار نوشته هاو ادبیات شفاهی در محیط داخلی زندان کرمان)
  60. پایان نامه ارشد زبان و ادبیات فارسی: ادبيات زنانه در آثار (ميرزاده عشقي، ايرج ميرزا، عارف قزويني)
  61. دانلود پایان نامه ارشد ادبیات فارسی: آیا می توان رد عرفان هرمسی را در گلشن راز شیخ محمود شبستری یافت
  62. پایان نامه ارشد گروه زبان و ادبیات فارسی: آیین حکومت و مملکت داری در آثارسعدی شیرازی
  63. پایان نامه کارشناسی ارشد رشتۀ فرهنگ و زبان های باستانی: بازتاب اسطورۀ قهرمانی در داستان گرشاسب بر پایۀ اوستا و متون پهلوی
  64. پایان نامه کارشناسی ارشد در رشته ادبیات فارسی: بررسی احوال وآثار نظامی گنجوی
  65. پایان نامه کارشناسی ارشد ادبیات فارسی: بررسی ادبیات فولکلوریک و فرهنگ عامه در منطقه بلوچستان
  66. پایان نامه ارشد ادبیات فارسی: بررسی ادبی و موسیقایی هفت اثر از آثار موسیقی استاد محمدرضا شجریان، مندرج در کتاب خسرو خوبان
  67. پایان نامه ارشد زبان و ادبیات فارسی: بررسی آرمان‌شهر مولانا در مثنوی معنوی
  68. پایان نامه ارشد زبان و ادبیات فارسی: بررسی اساطیر در خمسه نظامی
  69. پایان نامه ارشد گروه زبان و ادبیات فارسی: بررسي انواع ايهام در غزليّات حافظ
  70. پایان نامه کارشناسی ارشد ادبیات فارسی: بررسی پیرنگ در داستان¬های مثنوی معنوی
  71. پایان نامه ارشد ادبیات فارسی: بررسی پیشینه خاندان رستم در متون ادبی و تاریخی پیش از شاهنامه،در شاهنامه و پس از شاهنامه(تا قرن هفتم)
  72. دانلود پایان نامه ارشد گروه ادبیات فارسی: بررسی تطبیقی شبه¬جمله در دستور زبان فارسی و عربی
  73. پایان نامه ارشد در رشته ادبیات فارسی: بررسی تطبیقی قید در دستور زبان فارسی و عربی
  74. پایان نامه ارشد زبان و ادبیات فارسی: بررسی توصیفی – تحلیلی کتاب های برگزیده و پژوهش های برتر در استان کرمان و پیامد ها فرهنگی و ادبی آنها ( از سال 1372 تا 1391 خورشیدی)
  75. پایان نامه دوره کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی: بررسی دیدگاه¬های انتقادی در اشعار قیصر امین¬پور
  76. پایان نامه ارشد زبان و ادبیات فارسی: بررسی رمان بوف کور بر اساس نظریه ی ساختارگرایی تکوینی لوسین گلدمن
  77. پایان نامه ارشد گروه زبان و ادبیات فارسی: بررسي ساختار طنز در آثار نثر ابوالقاسم حالت
  78. پایان نامه دوره ارشد رشته ادبیات فارسی: بررسی ساختار و محتوای انواع نامه در دوران قاجار
  79. پایان نامه ارشد زبان و ادبیات فارسی: بررسی سروده های شاعران ایرانی خارج از کشور با تکیه بر سروده های شاعران معاصر
  80. پایان نامه کارشناسی ارشد ادبیات فارسی: بررسي سه تيپ شخصيتي «عاقل»، «نادان» و «ديوانه» در حكايات طنز آميز مثنويهاي عطار
  81. پایان نامه دوره کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی: بررسی شخصیت پردازی با تاکید بر شخصیت کانونی در داستان‌های نوجوان دفاع مقدس، دهه¬ی هفتاد
  82. پایان نامه ارشد زبان و ادبیات فارسی: بررسی صنایع بدیعی از دیدگاه زیبایی شناختی در دیوان فیاض لاهیجی
  83. پایان نامه ارشد زبان و ادبیات فارسی: بررسی عناصر داستانی در رمان «شوهر آهوخانم»
  84. پایان نامه ارشد زبان و ادبیات فارسی: بررسی قصه های قرآنی در متون نظم از آغاز تاپایان قرن ششم
  85. دانلود پایان نامه ارشد گروه زبان و ادبیات فارسی: بررسي كهن¬الگوهاي داراب¬نامة طرسوسي
  86. پایان نامه کارشناسی ارشد ادبیات فارسی: بررسی مناجات در مثنوی های فارسی در قرن هفتم
  87. پایان نامه کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی: بررسی نثر ادبیات دفاع مقدس با محوریت آثار شهید سید مرتضی آوینی
  88. پایان نامه ارشد زبان و ادبیات فارسی: بررسی و تحلیل سجایای اخلاقی پهلوانان در شاهنامه فردوسی
  89. پایان نامه ارشد ادبیات فارسی: بررسی واژه های تیره و شفاف در شعر کودک و نوجوان
  90. پایان نامه دوره کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی: پیوند ادبیّات با اقتصاد در آثار سعدی
  91. دانلود پایان نامه کارشناسی ارشد پيوند اسطوره و نجوم در ایران باستان
  92. دانلود پایان نامه کارشناسی ارشد تاثیر دین زرتشتی بر دیدگاه شاهنامه درباره خداوند
  93. دانلود پایان نامه کارشناسی ارشد تحلیل عنصر شخصیت در رمان یاران حلقه
  94. دانلود پایان نامه کارشناسی ارشد تحلیل قیاسی مفهوم سفر در سیرالعباد إلی المعاد سنایی و هشت کتاب سهراب سپهری
  95. دانلود پایان نامه کارشناسی ارشد تحلیل مضامین اخلاقی در سیاستنامه و قابوسنامه
  96. دانلود پایان نامه کارشناسی ارشد تحليل موضوعي شعر وحشي بافقي
  97. پایان نامه موضوع‌ها و مضامین شعر مکتب وقوع در تذکره‌ی مخزن الغرائب
  98. پایان نامه مضامین شعری در دیوان سروش اصفهانی
  99. پایان نامه اخلاق عملي در كليله و دمنه و مرزبان نامه
  100. پایان نامه مقدمه، تصحيح انتقادي و تعليق نسخه‌ی‌ خطي سوگ نامه‌ی‌ فاجعه‌ی‌ كربلا
  101. دانلود پایان نامه کارشناسی ارشد تصوير بيگانگان در شعر مشروطه (سید اشرف الدین گیلانی، بهار و عشقي)
  102. پایان نامه غرر در معاملات از دیدگاه فقه امامیه و فقه شافعی
  103. پایان نامه شعر، ماهیت و کارکرد آن از نگاه شاعران از سده¬های نخستین تا پایان قرن هفتم
  104. دانلود پایان نامه کارشناسی ارشد جایگاه دستور زبان فارسی در ویرایش متون
  105. پایان نامه تصویر فرشتگان مقرّب در دیوان مولانا و عطار و متون مقدّس
  106. پایان نامه بررسی محتوایی اشعار شاعران انقلاب اسلامی
  107. دانلود پایان نامه کارشناسی ارشد جلوه‌های عرفان در دیوان فیض کاشانی
  108. پایان نامه بررسی شاخص‌ها و ویژگی‌های غزل انقلاب اسلامی در آثار شاعران معاصر
  109. دانلود پایان نامه کارشناسی ارشد رجز خوانی در شاهنامه
  110. پایان نامه سعدی از زبان سعدی
  111. دانلود پایان نامه کارشناسی ارشد ساخت هنري شعرشهريار
  112. دانلود پایان نامه کارشناسی ارشد سیمای حاتم اصم در آیینه ی ادبیات فا رسی
  113. پایان نامه ‌ بررسي جايگاه صبر و سكوت درآثار سعدي
  114. دانلود پایان نامه کارشناسی ارشد شایستگی¬های مدیریتی از منظر حضرت مولی الموحدین و تطبیق آن با مثنوی مولوی
  115. پایان نامه بررسي تأثیراسكندر نامه ی نظامي گنجوي برآیین اسکندری عبدی بیگ شیرازی
  116. پایان نامه بررسی و تحليل عناصر داستاني و نگاه اسماعيل فصيح به جنگ
  117. پایان نامه بررسی و نقد ساختار و محتوای غزلواره
  118. دانلود پایان نامه کارشناسی ارشد شخصیت حضرت علی (ع) در دو منظومه علی نامه و خاوران نامه
  119. پایان نامه سيماي زن در سروده های زنانه ی معاصر
  120. پایان نامه بررسي و نقد استنادهاي قرآني و حديثي گفتارهاي صوفيانه
  121. پایان نامه بررسي صنايع بديعي در ديوان ازرقي هروي
  122. دانلود پایان نامه کارشناسی ارشد شعر کودک و دفاع مقدّس
  123. پایان نامه ايمان از ديدگاه مولانا
  124. پایان نامه اسطوره و طبیعت در اشعار منوچهر آتشی
  125. دانلود پایان نامه کارشناسی ارشد صور خیال در غزلیّات خواجوی کرمانی
  126. پایان نامه نقد و بررسي آثار سه تن از نويسندگان جنگ
  127. پایان نامه آيين، آداب و رسوم خانقاه تا قرن هشتم
  128. پایان نامه بررسی و نقد شیوه های طنز نویسی علامه علی اکبر دهخدا
  129. دانلود  رایگان متن کامل پایان نامه ارشد : بررسي و تحليل قصه‌هاي محلي استان کهگيلويه و بويراحمد
  130. پایان نامه بررسي و مقايسه ي شروح مثنوي مولوي بر ابيات بحث بر انگيز دفتر اول
  131. پایان نامه بررسی نظام احسن از دیدگاه حافظ و خیام
  132. پایان نامه بررسی دستگاه فعلی درگویش لری سادات رضاتوفیقی
  133. پایان نامه شخصیت پردازی در رمان «همنوایی شبانه‌ی ارکستر چوب‌ها»
  134. پایان نامه مقایسه‌ی محتوایی و ساختاری اشعار حافظ شیرازی و مأذون، شاعر دو زبانه
  135. پایان نامه دیوانه و دیوانگی در ادبیّات فارسی تا پایان قرن هفتم
  136. پایان نامه اسطوره در شعر شاعران ادبيات مقاومت
  137. پایان نامه تجلی فرهنگ عامه در آثار محمود دولت‌آبادی
  138. دانلود پایان نامه کارشناسی ارشد صور خيال در غزليّات نظيري نيشابوري
  139. دانلود پایان نامه کارشناسی ارشد صورخیال در شعر حافظ
  140. دانلود پایان نامه کارشناسی ارشد طبیعت در شعر قیصر امین پور
  141. دانلود پایان نامه کارشناسی ارشد غدیریه در شعر فارسی در دوره‌ی بازگشت ادبی (1324-1135)
  142. دانلود پایان نامه کارشناسی ارشد فهرست موضوعی اشخاص در شاهنامة فردوسی از هفت خان اسفندیار تا پایان پادشاهی قباد
  143. دانلود پایان نامه کارشناسی ارشد كتاب شناسي دستور زبان فارسي دوره معاصر (كتاب، مقاله، همايش)
  144. دانلود پایان نامه کارشناسی ارشد مقایسه محتوایی شعر ژاله قائم مقامی وسیمین بهبهانی
  145. دانلود پایان نامه کارشناسی ارشد مقايسه و بررسي محورهاي زبان و انديشه در آثار منيرو رواني پور و بيژن نجدي
  146. دانلود پایان نامه کارشناسی ارشد مقایسه¬ی تطبیقی جایگاه زن در اشعار ژاله قائم مقامی با ژاله اصفهانی
  147. دانلود پایان نامه کارشناسی ارشد مقایسه‌ی سبک شناسانه‌ی حبسیّات مسعود سعد سلمان با حبسیّات خاقانی
  148. دانلود پایان نامه کارشناسی ارشد مقاﯾﺳﮥ دو داستان «کيميا خاتون» اثر سعیده قدس و «دختر مولانا» از موریل موفروی
  149. دانلود پایان نامه کارشناسی ارشد مقايسۀ سبك شناسانۀ اشعار حافظ و اشعار محوي
  150. دانلود پایان نامه کارشناسی ارشد موسیقی شعر در دیوان اوحدی مراغه¬ای
  151. دانلود پایان نامه کارشناسی ارشد نقد جامعه شناختي داستانهاي محمود طياري
  152. پایان نامه ارشد زبان و ادبیات فارسی: بررسی ادبی و موسیقایی هفت اثر از آثار موسیقی استاد محمدرضا شجریان، مندرج در کتاب خسرو خوبان
  153. پایان نامه ارشد زبان و ادبیات فارسی: بررسی احوال و آثار نظامی گنجوی
  154. پایان نامه کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی: بررسی آرمان‌شهر مولانا در مثنوی معنوی
  155. دانلود پایان نامه کارشناسی ارشد نقد جامعه¬شناختی در دیوان اشعار سید اشرف¬الدین گیلانی (نسیم شمال)
  156. دانلود پایان نامه کارشناسی ارشد نقد ساختارگرایانۀ فیلمنامه¬های علی حاتمی
  157. دانلود پایان نامه کارشناسی ارشد نقد و بررسی رمان شوهر آهو خانم
  158. دانلود پایان نامه کارشناسی ارشد واژه ها، تركيبات، صنايع بديع، نكته هاي بلاغي و بعضي نكات دستوري، اشارات قرآني، تلميحات و … به 20 قصيده اول ديوان مجيرالدين بيلقاني
  159. دانلود پایان نامه کارشناسی ارشد کلیله و دمنه
  160. پایان نامه کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی: بررسي انواع ايهام در غزليّات حافظ
  161. پایان نامه ارشد زبان و ادبیات فارسی: بررسی ادبیات فولکلوریک و فرهنگ عامه در منطقه بلوچستان
  162. پایان نامه شرح سیصد غزل آغازین حزین لاهیجی
  163. پایان نامه کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی: بررسی اساطیر در خمسه نظامی
  164. پایان نامه ارشد زبان و ادبیات فارسی: بررسی انواع صورخیال در شعر عاشورایی معاصر
  165. پایان نامه ارشد زبان و ادبیات فارسی: آیا می توان رد عرفان هرمسی را در گلشن راز شیخ محمود شبستری یافت
  166. پایان نامه ارشد زبان و ادبیات فارسی: آیین حکومت و مملکت داری در آثار سعدی شیرازی
  167. پایان نامه ارشد زبان و ادبیات فارسی: بررسی پیشینه خاندان رستم در متون ادبی و تاریخی پیش از شاهنامه و در شاهنامه و پس از شاهنامه
  168. پایان نامه کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی: بررسی پیرنگ در داستان های مثنوی معنوی
  169. پایان نامه کارشناسی ارشد فرهنگ و زبان های باستانی: بازتاب اسطورۀ قهرمانی در داستان گرشاسب بر پایۀ اوستا و متون پهلوی
  170. پایان نامه کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی: ادبيات زنانه در آثار ميرزاده عشقي و ايرج ميرزا و عارف قزويني
  171. پایان نامه ارشد زبان و ادبیات فارسی: اخلاق در بوستان
  172. پایان نامه ارشد زبان و ادبیات فارسی: بررسی توصیفی – تحلیلی کتاب های برگزیده و پژوهش های برتر در استان کرمان و پیامد های فرهنگی و ادبی آنها
  173. پایان نامه کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی: بررسی تطبیقی شبه جمله در دستور زبان فارسی و عربی
  174. پایان نامه ارشد زبان و ادبیات فارسی: بررسی تطبیقی قید در دستور زبان فارسی و عربی
  175. پایان نامه ارشد زبان و ادبیات فارسی: ادبیات زندان (بررسی اصطلاحات، اشعار، دیوار نوشته ها و ادبیات شفاهی در محیط داخلی زندان کرمان)
  176. پایان نامه کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی: بررسی ساختار و محتوای انواع نامه در دوران قاجار
  177. پایان نامه ارشد زبان و ادبیات فارسی: بررسی چگونگی بازنمود مقولات زمان و نمود در زبان اشاره ناشنوایان ایرانی
  178. پایان نامه کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی: بررسی دیدگاه های انتقادی در اشعار قیصر امین پور
  179. پایان نامه ارشد زبان و ادبیات فارسی: بررسی رمان بوف کور بر اساس نظریه ساختارگرایی تکوینی لوسین گلدمن
  180. پایان نامه کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی: بررسي ساختار طنز در آثار نثر ابوالقاسم حالت
  181. پایان نامه ارشد زبان و ادبیات فارسی: بررسی صنایع بدیعی از دیدگاه زیبایی شناختی در دیوان فیاض لاهیجی
  182. پایان نامه کارشناسی ارشد ادبیات فارسی: بررسی سروده های شاعران ایرانی خارج از کشور با تکیه بر سروده های شاعران معاصر
  183. پایان نامه تحلیل زبانشناختی گویش جوشانی
  184. پایان نامه بررسي تطبيقي هستي شناسي و دلالت هاي تربيتي آن از ديدگاه غزالي و آکويناس
  185. پایان نامه بررسی تطبیقی عناصر داستانی گلستان سعدی و مقامات حریری
  186. پایان نامه بررسی زندگی،شخصیّت وآثار شهیدان اهل قلم
  187. پایان نامه بررسی روابط اجتماعی در آثار سعدی و تطبیق آن با نهج ­البلاغه
  188. پایان نامه استاد میرجلال­الدّین محدّث اُرمَوی و ادبیّات شیعی و عربی
  189. پایان نامه ارشد ادبیات فارسی: بررسي سه تيپ شخصيتي «عاقل»، «نادان» و «ديوانه» در حكايات طنز آميز مثنويهاي عطار
  190. پایان نامه کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی: بررسي كهن ­الگوهاي داراب­ نامه طرسوسي
  191. پایان نامه کارشناسی ارشد ادبیات فارسی: بررسی عناصر داستانی در رمان شوهر آهوخانم
  192. پایان نامه ارشد زبان و ادبیات فارسی: بررسی شخصیت پردازی با تاکید بر شخصیت کانونی در داستان‌های نوجوان دفاع مقدس دهه هفتاد
  193. پایان نامه کارشناسی ارشد ادبیات فارسی: بررسی قصه های قرآنی در متون نظم از آغاز تاپایان قرن ششم
  194. پایان نامه کارشناسی ارشد ادبیات فارسی: بررسی محتوای موضوعی داستان‌های کوتاه زنان ایرانی دهه‌ هفتاد
  195. پایان نامه ارشد ادبیات فارسی گرایش ادبیات مقاومت و پایداری: بررسی و تحلیل سبک شناسی آثار علیرضا قزوه
  196. پایان نامه ارشد ادبیات فارسی: بررسی مناجات در مثنوی های فارسی در قرن هفتم با تکیه بر حديقه الحقيقه سنايي و آثار عطار و مثنوی مولوی
  197. پایان نامه دکتری زبان و ادبیات فارسی: بررسی و مقایسه­ طرح­ واره­ های تصویری غزلیات سعدی و حافظ
  198. پایان نامه ارشد ادبیات فارسی: بررسی نثر ادبیات دفاع مقدس با محوریت آثار شهید سید مرتضی آوینی
  199. پایان نامه کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی: پیوند ادبیات با اقتصاد در آثار سعدی
  200. پایان نامه کارشناسی ارشد ادبیات فارسی: بررسی واژه های تیره و شفاف در شعر کودک و نوجوان
  201. پایان نامه ارشد زبان و ادبیات فارسی: تحلیل مضامین اخلاقی در سیاستنامه و قابوسنامه
  202. پایان نامه ارشد ادبیات فارسی: تحلیل قیاسی مفهوم سفر در سیرالعباد إلی المعاد سنایی و هشت کتاب سهراب سپهری
  203. پایان نامه کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی: تاثیر دین زرتشتی بر دیدگاه شاهنامه درباره خداوند
  204. پایان نامه کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی: تحلیل عنصر شخصیت در رمان یاران حلقه
  205. پایان نامه ارشد ادبیات فارسی گرایش فرهنگ و زبان های باستانی: پيوند اسطوره و نجوم در ایران باستان
  206. پایان نامه کارشناسی ارشد ادبیات فارسی: تصحیح کتاب مرآت‌الاخلاق و تحقیق درباره آن
  207. پایان نامه کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی: تحليل موضوعي شعر وحشي بافقي
  208. پایان نامه کارشناسی ارشد ادبیات فارسی: تصوير بيگانگان در شعر مشروطه (سید اشرف الدین گیلانی، بهار و عشقي)
  209. پایان نامه کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی: جلوه‌های عرفان در دیوان فیض کاشانی
  210. پایان نامه کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی: رجز خوانی در شاهنامه
  211. پایان نامه ارشد ادبیات فارسی: شخصیت حضرت علی (ع) در دو منظومه علی نامه و خاوران نامه
  212. پایان نامه کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی: صورخیال در شعر حافظ
  213. پایان نامه کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی: طبیعت در شعر قیصر امین پور
  214. پایان نامه ارشد زبان و ادبیات فارسی: موسیقی شعر در دیوان اوحدی مراغه ­ای
  215. پایان نامه ارشد ادبیات فارسی با موضوع کلیله و دمنه
  216. پایان نامه کارشناسی ارشد ادبیات فارسی با موضوع مجير شاگرد خاقاني
  217. پایان نامه ارشد ادبیات فارسی: مقایسه محتوایی شعر ژاله قائم مقامی وسیمین بهبهانی
  218. پایان نامه کارشناسی ارشد ادبیات فارسی: مقایسه‌ سبک شناسانه‌ حبسیّات مسعود سعد سلمان با حبسیّات خاقانی
  219. پایان نامه ارشد زبان و ادبیات فارسی: مقایسه دو داستان «کيميا خاتون» اثر سعیده قدس و «دختر مولانا» از موریل موفروی
  220. پایان نامه کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی: نقد ساختارگرایانه فیلمنامه­ های علی حاتمی
  221. پایان نامه کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی: نقد و بررسی رمان شوهر آهو خانم
  222. پایان نامه ارشد ادبیات فارسی: فهرست موضوعی اشخاص در شاهنامه فردوسی از هفت خان اسفندیار تا پایان پادشاهی قباد
  223. پایان نامه کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی: فرهنگ عامه مردم منطقه گنجان
  224. پایان نامه کارشناسی ارشد ادبیات فارسی: كتاب شناسي دستور زبان فارسي دوره معاصر
  225. پایان نامه ارشد ادبیات فارسی: مقایسه­ تطبیقی جایگاه زن در اشعار ژاله قائم مقامی با ژاله اصفهانی
  226. پایان نامه ارشد ادبیات فارسی: مقايسه و بررسي محورهاي زبان و انديشه در آثار منيرو رواني پور و بيژن نجدي
  227. پایان نامه ارشد زبان و ادبیات فارسی: قهر و لطف در دفتر اول و دوم و سوم مثنوی معنوی مولانا
  228. پایان نامه ارشد ادبیات فارسی: فرهنگ اصطلاحات عرفانی گلشن راز و شرح آن ها بر اساس کشف المحجوب، رساله قشیریّه، مرصادالعباد و کیمیای سعادت
  229. پایان نامه ارشد زبان و ادبیات فارسی: مقايسۀ سبك شناسانۀ اشعار حافظ و اشعار محوي
  230. پایان نامه کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی: صور خيال در غزليّات نظيري نيشابوري
  231. پایان نامه ارشد زبان و ادبیات فارسی: صور خیال در غزلیّات خواجوی کرمانی
  232. پایان نامه کارشناسی ارشد ادبیات فارسی: غدیریه در شعر فارسی در دوره‌ بازگشت ادبی(1324-1135)
  233. پایان نامه کارشناسی ارشد ادبیات فارسی: نمادشناسی حیوانات کلیله و دمنه بر مبنای اساطیر هند و ایران
  234. پایان نامه کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی: نقد جامعه شناختي داستان هاي محمود طياري
  235. پایان نامه کارشناسی ارشد ادبیات فارسی: نقد جامعه­ شناختی در دیوان اشعار سید اشرف ­الدین گیلانی
  236. پایان نامه کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی: شعر کودک و دفاع مقدّس
  237. پایان نامه ارشد ادبیات فارسی: واژه ها و تركيبات و صنايع بديع و نكته هاي بلاغي و بعضي نكات دستوري، اشارات قرآني، تلميحات به 20 قصيده اول ديوان مجيرالدين بيلقاني
  238. پایان نامه کارشناسی ارشد ادبیات فارسی: مقدمه و تصحیح نسخه خطّی دیوان نجیب­ الدین اصفهانی
  239. پایان نامه ارشد زبان و ادبیات فارسی: سیمای حاتم اصم در آیینه ادبیات فارسی
  240. پایان نامه ارشد زبان و ادبیات فارسی: تصویرهای شاعرانه سیمین بهبهانی و شفیعی کدکنی از منظـر نقد زن مدار
  241. پایان نامه کارشناسی ارشد ادبیات فارسی: جایگاه دستور زبان فارسی در ویرایش متون
  242. پایان نامه کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی: ساخت هنري شعر شهريار
  243. پایان نامه دکتری رشته زبان و ادبیات فارسی: سنت تصحیح متن در ایران پس از اسلام
  244. پایان نامه ارشد ادبیات فارسی: شایستگی¬های مدیریتی از منظر حضرت مولی الموحدین و تطبیق آن با مثنوی مولوی
  245. پایان نامه كاركرد فعل در مرزبان­نامه
  246. پایان نامه بررسي آرايه ­هاي ادبي در متون و اشعار مانوي
  247. پایان نامه کارنامه‌ی داستان‌نویسی استان فارس
  248. پایان نامه بررسي متن پهلوي ماتيكان گجستك اباليش
  249. پایان نامه شگردهای تمرکززدایی در قصه‌های ایرانی
  250. پایان نامه بررسی استعاره ، نماد و اسطوره در غزلیات شیخ فخرالدین عراقی
  251. پایان نامه بررسی تطبیقی رابطه‌ی بینامتنیت، تمرکززدایی و توانمندسازی در آثار داستانی‌تصویری احمدرضا احمدی، محمدرضا شمس، آنتونی براون و موریس سنداک
  252. پایان نامه استراتژی‌های رد کردن در زبان فارسی در جامعه زبانی شیراز
  253. پایان نامه بررسي محتوايي قصه‌هاي کتاب «فرهنگ افسانه­ هاي مردم ايران
  254. پایان نامه بررسی مقایسه ای تجلی مفهوم پالایش در اساطیر ایرانی، سامی، یونانی، هندی
  255. پایان نامه بررسي تطبيقي غزل‌هاي سعدي شيرازي و غزل‌هاي كمال خجندي
  256. پایان نامه بررسی تأثیر قدرت و جنسیت بر گزینش راهبردهای معذرت­خواهی در زبان فارسی
  257. پایان نامه ارشد : بررسی سطح اهانت آمیزی واژه های زبان فارسی
  258. پایان نامه مبنا و لوازم فلسفی آثار حاضرآماده مارسل دوشان
  259. پایان نامه بررسی و تفاوت مغالطه، نقد و پارادکس
  260. پایان نامه بررسی حرف و حروف اضافه و ربط از نظر دستور نویسان و زبان شناسان
  261. پایان نامه جایگاه آتش در سبک خراسانی
  262. پایان نامه خورشید یشت و ماه یشت
  263. پایان نامه سبک شناسی داستان «بیوتن» رضا امیرخانی
  264. پایان نامه نقد و بررسی رمان کافه پیانو از فرهاد جعفری
  265. پایان نامه حـضـور فـردوسـی در شـاهـنامـه
  266. پایان نامه بررسی تطبیقی دیدگاه ملاصدرا و جان هیک
  267. پایان نامه جایگاه زن در رمانِ شمس و طغرا از محمّدباقرخسروی
  268. پایان نامه بررسی ارتقا و انجماد فاعل در زبان فارسی
  269. پایان نامه مقایسۀحروف اضافه در زبان فارسی و زبان عربی
  270. پایان نامه بررسی نظریه تباین ذاتی موجودات در ابن سینا
  271. پایان نامه پایان نامه کارشناسی ارشد در رشته فرهنگ و زبانهای باستانی
  272. پایان نامه : عنوان: فرهنگ اصطلاحات عرفانی گلشن راز و شرح آن ها بر اساس کشف المحجوب، رساله ی قشیریّه، مرصادالعباد و کیمیای سعادت
  273. پایان نامه کارشناسی ارشد رابطه بین درک شنیداری و به­ کارگیری راهبردهای فراشناختی، شناختی و اجتماعی- عاطفی بر اساس عملکرد فارسی­ آموزان غیرایرانی
  274. پایان نامه فرهنگ عامه مردم منطقه گنجان
  275. پایان نامه بررسی متن پهلوی ماه فروردین، روز خرداد
  276. پایان نامه بررسی و تحلیل سبک­ شناسی آثار علیرضا قزوه
  277. پایان نامه زبان هاي دگر در تأملات هستي‌شناسانه
  278. پایان نامه نمادشناسی حیوانات کلیله و دمنه بر مبنای اساطیر هند و ایران
  279. پایان نامه بررسی محتوای موضوعی داستان‌های کوتاه زنان ایرانی دهه‌ی هفتاد
  280. پایان نامه بررسی ساختار واجی و تحلیل معنایی بیست سوره¬ی پایانی قرآن کریم، در قالب نظریه¬ی سیستمی‌_ نقشی هلیدی
  281. دانلود پایان نامه کارشناسی ارشد بررسی ارجاع­ گفتمانی در زبان فارسی بر اساس مدل کاربرد شناختی هوانگ
  282. پایان نامه بررسي و تحليل ديوان ملاپريشان در مقايسه با انديشه های عرفانی مولانا
  283. پایان نامه تصحیح کتاب مرآت‌الاخلاق و تحقیق دربارۀ آن
  284. پایان نامه کارشناسی ارشد تصویر های شاعرانه سیمین بهبهانی و شفیعی کدکنی از منظـر نقد زن مدار
  285. پایان نامه کاهش و افزایش در ترجمه های منظوم، منثور، و مشروح قرآن کریم
  286. پایان نامه بررسی ساختاری عاشقانه‌های شاهنامه
  287. پایان نامه حماسه و اسطوره در شعر مهدی اخوان ثالث و منوچهر آتشی
  288. دانلود پایان نامه کارشناسی ارشد تأثیر استعاره در آموزش خلاقانه
  289. دانلود پایان نامه کارشناسی ارشد تحلیل زبانی سرود انگد روشنان مانوی
  290. پایان نامه تحقیق و بررسی در آثار داستانی رسول پرویزی
  291. پایان نامه بررسی چگونگی بازنمود مقولات زمان و نمود در زبان اشارة ناشنوایان ایرانی
  292. پایان نامه : بلاغت در اشعار حافظ(غزل 101تا200)
  293. دانلود پایان نامه کارشناسی ارشد شناخت جایگاه زن در شاهنامه و خمسه نظامی
  294. دانلود پایان نامه کارشناسی ارشد مقدمه و تصحیح نسخة خطّی دیوان نجیب­الدین اصفهانی
  295. دانلود پایان نامه : «آتش در آثار منظوم سنایی»
  296. پایان نامه آداب و رسوم مردم ایرانشهر
  297. دانلود پایان نامه : ادبیات و فرهنگ عامه در دیوان صیدی تهرانی
  298. پایان نامه بررسی دیدگاه­های انتقادی در اشعار قیصر امین­پور
  299. دانلود پایان نامه : اعتراض در شعر فروغ
  300. دانلود پایان نامه : آموزه های اخلاقی در شاهنامه
  301. پایان نامه اهمّیّت بازتاب قَداسَت فال و استخاره درادبیّات منظوم
  302. دانلود پایان نامه : بازتاب اندیشه تأویلی در آثار ناصرخسرو قبادیانی
  303. پایان نامه : بازتاب مسائل کودکی دراشعارپروین اعتصامی، فروغ فرخزاد و احمدرضا احمدی
  304. پایان نامه : بررسی پوچی هم از نظر ساختار و هم مضمون در دو نمایشنامه ی «کالیگولا» ی آلبرکامو و «قطار» توفیق الحکیم : بررسی پوچی هم از نظر ساختار و هم مضمون در دو نمایشنامه ی «کالیگولا» ی آلبرکامو و «قطار» توفیق الحکیم
  305. دانلود پایان نامه : بررسی تشبیه در پانصد غزل آغازین دیوان وصال شیرازی
  306. پایان نامه : بررسی تصویرگری طلوع و غروب خورشید در خمسۀ نظامی گنجوی
  307. پایان نامه ارشد : بررسی تطبیقی اخلاق از منظر نسبی یا مطلق‌بودن در مثنوی و نهج‌البلاغه
  308. پایان نامه : بررسي تطبيقي داستان‌هاي كليله و دمنه و مرزبان نامه در آثار مهدي آذريزدي
  309. دانلود پایان نامه : بررسي تطبيقي مدل تأويلي غزليات ديوان حافظ از آيات قرآن مجيد با هرمنوتيك شلايرماخر
  310. پایان نامه : بررسی تطبیقی مدل تأویلی مثنوی مولوی از آیات قرآن کریم با مدل هرمنوتیکی شلایرماخر
  311. پایان نامه بررسی جلوه¬های متنوع عرفانی در آثار امیرحسن دهلوی و بازتاب آن در آثارش و تداوم سنتِ شعرا و نویسندگان صوفی مسلک
  312. پایان نامه ارشد : فراز و فرود های جایگاه عاشق و معشوق در هر دوره، تغییر ماهیّت معشوق به زمینی یا آسمانی وتغییر دیدگاه شعرای معاصر در عشق ورزی
  313. پایان نامه باورهاي عاميانه درقابوسنامه
  314. پایان نامه : بررسی ابزار آلات و اصطلاحات موسیقی در دیوان خاقانی
  315. دانلود پایان نامه : بررسی آرای تربیتی سیاست نامه ی خواجه نظام الملک توسی
  316. پایان نامه ارشد : بررسی امثال و حکم در بوستان و گلستان سعدی
  317. پایان نامه بررسی اندیشه­های کلامی در دیوان جامی
  318. پایان نامه ارشد : بررسی انسجام واژگانی در شاهنامه فردوسی
  319. پایان نامه : بررسی بازتاب توکّل و رضا در متون نثر عرفانی قرن چهار تا هشت هجری
  320. دانلود پایان نامه: عنوان: بررسی بافت اجتماعی-تاریخی پیدایش پاورقی
  321. دانلود پایان نامه : بررسی حضور جانداران غیر انسان در شاهنامه فردوسی
  322. پایان نامه بررسی رابطه ی مدل فکری و زبانی شعر فروغ فرخزاد
  323. پایان نامه : بررسی زبان شناختی اسم مرکب فعلی در زبان فارسی و انگلیسی
  324. پایان نامه : بررسی زبان شناختی لهجه رفسنجان
  325. پایان نامه : بررسی ساخت صرفی واژه­های علوم نظامی مصّوب فرهنگستان زبان وادب فارسی
  326. پایان نامه بررسي سبك شناسي شعر منوچهر آتشي
  327. پایان نامه : بررسی سبک­شناختی اشعار سه تن از شاعران شرق گیلان (بیژن نجدی، محمّد حسین مهدوی(م.مؤیّد)، فرامرز محمّدی پور)
  328. پایان نامه بررسی تصویرگری طلوع و غروب خورشید
  329. پایان نامه بررسی تطبیقی اخلاق از منظر نسبی یا مطلق‌بودن در مثنوی و نهج‌البلاغه
  330. دانلود پایان نامه : بررسی سروده های محلی روستای زیارت سید سلطان محمد(ع)
  331. پایان نامه بررسي جلوه‌های اعتدال و میانه‌روی در گلستان سعدي و روضه‌ي خُلد مجد خوافي
  332. پایان نامه بررسی حضور جانداران غیر انسان در شاهنامه فردوسی
  333. پایان نامه بررسی زبان شناختی لهجه رفسنجان
  334. دانلود پایان نامه : بررسی ساخت صرفی واژه­های علوم نظامی مصّوب فرهنگستان زبان وادب فارسی
  335. پایان نامه بررسی صناعات بدیعی در مثنوی های خواجوی کرمانی
  336. پایان نامه بررسی صور خیال ( صور بلاغی ) در دیوان اشعار وصال شیرازی
  337. پایان نامه بررسی عناصر حماسی در قصاید سبک خراسانی
  338. پایان نامه بررسي عناصر طبيعت در خسرو و شيرين و ليلي و مجنون نظامي گنجوي
  339. پایان نامه بررسی عناصر قصه در مثنوی «جمشید و خورشید» سلمان ساوجی
  340. پایان نامه بررسی فرهنگ عامه منطقه دشتاب
  341. پایان نامه بررسی فرهنگ عامه در دیوان مسعود سعد سلمان
  342. پایان نامه بررسی فرهنگ و ادبیات عامه شهر زرند
  343. پایان نامه بررسی مقابله ای خطاهای دستوری زبان انگلیسی وعربی دانش آموزان مقطع متوسطه درشهرستان شهریار
  344. پایان نامه بررسی مکروحیله درسمک عیار
  345. پایان نامه بررسی و تحلیل سبک شناسی آثار علیرضا قزوه
  346. پایان نامه بررسی کارکرد و معنای تکواژ «وا» در بعضی از تفسیرهای کهن قرآن به زبان فارسی
  347. پایان نامه بررسی کارنامه‌ی علمی- ادبی دکتر کاووس حسن لی
  348. پایان نامه بررسی گونه ی روایی خاطره –داستان در دو اثر: «خاطره های پراکنده» و «دو دنیا» از گلی ترقی
  349. پایان نامه بررسی گویش انارکی از نظر صرف تصریفی
  350. پایان نامه بررسی محتوایی و بلاغی گرشاسب نامه اسدی طوسی
  351. پایان نامه بررسی مشکلات ترجمه در اشعار معلقات و صعالیک
  352. پایان نامه بررسی مفهوم حیا در اشعار مولوی
  353. پایان نامه بررسی و تحلیل موسیقی شعر درغزلیات خواجوی کرمانی
  354. پایان نامه بررسی و مقابله ی قانون کارمادر مثنوی معنوی مولانابا حدیقة الحقیقه ی سنایی
  355. پایان نامه بررسی واژه عشق و وابسته های آن در دیوان صائب تبریزی
  356. پایان نامه بررسی وتحلیل اجتماعی سفرنامه ناصر خسرو
  357. پایان نامه بررسی ویژگی های شعری منوچهر آتشی
  358. پایان نامه بررسي ويژگيهاي پهلوانان براي ورود به مباحث مورد نظر
  359. پایان نامه بینامتنیت قرآن و دفتر اول، دوم و سوم مثنوی از دیدگاه ژرار ژنت
  360. پایان نامه نقد روان کاوانه، مسائل مختلف روان شناسی در متون ادبی
  361. پایان نامه تاثیر دین زرتشتی بر دیدگاه شاهنامه در باره جهان پس از مرگ
  362. دنلود پایان نامه ارشد : تاثیر قرآن و حدیث در دیوان جمال¬الدین محمد¬بن عبدالرزاق
  363. پایان نامه تاثیر لغات بیگانه درادبیات داستانی دوره معاصر
  364. پایان نامه تاثیر لغات بیگانه درمتون نظم دوره معاصر
  365. پایان نامه تجّلی جلوه ها و نمادهای طبیعت در شعر نیمایی
  366. پایان نامه تجلّی داستان های پیامبران در قصاید سنایی
  367. پایان نامه تحلیل اوزان عروضی مکتب وقوع (فغانی شیرازی، هلالی جغتائی، محتشم کاشانی، وحشی بافقی)
  368. پایان نامه تحليل تطبيقي نمايشنامه فاوست اثر گوته و داستان شيخ صنعان به روايت عطار
  369. پایان نامه تحلیل کارکرد واژگان در غزل پست مدرن دهه ی هشتاد
  370. پایان نامه تحلیل محتوای دیوان اشعار فارسی استاد شهریار از حیث توجه به ابعاد اجتماعی دین
  371. پایان نامه تحلیل و بررسی انواع شخصیّت و شیوه های شخصیّت پردازی در مجموعه ی داستانی چراغ آخر
  372. پایان نامه تحلیل و بررسی عناصر رمز گونه و فوق طبیعی در دو اثر شاهنامه فردوسی و هفت پیکر نظامی و تاثیر آنها بر زندگی مردم
  373. پایان نامه تحلیل و بررسی واژه ی «خاموش»در دیوان مولانا
  374. پایان نامه تحلیل و تطبیق دویست مثل عربی با مثلها و حکمتهای رایج در ز بان فارسی
  375. پایان نامه تحلیل و مقاسیه ی ساختاری غزلیات سعدی و انوری
  376. پایان نامه ترجمه‌ وشرح ‌قصيده‌ي «المقصورة العَليَّة فِي السّيرةِ العَلويَّة»
  377. پایان نامه تشبیه در شرفنامه نظامی گنجوی
  378. پایان نامه تصوير بيگانگان در شعر مشروطه (سید اشرف الدین گیلانی، بهار و عشقي)
  379. پایان نامه تفکر مذهبی در شعر کودکان گروه¬های سنی الف و ب در دهه¬ی هشتاد
  380. پایان نامه تقابل آب وآتش ونور وظلمت در اشعار معاصر با تکیه بر«نیما یوشیج،سهراب سپهری،فروغ فرخزادو احمد شاملو»
  381. پایان نامه توصیف فصول درقصایدِ شاعران شاخص ِسبک خراسانی
  382. پایان نامه جامعه شناسی شخصیت زن در آثار سیمین دانشور ( سووشون و جزیره سرگردانی )
  383. پایان نامه جایگاه تشیع در آثار چهار شاعر معاصر (سهراب سپهری،شهریار،محمدرضاشفیعی کدکنی، قیصرامین پور)
  384. پایان نامه جلوه های ادب تعلیمی در شعر سنائی غزنوی
  385. پایان نامه حرکت و پویایی در غزلیّات شمس تبریزی
  386. پایان نامه اصطلاحات نجومی در شعر ظهیر الدین فاریابی
  387. پایان نامه دلایل جاودانگی راستی و درستی در مثنوی (دفتر 1، 2 و 3) مطابق نسخه تصحیح نیکلسون
  388. پایان نامه دو اثر از نظر موارد ذکر شده(زبان،بیان،محتوا،ساختارهای فکری،زیباشناسی،آوایی،لغوی،نحوی)بررسی و برتری های هرکدام بویژه از شاهنامه
  389. پایان نامه ريخت شناسي شخصيت در بهمن نامه
  390. پایان نامه زبان اثیرالدین اخسیکتی در شعر زبانی دشوار و مشحون از لغات و اصطلاحات علمی و فنّی و نیز واژههای عربی
  391. دانلود پایان نامه کارشناسی ارشد:بررسی رویکردهای سیاسی اشعار محمد الفیتوری
  392. پایان نامه دکتری ادبیات فارسی درباره مطالعه تطبیقی فارسی و عربی : دانشگاه اصفهان
  393. دانلود پایان نامه کارشناسی ارشد بازتاب عاشورا در شعر شاعران عصر صفويه
  394. دانلود پایان نامه کارشناسی ارشد بررسی و تحلیل اشعار تعلیمی در مخزن الاسرار و اسکندرنامه ی نظامی
  395. دانلود پایان نامه کارشناسی ارشد رئاليسم جادويي در “عزاداران بيل”
  396. دانلود پایان نامه کارشناسی ارشد نوستالژی(غم غربت) در اشعار پروین اعتصامی
  397. دانلود پایان نامه کارشناسی ارشد گردآوري وتصحيح آثار و اشعار نقي خان آزاد(دبيرايل کلهر)
  398. دانلود پایان نامه کارشناسی ارشد بررسي آرايه‏ هاي بديعي در اشعار استاد يدالله بهزاد
  399. دانلود پایان نامه کارشناسی ارشد سیمای انسان در شعر سهراب سپهری
  400. پایان نامه کارشناسی ارشد تغذیه و آداب آن در آثار منظوم و منثور فارسی از آغاز تا قرن دهم هجری
  401. پایان نامه ارشد : تحلیل خطای نوشتاری فارسی آموزان چینی زبان

پایان نامه با موضوع:مبانی فقهی و حقوقی نظریه تعامل گرایی در جرم شناسی

تکه هایی از متن پایان نامه به عنوان نمونه :

کلیات تحقیق

      از آغاز تاريخ و با ظهور انسان در زندگي اجتماعي جرم يا بزه همواره وجود داشته است. اما با گسترش روزافزون جوامع و پيدايش زندگي نوين اجتماعي و در پي آن ظهور و رشد انواع فناوري و اطلاعات و تغييرات مستمر و گوناگون در زندگي ظهور جرم يا بزه نيز به نوبه خود افزايش كمي و كيفي داشته است. در اين ميان توجه به كودكان به عنوان نقش‌آفرينان صحنه جرم در قالب بزهكار و بزه‌ديده همواره مورد توجه دانشمندان و صاحب‌نظران و اساتيد گوناگون علوم انساني بوده است.

      آنها همواره كوشيده‌اند تا با ارائه راهكارهاي مفيد علمي و مؤثر شيوه‌هاي كنترل و برخورد با پديده‌هاي مجرمانه را مورد تحليل و بررسي قرار داده وبه مهار بزهكاري و بزه‌ديدگي كودكان مبادرت ورزند.

      با گسترش كمي و نيز اهميت مربوط به جرم و مجرميت و راههاي برخورد با آنها، خصوصاً در قالب كيفر، نظريات و ديدگاه‌هاي راهبردي متعددي در طول تاريخ نسبتاً كوتاه جرم‌شناسي متولد گشته‌ا ند تا علل ارتكاب جرم و نيز مشروع جلوه دادن راه‌هاي برخورد با آن را چه به شكل سركوبگر و تنبيهي و چه در قالب تدابير و اقدامات اصلاحي براي فرد و اجتماع و چه اقدامات محيطي و وضعي به منظور كاهش يا پيشگيري جرم و مجرميت تبيين كرده و توجيه نمايد.

      يكي از نظريات جرم‌شناسي كه در اين پايان‌نامه مورد توجه قرار گرفته است تأثير برچسب‌زني مي‌باشد. در واقع با توجيه و تبيين اين تئوري و تطبيق آن بر بزهكاري اطفال در پي آن هستيم كه به اين پرسش اساسي پاسخ دهيم كه آيا برچسب‌زني بر بزهكاري اطفال مؤثر است يا نه؟

زيرا كودكان و نوجوانان سرمايه‌هاي معنوي جامعه مي‌باشند و سلامت روح و جسم آن‌ها تضمين‌كننده‌ي سلامت جامعه در آينده است.

      كودك موجودي است كه جايگاه آغازين او همواره دامان پرمهر و محبت پدر و مادر به مثابه گلستان زندگي مي‌باشد. به خاطر ظرافت و آسيب‌پذير بودن اين موجود ظريف، او در ميانه ميدان فساد و تباهي و خودخواهي‌هاي قومي و گروهي، همواره در معرض خطرات و ناگواري‌هاي گوناگون قرار داشته است. اين روند ناهمگون كه عقل بشري آن را مردود شناخته و در آرمان‌هاي اخلاقي و ديني مورد مذمت قرار گرفته است، چاره‌جويي اخلاقي، فرهنگي، سياسي و حقوقي را به ارمغان آورده است. بنابراين مسائل آنان از جمله مسائلي است كه بايد به آنها توجه ويژه‌اي مبذول داشت. بررسي ريشه‌اي مسائل اطفال و از آن‌ جمله بزهكاري و بزه‌ديدگي اطفال، براي رسيدن به يك جامعه‌ا‌ي ايده‌آل شرطي ضروري است. از آن‌جا كه دلايل و عوامل بروز جرم در ميان اطفال با افراد بزرگسال متفاوت بوده و از سوي ديگر اين طبقه از جامعه داراي وضع رواني و اجتماعي حساس‌تر و به مراتب آسيب‌پذيرتري نسبت به سايرين مي‌باشند، لذا بايد حساس‌تر و به مراتب آسيب‌پذيرتر نسبت به سايرين باشند، و بايد روشي متناسب با شرايط و موقعيت اين افراد اتخاذ شود.

      از اين‌رو بايد مفهوم بزهكاري اطفال و تفاوت آن را با بزه‌ديدگي به لحاظ نزديكي و هم‌مرز بودن اين دو مفهوم دانست.

     


1-بيان مسئله

      بيشتر كشورها در دنياي امروز خود را مقيد به رعايت حقوق بشر مي‌دانند. يكي از اين حقوق كه جنبه عام و جهاني يافته است حقوق كودك مي‌باشد. رعايت حقوق كودك در بسياري از مواقع به علل و عوامل زيرساختي برمي‌گردد. مثلاً توجه به روانشناسي كودك، جامعه‌شناسي كودك و… است كه در نهايت تضمين‌كننده حقوق وي است. بنابراين به غير از عوامل ساختاري، توجه به زير ساخت‌ها نيز داراي اهميت مي‌باشد. در اين مسأله با ارزيابي و تحليل تأثير برچسب‌زني و تطبيق آن بر بزهكاري كودكان در صدد آن هستيم كه به اين سؤال پاسخ دهيم كه آيا برچسب‌زني به كودك در دوران كودكي مي‌تواند بر بزهكاري وي مؤثر باشد؟

 

2-سؤالات تحقيق

      سؤال اصلي تحقيق اين است كه آيا برچسب‌زني بر بزهكاري اطفال تأثير دارد. با طرح نظريه برچسب‌زني و توضيح درباره بزهكاري و تفاوت ان با بزه‌ديدگي اطفال و همچنين با تحليل تئوري برچسب‌زني در مجموع به توضيح اين پرسش مي‌پردازيم.سوال فرعی تحقیق این است که چگونه می توانیم آثار برچسب زنی را بر شخصیت کودک کاهش داد؟سوالاتی دیگری از قبیل اینکه نظریه برچسب زنی چیست و در چه حوزه ای از جرم شناسی مطرح می گردد نیز قابل طرح می باشد.

 

 

3-فرضيه‌هاي اصلي تحقيق

      1-نظریه برچسب زنی یک نظریه جرم شناختی است که در حوزه جامعه شناسی جنایی مطرح شده است.

2-به نظر می رسد با استفاده از برنامه های عدم مداخله یا حداقل مداخله می توان تاثیر این نظریه را بر شخصیت کودک کاهش داد.

 

4-پيشينه تحقيق

      در مورد پيشينه تحقيق بايد گفت اگرچه تئوري برچسب‌زني در آراء و نظرات دانشمندان علوم انساني به خصوص در غرب، مورد توجه و امعان نظر قرار گرفته است اما در كشور ما به اين نظريه تا حد زيادي بي‌توجهي شده است، تا جايي كه مي‌توان گفت كتاب مستقلي در زمينه برچسب‌زني به قدر كفايت وجود ندارد و مقالات و پايان‌نامه‌هاي و كارهاي تحقيقي بسيار اندكي در اين مورد به رشته تحرير در آمده است. در بسياري از مقالات به صورت گذرا و موردي به اين موضوع پرداخته‌اند و اين مسئله نشان مي‌دهد كارهاي اندك تحققي در مورد موضوع مطروحه تا به حال حداقل در كشور ما انجام شده است و اكثر كتابها و مقاله‌هاي مربوطه در مورد حقوق كودك يا بزهكاري كودك مطرح شده است.

 

5-ضرورت انجام تحقيق

      از آن‌جايي كه بسياري از كودكان از بدو تولد تا رسيدن و سپري شدن دوران بلوغ ممكن است با مشكل برچسب‌زني از جانب اعضاي خانواده و يا ديگر افرادي كه به نحوي از انحاء با آنها سر و كار دارند، مانند نهادهاي عدالت كيفري مواجه شوند پرداختن به اين موضوع يعني برچسب‌زني كودك و  تطبيق آن بر بزهكاري اطفال ضروري به‌نظر مي‌رسد.

      چه بسيار كودكاني كه از بدو تولد با برچسب‌هاي گوناگون مواجه شده و اثرات مخرب روحي و رواني اين برچسب‌ها تا حتي تا پايان حيات با آنها همراه خواهد بود. بدين منظور و براي جلوگيري از آثار مخرب و ويرانگر مشروح به نظر مي‌رسد با پرداختن به موضوع برچسب‌زني گامي در جهت حمايت از حقوق كودك و پيشگيري از نقض اين حقوق برداشته باشيم. از آنجا كه كمتر منبع مستقلي در رابطه با موضوع در ادبيات حقوق جرم‌شناسي كشور وجود دارد در اين رساله برآنيم تا با تشريح ابعاد گوناگون برچسب‌زني گامي در جهت توسعه علمي اين نظريه برداريم.

 

6-اهداف تحقيق

      هدف از اين تحقيق شناخت آثار مخرب برچسب زنی بر شخصيت و رفتار كودك چه در دوران كودكي و چه در دوران بعدي زندگي وي ارائه راهكارهايي جهت پيشگيري از برچسب‌زني به كودك مي‌باشد.

      در اين زمينه تحقيق و بررسي در دو محيط داراي اهميت مي‌باشد. يكي محيط خانواده كودك و ديگري محيط‌هاي خارج از خانواده كه كودك با آنها در تماس است. در اين رساله از يك طرف به نقش خانواده و محيط خانواده در رابطه با موضوع مي‌پردازيم و از طرف ديگر به نقش و جايگاه سياست‌هاي دولت به مفهوم عام و سازمان‌ها و نهادهاي مرتبط با حقوق كودك خواهيم پرداخت.

 

7-روش تحقيق

      روش تحقيق به دو صورت كتابخانه‌اي و ميداني مي‌باشد. در روش كتابخانه‌اي با مراجعه به كتب و منابع و مأخذ معتبر حقوقي و گاهاً غيرحقوقي از قبيل كتب و مقالات روانشناسي، جامعه‌شناسي، مردم‌شناسي و… به شرح و تبيين آراء و عقايد صاحب‌نظران مي‌پردازيم و با تحليل و ارزيابي و تأثير برچسب‌زني بر بزهكاري اطفال نتيجه نهايي را به‌دست آورده و به ارائه راهكارها و پيشنهادات مي‌پردازيم.

      در روش تحقيق ميداني با ارائه پرسش‌هايي در رابطه با برچسب‌زدن به كودكان در محيط‌هايي كه كودكان با آنها در تماس هستند از قبيل والدين، مدرسه، نهادهاي قضايي و اجرايي با به‌دست آوردن نتايج مذكور به استقراء نهايي خواهيم رسيد.

 

8-توجيه پلان

      رساله پیش رو دارای 3 فصل می باشد.چنانچه مرسوم و معمول است در فصل اول نظریه برچسب زنی از دیدگاه های مختلف مورد بحث و بررسی قرار گرفته است.تعاریف و مفاهیم و کلیات موضوع در واقع در این فصل توضیح داده شده اند.دیدگاه های گوناگون اعم از روانشناسی،جامعه شناسی و… در این فصل مورد بحث و بررسی قرار گرفته اند.موضوع دولت ها و سازمان های غیر دولتی در رابطه با حقوق کودک،برچسب زنی در محیط های مختلف اعم از خانه و خارج از آن نظیر دادگاه و … موضوع بحث این فصل می باشد.در فصل دوم رساله آثار برچسب زنی بر کودک و راهکارهای پیشگیری از آن را بررسی نموده ایم.همچنین حمایت در مقابل برچسب زنی از دیدگاه اسناد داخلی و خارجی ،بررسی عملکرد نهادهای اصلاح و تربیت کودکان در پیشگیری از برچسب زنی ،روش های اصلاح و درمان و… در این فصل قرار دارند.در نهایت در فصل سوم تحقیق میدانی پیرامون موضوع انجام شده است.

 

فصل اول-بررسی نظریه برچسب زنی از دیدگاه های مختلف

1-1-تعریف جرم،بزه کاری و بزه دیده گی

      به‌طور كلي جرم يا بزه‌ پديده‌اي اجتماعي است و يك مفهوم نسبي مي‌باشد و برداشت از آن و فهم اين اصطلاح تا حدودي تحت تأثير شرايط زماني و مكاني قرار دارد.[1] اما مفهوم جرم به تعبيري كه در مورد بزهكاران عادي به‌كار مي‌بريم با مفهوم جرم‌ در نزد جرم‌شناسان و جامعه‌شناساني كه نظريه برچسب‌زني و تأثير آن را مطرح كرده‌ اند متفاوت مي‌باشد. در واقع مطرح‌كنندگان تئوري برچسب‌زني معتقدند كه جرم در خلال كنش‌ها و واكنش‌هاي اجتماعي تعريف مي‌شود.[2] در اين كنش و واكنش اجتماعي است كه فردي مجرم تلقي مي‌شود.

      و جرم‌شناسي يكي از شاخه‌هاي علوم جنايي است كه از جرم به عنوان يك پديده در زندگي فرد و جامعه بحث مي‌كند و علل و عواملي را تفسير و بررسي مي‌كند كه موجب ارتكاب جرم مي‌شود.[3] به مانند ديگر رشته‌هاي مربوط به علوم انساني، امروزه جرم‌شناسي اغلب به عنوان رشته‌اي ريشه‌دار در انديشه‌هاي مدرن در نظر گرفته مي‌شود. جرم‌شناسي در حوزه مطالعات اجتماعي، به بررسي جرم، اشخاص مجرم و پديده‌هاي اجتماعي مربوط به جرم مي‌پردازد.[4] در اواخر قرن 19 در سال 1885 رافائل گارفائولو از جمله كساني بود كه براي نخستين با اصطلاح جرم‌شناسي را مطرح كرد و به‌كار برد.[5] پوئل تاپينارد مردم‌شناس فرانسوي نيز پس از وي اين اصطلاح را وارد ادبيات حقوقي كشور فرانسه كرد.

      جرم‌شناسي به عنوان يكي از رشته‌هاي علوم انساني انجام جرم را در جوامع و علت وقوع جرايم را بررسي مي‌كند.[6] اين دانش سال‌هاي زيادي است كه به مطالعه بزهكار و بزه‌ديده پرداخته است. امروزه تكامل تحقيقات دانشمندان اين امكان را فراهم كرده است كه جرم‌شناسان آگاهي لازم را در مورد پديده مجرمانه و همچنين بزهكاران و بزه‌ديدگاني كه مرتكب يا قرباني جرم به شمار مي‌روند فراهم آورده است.[7]

مجرميت نيز همانند فقر، گرسنگي، فقدان درمان و بهداشت، جهل و بي‌سوادي از ديرباز مورد توجه فلاسفه، حقوقدانان و مصلحان اجتماعي قرار گرفته است. هر چنددر ساير زمينه‌هاي مذكور به ويژه طي قرن گذشته گام‌هاي سريع و مهمي در اكثر كشورهاي صنعتي برداشته شده، به گونه‌اي كه امروزه ديگر ترسي از ابتلا به پاره‌اي از بيماري‌هاي واگير، گرسنگي، فقر، مرگ و مير اطفال و… فروكش كرده است، اما در همين كشورها نگراني از جرم و مجرميت به نحوي از سوي شهروندان ابراز شده و موجبات اشتغال فكري و به‌گونه‌اي عدم ثبات دولت‌ها را فراهم مي‌آورد.[8]

اگرچه تاريخ پيدايش جرم به تاريخ خلقت انسان برمي‌گردد، اما تاريخ جرم‌شناس تاريخ جديدي است و از سابقه علمي و آكادميك آن چيزي بيش از يك سده نمي‌گذرد و شايد به همين دليل است كه جرم‌شناسان سنتي و جديد تا به‌ حال نتوانسته‌اند تحليل شايسته و كاملي را از پديده مجرمانه ارائه دهند. تبيين كامل پديده مجرمانه مستلزم آن است كه رفتار انسان از جنبه‌هاي مختلف تاريخي، روان‌شناسي، جامعه‌شناسي، انسان‌شناسي و… مورد تجزيه و تحليل قرار گيرد.[9] جرم‌شناسي از يونان آغاز شد. اگرچه پيدايش آن به غارها و مقبره‌هاي مصر نيز باز مي‌گردد كه جملات موجود در آنها حكايت از نافرماني نوجوانان در آن زمان داشته است اما چهره علمي آن از قرن هفدهم به بعد ظهور كرد.[10]

از اوايل قرن هفدهم كه متفكران و مصلحان اجتماعي عليه عقوبتها و شكنجه‌هاي وحشيانه قيام كردند وطرد آنها را از قوانين جزايي خواستار شدند، عده‌اي ديگر و هم ديدگاه خود را از پديده جرم به عامل آن برگرداندند و روش‌هاي سنتي را مردود به شمار آوردند و مصرانه‌تر از مصلحان طرفدار تعديل مجازات‌ها و عليه كيفرها و اعمال مجازات به صورت كوركورانه بر بزهكاران به مبارزه‌اي بي‌امان و گسترده پرداختند. اين دسته از جرم‌شناسان دانش با اهميت و با عظمت جرم‌شناسي را پايه‌گذاري كردند و تمام كوشش خود را به‌كار بردند تا همه نظرها را به سوي بزهكار جلب كنند و قانونگذار را وادار نمودند تا به جاي انديشيدن به مجازات‌ها و بر شدت آن افزودن، به شرايط و احوال اجتماعي توجه كنند و بزهكار را از جهات مختلف رواني، اجتماعي، اقتصادي و… مورد توجه قرار دهند و به شخصيت او را نيز مورد توجه قرار دهند.[11]

      مبحث مهمي كه در تعريف بزهكاري مطرح مي‌شود آن است كه بايد بين دو واژه بزهكار و بزه‌ديده قائل به تفكيك شويم، فقط از نظر مفهومي در رابطه تعاملي با يكديگر قرار دارند. وجود بزه‌ديده در يك جامعه علت وجود بزهكاران در آن جامعه است و ارتباط مستقيم با هم دارند و هرچه ميزان بزهكاري بيشتر باشد به همان نسبت ميزان بزه‌ديده‌گي نيز بيشتر خواهد بود. به عبارتي بزه‌ديده‌گي معلول فعل بزهكاري است به نحوي كه بزه‌ديده‌گان در شرايط حال بزهكار آينده خواهند بود.[12] به عبارتي مي‌توان گفت كه بزه‌ديده قرباني جرم است و بعداً به مجرم تبديل مي‌شود.

      بزهكاري مجموعه‌اي از جرم‌هاست كه در يك زمان و مكان معين به وقوع مي‌پيوندد. در واقع بزهكاري شناخت عواملي است كه جرم ايجاد مي‌كند و يا به عبارت ديگر مطالعه اين پديده مورد بررسي قرار مي‌گيرد.و كليه پديده‌هاي اقتصادي، اجتماعي، فرهنگي، سياسي، مذهبي، خانوادگي و.. را در جامعه شامل مي‌شود.[13]

      اصطلاح بزه‌ديده يا قرباني جرم براي اولين بار توسط فن هانتينك[14]، مندلسون[15]، مارگري فراي[16]، مارولين ولفگانگ[17] و… به‌كار برده شد. اصلاح بزهكاري نوجوانان نخستين‌بار در انگلستان و در قرن نوزدهم(سال 1815 ميلادي) مطرح شد. در ان دوران جرائم كودكان و نوجوانان افزايش يافته بود، از آن پس واژة بزهكاري اطفال درتمام كشورها متداول گرديد. قوانين مختلف در ايالات متحده آمريكا از سال 1964 به بعد اين واژه را وارد ادبيات حقوقي قانونگذاري اين كشور كرد و كتب متعددي در اين زمينه به رشته تحرير درآمد[18].

      واژه بزه‌ديده در قوانين كيفري ايران با واژه‌هايي نظير مجني عليه يا شاكي[19] مورد توجه قانونگذار قرار گرفته است. واژه بزه‌ديده از آفرينش‌هاي كميسيونه بررسي اصطالاحات مربوط به وزارت دادگستري فرهنگستان ايران در سال 1317 خورشيدي بود كه امروزه به جاي مجني عليه استعمال و رايج شده است.[20]

      به‌طور كلي بزه‌ديده يا قرباني جرم[21] به شخصي گفته مي‌‌‌شود كه به دنبال رويداد يك جرم آسيب يا زيان مي‌بيند. تمام شخصيت بزه‌ديده به وسيله يك عامل خارجي كه هم براي خود وي و هم براي جامعه مشخص است مورد تعرض و آسيب واقع مي‌شود.[22] علمي‌ترين تعريف از بزه‌ديده در سال 1968 توسط مندلسون ارائه شد. به عقيده وي بزه‌ديده شخصي است كه به خاطر وضعيت فردي يا عضويت و وابستگي در يك گروه، متحمل پيامدهاي دردآور و مشقت‌بار كه فاكتورهايي با ريشه‌هاي فيزيكي، رواني، اقتصادي، سياسي و اجتماعي و حتي طبيعي دارد مي‌شود. او معتقد است در برآورد نيازهاي جامعه براي حداقل كردن قربانيان، جلوگير از تكرار بزه‌ديدگي و تقليل بزه‌ديده واقع شدن پيشگيري از بزه‌ديدگي نقش اساسي را داراست.[23]

      مثلاً در مورد سوء استفاده جنسي اطفال به عنوان بزه‌ديده و نه به عنوا بزهكار درچهارچوب حقوق كيفري قرار مي‌گيرند و اين جرايم به عنوان اعمال خطرناك كه طفل را در معرض خسارت فيزيكي، معنوي، اخلاقي و اجتماعي قرار مي‌دهد مورد بررسي قرار مي‌گيرد.[24]

      فون‌ هنتيك در سال 1948 در كتاب بزهكار و قرباني مفاهيم بزه‌ديده و بزهكار و تفاوت‌ها و ارتباطات آن دو را با يكديگر بيان مي‌كند. به عقيده او تحت عناوين بزهكار و بزه‌ديده مواردي وجود دارد كه ممكن است شخص هم بزهكار و هم بزه‌ديده واقع گردد. به عقيده او شخص مي‌تواند به‌صورت پي‌درپي هم بزهكار و هم بزه‌ديده يا برعكس باشد. مثلاً كودكي كه مورد ايذاء و سوء رفتار قرار گرفته است به احتمال زياد در آينده بزهكار مي‌شود.

      همچنين ممكن است شخصي درعين حال هم بزهكار و هم بزه‌ديده واقع شود. مثلاً در منازعات و جرايم رانندگي طرفين هم بزهكار و هم بزه‌ديده هستند. بالاخره جنبه‌اي ناشناخته از شخصيت‌ انساني مي‌تواند ناگهان بروز نمايد و فردي را به بزهكار يا بزه‌ديده تبديل نمايد. اين مورد به ويژه در آشوب‌ها و يا شورش‌ها و اختلال‌هاي اجتماعي بروز مي‌كند.[25]
(ممکن است هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود ولی در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل است)

 

قیمت : 14700 تومان

بلافاصله پس از پرداخت ، لینک دانلود به شما نشان داده می شود

و  همچنین به ایمیل شما نیز ارسال می شود.

پشتیبانی سایت :        --------********        baharfile@zoho.com

 

پایان نامه ارشد در رشته علوم سیاسی با موضوع:ارزیابی سیاست خارجی اوباما در قبال ایران با تاکید بر قدرت هوشمند

دانشگاه آزاد اسلامی

واحد کرمانشاه

 

دانشکده تحصیلات تکمیلی

پایان نامه جهت دریافت درجه کارشناسی ارشد در رشته علوم سیاسی  ( M.A )

 

عنوان

ارزیابی سیاست خارجی اوباما  در قبال ایران با تاکید بر قدرت هوشمند

 

بهمن 1394

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده پایان نامه درج نمی شود

تکه هایی از متن پایان نامه به عنوان نمونه :

فهرست مطالب:

عنوان                                                  صفحه

چکیده ——————————————————————-1

فصل اول: مقدمه و کلیات تحقیق ————————————————2

مقدمه ——————————————————————-3

  • بیان مسئله ———————————————————-3
  • اهمیت و ضرورت انجام تحقيق:——————————————–4
  • ادبیات و پژوهش:——————————————————4
  • جنبه جديد بودن و نوآوري در تحقيق:—————————————-6
  • هدف کاربردی:——————————————————–6
  • سؤالات تحقیق:——————————————————-6
  • تعريف واژه‏ها و اصطلاحات ——————————————————————:7

7-1- قدرت هوشمند:—————————————————7

7-2- راهبرد اتحاد و ائتلاف:———————————————-7

7-3- یک جانبه گرایی و چندجانبه گرایی:————————————-8

  • روش پژوهش، قلمرو پژوهش:———————————————8
  • قلمرو پژوهش:——————————————————-8
  • سازماندهی پژوهش:———————————————-9

فصل دوم: مبانی نظری(قدرت هوشمند).——————————————10

        مقدمه :————————————————————-11

  • چیستی قدرت:——————————————————11
  • منابع قدرت:——————————————————–13
  • مفهوم سنتی  قدرت:—————————————————16
  • مفاهیم جدید قدرت:—————————————————17

1-4- کاستلز و مفهوم رابطه ای از قدرت:————————————17

2-4- میشل فکو و مفهوم چند سویه از قدرت:———————————19

3-4- تافلر و مفهوم دانایی از قدرت:..—————————————20

  • چیستی قدرت سخت:————————————————–20
  • چیستی قدرت نرم: —————————————————-22
  • چیستی قدرت هوشمند:————————————————25
  • منابع قدرت هوشمند:————————————————–28

1-8- منابع مادی قدرت هوشمند:——————————————28

2-8- منابع مجازی قدرت هوشمند:—————————————- 28

3-8- منابع معنوی قدرت هوشمند—————————————–29

  • قدرت هوشمند و  چند جانبه گرایی: —————————————30

نتیجه گیری————————————————————34

فصل سوم: رویکردهای اعمال قدرت امریکا علیه ایران:——————————–36

       مقدمه :————————————————————–37

  • پیشینه حضور  سیاسی و نظامی امریکا:————————————– 37
  • رابطه ایران و امریکا:—————————————————37
  • انقلاب اسلامی و اعمال قدرت سخت و نرم از طرف امریکا:———————–40

1-3- کارتر:——————————————————–40

2-3- ریگان:——————————————————–41

3-3-جورج هربرت واکر بوش:——————————————-43

4-3- بیل کلینتون:—————————————————-44

5-3- جورج بوش:—————————————————-46

نتیجه گیری :——————————————————–50

فصل چهارم: باراک اوباما و قدرت هوشمند:—————————————52

       مقدمه : ————————————————————-53

  • اوباما و میراث بوش:————————————————–54
  • اوباما و قدرت هوشمند:————————————————-55
  • قدرت هوشمند و هژمونی گرایی:——————————————58
  • قدرت هوشمند و سیاست خارجی چندجانبه گرا  در دوره اوباما:——————–60

نتیجه گیری: ———————————————————–63

فصل پنچم:  ارزیابی مؤلفه های  اعمال قدرت هوشمند اوباما در قبال ایران——————65

    مقدمه: ————————————————————66

  • مولفه های اعمال قدرت هوشمند در قبال ایران———————————67
    • قدرت هوشمند  و اجماع سازی بین المللی: ——————————-68
    • قدرت هوشمند و تاکید بر مذاکره:————————————69
    • قدرت هوشمند و سازوکار تصویر سازی:——————————— 73
    • قدرت هوشمند و سیاست بازدارندگی: ———————————–75

      5-1-  قدرت هوشمند  و توافق هسته ای:—————————————76

  • قدرت هوشمند و تحریم های هوشمند:————————————–78
  • – قدرت هوشمند و سازوکار های نهادی:————————————82
  • قدرت هوشمند و تحریم ها ی حقوق بشر:———————————–83
  • قدرت هوشمند و جنگ سایبرنتیکی:—————————————-84
  • قدرت هوشمند و لزوم ائتلاف گرایی:—————————————86
  • قدرت هوشمند  و دیپلماسی عمومی:—————————————87
  • قدرت هوشمند و دیپلماسی اجبار:—————————————–89

نتیجه گیری: ——————————————————–92

فصل ششم: نتیجه گیری و یافته های پژوهش—————————————-93

یافته های پژوهش ——————————————————— 97

منابع —————————————————————— 98

 

چکیده:

موضوع پایان نامه حاضر بررسی سیاست خارجی باراک اوباما در ارتباط با جمهوری اسلامی ایران است. به عبارت دیگر هدف از انجام این پایان نامه بررسی و ارزیابی جایگاه  قدرت هوشمند و اعمال آن در سیاست خارجی باراک اوباما در قبال ایران است. اما در این پژوهش اهمیت ارزیابی و سنجش سیاست های  امریکا در رابطه با ایران در دوره باراک اوباما به این مسئله بر می گردد که در این دوره شاهد چرخشی متفاوت از گذشته، در سیاست خارجی امریکا در ارتباط با مسائل جهانی و به طور خاص در مورد ج.ا.ایران بودیم. در واقع شکست سیاست­های گذشته دولت آمریکا در قبال ایران و استفاده از شعار تغییر به عنوان اصلی­ترین شعار انتخاباتی اوباما، موجبات تغییر برخی رویکردهای آمریکا در رابطه با ج.ا.ایران شد. بنابراین پژوهش در جواب به این دغدغه نگاشته شده است که چه الزاماتی بستر را برای تغییر رویکرد سیاست خارجی امریکا و روی آوردن به سیاست تغییر توسط باراک اوباما به طور کلی و در قبال ایران به طور خاص فراهم کرد. در واقع پژوهش درصدد فهم این مسئله است که ابزار قدرت هوشمند چه چایگاهی در سیاست خارجی باراک اوباما دارد و همچنین استفاده از قدرت هوشمند در قبال ایران به چه منظور در دستور کار قرار گرفت. به طور کلی  پیش فرض پژوهش حاضر متفاوت  بودن  رویکرد  باراک اوباما در قبال ایران می باشد. در چارچوب رویکرد قدرت هوشمند باراک اوباما در تلاش بود از سیاست یک جانبه گرایانه و سخت افزارانه دوران بوش پسر پرهیز کند و در عوض رویکرد  مبتنی  بر چند جانبه گرایی، روش های دیپلماتیک، تاکید بر مذاکره، ائتلاف گرایی، اجماع گرایی  بین الملل  و نهادگرایی بین الملل  را در  قبال  ایران  اتخاذ کند. در دوره اوباما  سیاست خارجی این کشور متأثر از مقدورات و محذورات محیط داخلی و بین المللی چرخشی عملی  را  به سوی قدرت هوشمند علیه جمهوری اسلامی ایران تجربه کرده است. اوباما تلاش کرد از شیوه سلطه‌گری سخت افزارگرا(هژمون‌گرایی یکجانبه نگر) اجتناب و بر مدیریت و هدایت‌گری (موازنه‌سازی و چند جانبه گرایی)در مصاف با ایران اصرار کند. به طور کلی اتخاذ سیاست قدرت هوشمند از طرف باراک اوباما مبتنی بر طرح‌های ابتکاری بود که شامل کاربست هم زمان نیروی نظامی( به شکل تهدید و بازدارندگی)، دیپلماتیک(تاکید بر مذاکره)، اقتصادی( تداوم تحریم ها هوشمند)، ارتباطات و اطلاعات( جنگ سایبری) و جنگ ژئواکونومیک( ممانعت از سرمایه گزاری شرکت ها و کشورها در زمینه های نفتی و گازی) از طرف اوباما  علیه ایران اتخاذ شد. در راستای مطالب مذکور پژوهش در صدد است به این سوال اصلی پاسخ بدهد که راهبرد سیاست خارجی دولت باراک اوباما در قبال جمهوری اسلامی ایران چگونه بوده است؟ و فرض اصلی تحقیق این است که  به نظر می رسد که در دوره باراک اوباما رویکرد سخت افزارانه و یک جانبه گرایانه جای خود را به سیاست چندجانبه گرایی و موازنه گرایی بر محور قدرت هوشمند در قبال جمهوری اسلامی ایران داده بود. روش تحقیق در این پایان‌نامه نیز تبیینی-تحلیلی و روش گردآوری اطلاعات نیز کتابخانه‌ای است.

کلید واژه ها: قدرت هوشمند، قدرت نرم و سخت، چندجانبه گرایی، ائتلاف گرایی، اجماع گرایی، نهادگرایی بین المللی، یک جانبه گرایی.

 فصل اول

مقدمه و کلیات تحقیق

مقدمه:

در این فصل تلاش خواهیم کرد که به بیان مسئله و مهمترین موضوع آن یعنی چرایی و چگونگی تغییر رویکرد امریکا در دوران باراک اوباما در قبال ایران، با تاکید بر مؤلفه های قدرت هوشمند بپردازیم، همچنین تلاش خواهیم کرد با بیان ضرورت پژوهش و پیشینه تحقق، مسیر را برای  ورود  به مباحث اصلی هموار کنیم. اهم مسائل دیگر در این فصل که به آنها اشاره می شود،  بیان جنبه  نوآورانه، اهداف کاربردی، سوالات و فرضیه پژوهش خواهد بود. در نهایت به بیان قلمرو پژوهش، تعریف مهمترین واژگان، روش پژوهش و روش گردآوری اطلاعات و در نهایت سازماندهی در شش فصل  خواهیم پرداخت.

1-  بيان مسأله:

بسیاری بر این باورند که با به قدرت رسیدن باراک اوباما، آمریکا در حال گذار از دوره‌ی سلطه‌گری سخت افزارگرا (هژمون‌گرایی[1] یک جانبه نگر) به مدیریت و هدایت‌گری (موازنه‌سازی[2] چند جانبه گرا[3]) با استفاده از راهبرد قدرت هوشمند[4] بود. بنابراین باراک اوباما در این دوران متقاعد شد که بهترین راه  مقابله با ایران کاربست راهبرد قدرت هوشمند، یعنی استفاده از ظرفیت های نهادهای بین‌المللی(شورای امنیت)، ائتلاف سازی با قدرت های دیگر، همراهی سازی سایر کشورها با خود، کنار گذاشتن نظامی‌گری و استفاده از دیپلماسی و مذّاکره می باشد. اتخاذ سیاست قدرت هوشمند مبتنی بر طرح‌های ابتکاری بود که شامل کاربست نیروی نظامی(تهدید به حمله)، دیپلماتیک(تداوم مذّاکره)، فشار اقتصادی(تحریم ها)، ارتباطات و اطلاعات(راهبرد جنگ سایبری)و جنگ ژئواکونومیک( ممانعت از سرمایه گذاری شرکت ها و کشورها در زمینه های نفتی و گازی در ایران)، که بطور همزمان بر علیه جمهوری اسلامی بکار گرفته شدند. بنابراین آنچه درباره سیاست خارجی دولت باراک حسن اوباما  در قبال ایران برای  ما  مساله است  این  می باشد که  رویکرد سیاست خارجی بارک حسن اوباما در قبال جمهوری اسلامی چگونه  بوده است.

 با به قدرت رسیدن باراک اوباما،  دولت او به تدریج رویکرد تقابلی و یک جانبه گرایی دوران بوش را کنار نهاده و رویکردی تلفیقی( قدرت نرم + قدرت سخت)، یا به اصطلاح قدرت هوشمند را علیه جمهوری اسلامی  ایران اتخاذ کرد. در این دوره درچارچوب قدرت هوشمند، تیم اوباما طیفی از تحریم های فراگیر و چندلایه همراه با تهدید نظامی را علیه ایران بکار گرفتند. در مجموع ابعاد سیاست های تقابل گرایانه اوباما در قبال ایران در میان رؤسای جمهور سابق این کشور بی سابقه بوده است. اگر چه استراتژى  اوباما  انعطاف پذیرتر است، ولى مداخله جویانه تر، تحریمى بوده است. بعلاوه در این دوره اتهاماتی از قبیل حمایت از تروریسم، تلاش برای دست یافتن به سلاح هسته ای، ایجاد ناامنی در کشورهای همسایه مانند یمن، عراق و… به قوت خود ادامه یافت.

اوباما با رویکردی چندجانبه گرایانه و از طریق همکاری و همراهی متحدّین  اروپایی خود به ویژه کشورهای 1+5 ، موفق شد در چهار سال نخّست ریاست جمهوری خود تحریم های شدیدی علیه ایران به ویژه در عرصه ی اقتصادی وضع کند و در چهار سال دوره دوّم با به قدرت رسیدن حسن روحانی به عنوان ریاست جمهوری ایران، اوباما سعی کرد در ارتباط به برنامه هسته ای و مسائل منطقه ای از جمله قضیه ی سوریه با ایران وارد مذاکره شود.

به طور کلی پژوهش حاضر درصدد  است  از  زاویه ای جدید  به کندوکاو و ارزیابی سیاست خارجی دوران باراک اوباما در قبال ایران با تاکید بر مؤلفه های قدرت هوشمند بپردازد که در نوع خود تا به حال کمتر تحقیقی درباره آن انجام گرفته است. بنابراین با توجه به اینکه در سال‌های اخیر سیاست های ایالات متحده در تقابل با ایران بر محور قدرت هوشمند تدوین شده بود، برای فهم و درک  بیشتر  و بهره‌گیری  مناسب  نیاز  به  تحقیق  و پژوهش بیشتر  را احساس کردیم.

 

  • اهمیت و ضرورت انجام تحقيق:

اهمیت و ضرورت بررسی مؤلفه های قدرت هوشمند در رویکرد جدید امریکا در قبال ایران در این مسئله است که شناسایی ماهیّت و چرایی اتخاذ این راهبرد موجب می گردد که مسئولان و دستگاه دیپلماسی کشور ایران در تدوین و اتخاذ تصمیمات به روز باشند و عکس العمل های به موقع و عقلایی را در قبال سیاست خارجی امریکا اتخاذ نمایند.

 

  • ادبیات پژوهش:

تعدادی از پژوهشگران داخلی و خارجی به برخی جوانب و مولفه های قدرت هوشمند در دوره باراک اوباما  اشاره داشته اند که مهمترین آنها عبارتند از: ارسلان قربان  شیخ نشین و دیگران که در مقاله ای تحت عنوان ” قدرت هوشمند؛ تحول نوین قدرت در عصر جهانی شدن  ” به این نتیجه می رسند که  تحولات نظام جهانی با ایجاد تغییر در ماهیت و اشکال قدرت به عنوان اصلی ترین مؤلفه تعیین کننده جایگاه  بازیگران در نظام جهانی، تأثیرگذاري بیشتر قدرت هوشمند نسبت به قدرت سخت و محدودیت هاي قدرت نرم را بر روند سیاست ها و تصمیم گیري هاي دولت ها را در راستاي دستیابی به اهداف و منافع ملی ارتقا بخشیده است( قربانی شیخ نشین و دیگران: 1390). 

بهاره سازمند و لقمان قنبری در مقاله ای تحت عنوان ” آمریکا و  رویکرد  تلفیقی  به امنیت  بعد از حادثه‌ی11   سپتامبر”،  بر این باورند که خط‌مشی آمریکا  نسبت  به  جمهوری اسلامی، به ‌ویژه در سال‌های  اخیر، تلفیقی از راهبردهای  نرم‌افزارانه‌ توأم  با تهدید سخت‌افزارانه(یا همان قدرت هوشمند) بوده است .امریکا در کنار استفاده از شیوه‌های سخت‌افزاری، درصدد بهره‌گیری  از  ابزارهای نوین در مقابل ایران است و در همین راستاست که مباحثی  چون دیپلماسی عمومی، دیپلماسی  پنهان،  بهره‌گیری  از  رسانه‌ها و  شبکه‌های اجتماعی  را  برای مقابله  با  ایران  در دستور کار خود  قرار داده است.( سازمند و قنبری : 1391).

ابراهیم متقی در مقاله ای به نام  “همکاری نامتقارن ایران و امریکا در دوران اوباما ” ، به این نتیجه می رسد که رویکرد سیاست خارجی باراک  اوباما را می‌توان گذار  مجدد  به واقع‌گرایی امنیتی دانست. زیرساخت  نظریات  واقع‌گراییِ امنیتی  بر موازنه‌گرایی و تعادل قرار داد. اوباما  توانست  الگوی  جدیدی را  در رفتار  سیاست خارجی  مورد پیگیری قرار دهد که مبتنی ‌بر موازنه‌گرایی، تعادل، همکاری، مشارکت و چندجانبه‌گرایی  می‌بود(متقی: 1388). همین نویسنده در مقاله  دیگری  تحت عنوان ” نشانه ها و فرایندهای سیاست خارجی  اوباما( 2009-2010)”  به این جمعبندی  می رسد که  زمینه های  تغییر  در  آمریکا  از  اواخر  سال 2008   شکل گرفته  و  به گونه ای  تدریجی مورد حمایت  فزاینده گروه های مختلف واقع شد  و آنچه  که  به  عنوان گفتمان  سیاست  خارجی  اوباما  مطرح  شده است  را  می توان  پاسخی  به نیازهای  عمومی  جامعه آمریک ا دانست.( متقی: 1389).

شانی هرمزي در مقاله تحت عنوان ” اهداف و ابزارهای دولت اوباما در میانجی گری مذاکرات صلح” ، در بخشی از نتیجه گیری به این نکته اشاره  می کند که آنچه دولت اوباما تلاش دارد تا به عنوان چهارچوب کلی سیاست خارجی خود تبیین کند و به نمایش گذارد، بر محورهایی چون چند جانبه گرایی و تأکید بر نهادهاي بین المللی و قانون استوار است.( هرمزی: 1389).

محمد مهدی غمامی در مقاله ای تحت عنوان”  تحلیل گفتمان ضد حقوقی تحریم های آمریکا علیه دولت ایران”  به این نتیجه می رسد که تحریم هایی که علیه ایران در  سه ضلع اصلی و دومینووار حقوق بشر، تروریسم و تسلیحات کشتار جمعی(هسته ای) با غایت سرنگونی نظام دنبال می گردد گرچه ایران را مورد تهدیدات و آسیب های جدی و چند بعدی(اقتصادی، اجتماعی و سیاسی) و چالش های پیچیده و فزاینده قرار داده است ولی این شرایط سخت می تواند بصورت یک ابزار فرصت زا نیز عمل کند.( مهدی غمامی: 1392).

 

  • جنبه جديد بودن و نوآوري در تحقيق:

هرکدام از پژوهش های فوق الذکر، اشاره ای  جزئی و کم رنگ  به اهمیت و جایگاه  مقوله  قدرت هوشمند در سیاست خارجی امریکا به ویژه در سیاست خارجی باراک اوباما در قبال ایران داشته اند. با این وجود جنبه  نوآوری پژوهش حاضر در مقایسه  با  پژوهش های قبلی  داشتن  نگاهی تاریخی- کاربردی و  مبسوط  از  قدرت هوشمند در راهبرد ها و سیاست های باراک اوباما در قبال ایران است و بنابراین، پژوهشی نو و بدیع خواهد بود.

 

  • هدف کاربردی:

پژوهش حاضر با هدفی کاربری و نوآورانه در حوزه سیاست خارجی انجام گرفته است و تلاش شده است نهاد ها و دستگاهای تصمیم ساز به ویژه  وزارت امور خارجه  جمهوی اسلامی از نتایج پژوهش  بهره مند و منتفع شوند..

 

  • سؤالات تحقیق:

سوال اصلی:  راهبرد سیاست خارجی دولت باراک اوباما در قبال جمهوری اسلامی ایران چگونه بوده است؟

فرضیه اصلی: به نظر می رسد که در دوره باراک اوباما رویکرد سخت افزارانه و یک جانبه گرایانه جای خود را به سیاست چندجانبه گرایی و موازنه گرایی بر محور قدرت هوشمند در قبال جمهوری اسلامی ایران داده بود.

سوال فرعی: چه الزامات داخلی و جهانی منجر به چرخش از سیاست یک جانبه گرایی به سیاست  خارجی چند جانبه گرای و  موازنه گرایی امریکا در دوره اوباما شد؟

فرضیه فرعی: به نظر می رسد میراث سیاست خارجی بوش در  ابعاد نظامی –  افکار عمومی و هزینه های اقتصادی منجر به چرخش سیاست خارجی امریکا  از  یک جانبه گرایی مطلق نگر به موازنه گرایی و چند جانبه گرایی بر محور قدرت هوشمند شده بود.
(ممکن است هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود ولی در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل است)

 

قیمت : 14700 تومان

بلافاصله پس از پرداخت ، لینک دانلود به شما نشان داده می شود

و  همچنین به ایمیل شما نیز ارسال می شود.

پشتیبانی سایت :        --------********        baharfile@zoho.com

 

پایان نامه کارشناسی ارشد اثربخشی شناخت درمانی مبتنی بر ذهن آگاهی بر اعتیاد سایبری دانش آموزان مراکز استعدادهای درخشان شهر کرمانشاه

دانشگاه آزاد اسلامی

دانشکده تحصیلات تکمیلی

 

پایان نامه جهت دریافت درجه کارشناسی ارشد در رشته روانشناسی ( M.A )

گرایش: بالینی

 

عنوان  

اثربخشی شناخت درمانی مبتنی بر ذهن آگاهی بر اعتیاد سایبری دانش آموزان مراکز استعدادهای درخشان شهر کرمانشاه

 

آذر 1395

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده پایان نامه درج نمی شود

تکه هایی از متن پایان نامه به عنوان نمونه :

فهرست مطالب
عنوانصفحه
چکیده1
فصل اول: مقدمه پژوهش 
1-1 مقدمه3
1-2 بیان مسئله4
1-3 اهمیت و ضرورت پژوهش6
1-4 اهداف پژوهش7
1-4-1 اهداف اختصاصی پژوهش7
1-5 فرضیه­های پژوهش7
1-6 تعریف متغییرها8
1-6-1 تعاریف مفهومی متغییر ها8
1-6-2تعاریف عملیاتی متغییرها9
فصل دوم: پیشینه پژوهش 
1-2 پیش درآمد12
2-2 تعریف واژه اعتیاد و اعتیاد به اینترنت12
2-3 اختلال اعتیاد اینترنتی15
2-4 ویژگیهای اعتیاد اینترنتی16
2-5 ریشه های اعتیاد به اینترنت17
2-6 علل اصلی اعتیاد به اینترنت در ایران18
2-7 تعریف و معیارهای تشخیصی اختلال بازی اینترنتی در DSM-519
2-8 شیوع19
2-9 چه کسانی مستعد اعتیاد به اینترنت هستند؟20
2-10 پیشینه پژوهش21
2-10-1 زمینه های پژوهشی داخل ایران21
2-10-2 زمینه های پژوهشی خارج از کشور21
فصل سوم: روش پژوهش 
3-1 روش پژوهش24
3-2 جامعه آماری24
3-3 روش نمونه­گیری و حجم نمونه25
3-4 ابزار پژوهش25
3-4-1 آزمون اعتیاد به اینترنت یانگ و روش نمره گذاری و تفسیر25
3-4-2 مصاحبه بالینی ساختاریافته چهارمین ویرایش راهنمای تشخیصی و آماری  اختلالات روانی(4-DSM)28
3-5 روش اجرای پژوهش28
3-5-1 نتخاب آزمودنی­ها و پیش­آزمون28
3-5-2 روش­های مداخله29
3-5-2-1ساختار کلی درمان MBCT29
3-5-2-2 شکل جلسات30
محتوای جلسات31
3-5-3 پس آزمون خاتمه32
3-6روش تحلیل داده ها32
فصل چهارم: یافته های پژوهش 
4-1 یافته­های توصیفی34
4-2 یافته­های استنباطی35
فصل پنجم: بحث و نتیجه گیری 
5-1 بحث و تفسیر نتایج پژوهش38
5-2 محدودیت­های پژوهش39
5-3 پیشنهادات40
5-3-1 پیشنهادات پژوهشی40
5-3-2 پیشنهادات کاربردی40
منابع و مآخذ41

 

فهرست جداول
عنوانصفحه
جدول ‏3‑1: طرح پیش­آزمون-پس­آزمون با گروه گواه24
جدول ‏3‑2: مقیاس کلی آزمون IAT27
جدول‏4‑1: میانگین و انحراف استاندارد نمرات پرسشنامه IAT در درمانMBCT در کاهش علایم اعتیاد به اینترنت در گروه آزمایش و گواه34
جدول ‏4‑2:تحلیل کوواریانس نمرات پس آزمون شناخت درمانی مبتنی بر ذهن آگاهی در کاهش علایم اعتیاد به اینترنت بر اساس پرسشنامه IAT گروه آزمایش35
جدول ‏4‑3: نتایج تحلیل واریانس شناخت درمانی مبتنی بر ذهن آگاهی در کاهش علایم اعتیاد به اینترنت36
جدول ‏4‑4: نتایج آزمون T برای میانگین گروه شناخت درمانی مبتنی بر ذهن آگاهی36

چکیده

هدف: پژوهش حاضر با هدف بررسی اثربخشی شناخت درمانی مبتنی بر ذهن آگاهی بر اعتیاد سایبری دانش آموزان مراکز استعدادهای درخشان  شهر کرمانشاه در سال 1394 انجام شد.

روش:  پژوهش از نوع نیمه آزمایشی با طرح پیش آزمون-پس آزمون همراه با گروه گواه است. جامعه آماری شامل کلیه دانش آموزان پسر مقطع متوسطه دوم مراکز استعدادهای درخشان شهر کرمانشاه بودند که جمعیت آنها 515 نفر بودند. از کلیه دانش آموزان تستIAT به عمل آمد و از بین سی نفر از دانش آموزان با تشخیص اعتیاد سایبری به صورت تصادفی 24 نفر انتخاب و در دو گروه 12 نفره(که12نفر دریافت کننده شناخت درمانی مبتنی بر ذهن آگاهی گروهی و 12 نفر گروه گواه)قرار گرفتند. ابزار مورد استفاده در این پژوهش پکیج شناخت درمانی مبتنی بر ذهن آگاهی بود. برای تجزیه و تحلیل داده­های این پژوهش از آمار توصیفی(میانگین، انحراف معیار،فراوانی) و برای بررسی سوالات پژوهش از آمـار استنباطی( واریانس و کوواریانس و tمستقل) و همچنین برای محاسبه داده­ها از نرم­افزارspss22 استفاده شد.

یافته­ها: با توجه به یافته­های پژوهش، شناخت درمانی مبتنی بر ذهن آگاهی در کاهش علایم اعتیاد سایبری تاثیر دارد. میانگین نمرات دو گروه گواه و کنترل  نشان می­دهد که شناخت درمانی مبتنی بر ذهن آگاهی نسبت به گروه کنترل، میانگین بیشتری را در کاهش اعتیاد سایبری نشان می دهد.

نتیجه­گیری: با توجه به آزمون­های آماری روش­ درمانی و گروه کنترل، از نظر میزان اثربخشی روش شناخت درمانی مبتنی بر ذهن آگاهی موثر است.

کلید واژه­ها:  شناخت درمانی مبتنی بر ذهن آگاهی، اعتیاد سایبری، اعتیاد اینترنتی، اختلال بازی اینترنتی، دانش آموزان متوسطه، مراکز استعدادهای درخشان

فصل یکم

مقدمه پژوهش

 

1-1 مقدمه

خاستگاه اینترنت را در وزارت دفاع آمریکا و تلاش برای ایجاد یک مدل ارتباطی مطمئن میان مؤسسه های نظامی و پژوهشی دانسته اند(اندرسون، 2001). در کمتر از 44 سال، این رسانه فناورانه، از شبکه اولیه اش جدا و به آنچه ما اینترنت می نامیم، تبدیل شده است. اینترنت از ابعاد مختلف بر زندگی ما اثرگذار بوده و بسیاری از تأثیرهای آن مثبت است. اینترنت در انجام وظایف، دسترسی به اطلاعات و ملاقات افراد نقش مهمی ایفا کرده است. اصطلاح اختلال اعتیاد اینترنتی[1] نخستین بار توسط گلدبرگ[2]   در سال 1996 مطرح شد. در ابتدا گرچه گلدبرگ هنگامی که اصطلاح اعتیاد اینترنتی را مطرح کرد، چندان در این کار جدی به نظر نمی رسید، اما این اصطلاح به وفور توسط پژوهشگرانی چون یونگ[3] (1999)، گلدبرگ (1996)، و کندل[4] (1998) استفاده شده است. در پنجمین مجموعه تشخیصی و آماری بیماریهای روانی انجمن روانپزشکی امریکا (DSM-5, 2013) عنوان اعتیاد به اینترنت و یا اعتیاد سایبری ذکر نشده است اما اختلالی با عنوان اختلال بازی اینترنتی[5] نامگذاری شده است.(DSM-5, 2013) یکی از نخستین نگرانیها درباره بازیهای رایانه ای و ویدیویی، اینترنتی، با توجه به گستردگی و کاربرد آنها در میان جوانان، این بود که چنین بازیهایی ممکن است با ایجاد فضایی جذاب تر در مقایسه با انجام تکلیف های درسی، باعث تداخل در عملکردهای علمی و تحصیلی می شود. شواهد تجربی نیز در تایید این ادعا وجود دارد(پورعابدی نائینی،1387). در کشورهای اسکاندیناوی، بروز جوش صورت در مواجهه با پرتوهای صفحه نمایش، مشاهده شده است(تیون[6] ،1984) حال آنکه در اروپا نگرانی هایی از شکل گیری آسیب های اندامی ابراز شده است (لافتوس[7]  و لافتوس، 1983) اما اثرهای روان شناختی بالقوه نامحسوس تر و از این رو زیان بارتر از آسیب های محسوس ناشی از کاربری مداوم  رایانه است(واینبرگ[8] ،1971). با توجه به تازه بودن این دسته اختلالات و آسیب های روز افزون آن، یک روش درمانی موثر در کنار سایر روشهای درمانی، مـی تواند موجب بهبود کارایی روشهای درمانی موج سوم[9] و دست مایه ای برای تحقیقات بعدی در این زمینه شود.  

 

1-2 بیان مسئله   

نوآوری در شاخه های مختلف کم نبوده و نیست، ولی به جز تعداد انگشت شماری از آنها، مابقی همگی راحت تر زندگی کردن، بیشتر زندگی کردن  و با لذت و هیجان زندگی کردن را برای انسان به ارمغان آوردند. طبعا روح تعالی طلب و لذت جوی بشر، آغوش خود را برای این رده از نوآوری ها می گشاید و به آنها خوش آمد می گوید از میان این همه نوآوری رادیو و تلویزیون و عاقبت اینترنت + وب رسانه هایی شدند تا روش زندگی ، اخلاق، تعاملات اجتماعی و حتی دنیای بـزرگ و زیبای کودکان را استحاله کنند. کودکانی که صدسال پیش جست و خیز می کردند، از درخـت بالا می رفتند، توت می چیدند، زبان گنجشک ها و بلبل ها را می فهمیدند اکنون دیجیمون[10] را می شناسند، به کلاس کامپیوتر می روند و دیو قصه شان از جنس روبات است!(ملکیان، 1390).در این میان، اینترنت یک شبکه جهانی است که در واقع مجموعه ای عظیم از میلیونها کامپیوتر و شبکه کوچکتر است که می توانند اطلاعات خود را با یکدیگر مبادله کنند. (ند اسنل[11]،ترجمه فلاح مشفقی، 1383).و اولین نکته مهم در مورد اینترنت آن است که درهای آن به روی همه نوع کامپیوتر باز است، از نظر تئوری، هر کامپیوتری از یک کامپیوتر کیفی تا یک سوپر کامپیوتر، می تواند به IP/TCP [12] مجهز شده و به اینترنت  وصل شود. حتی اگر یک کامپیوتر از IP/TCP استفاده نکند می توانداز طریق تکنولوژیهای دیگر به اینترنت وصل شود. یکی از نخستین نگرانیها درباره بازیهای رایانه ای و ویدیویی، اینترنتی، با توجه به گستردگی و کاربرد آنها در میان جوانان، این بود که چنین بازیهایی ممکن است با ایجاد فضایی جذاب تر در مقایسه با انجام تکلیف های درسی، باعث تداخل در عملکردهای علمی و تحصیلی می شود. شواهد تجربی نیز در تایید این ادعا وجود دارد(پورعابدی نائینی،1387). یکی از این پژوهش ها نمایانگر رابطه منفی بین کاربری رایانه و چگونگی عملکرد کودک در مدرسه است(برون[13] و همکاران،1986). علاوه بر آسیب های تحصیلی، آسیب های جسمانی از عوارض دیگر وابستگی سایبری است. در استرالیا کاربران رایانه به وضعیتی دچار  شده اند که تنوسینوویتیس[14] یا آماس بافت سفید لنفی که ماهیچه ما را به استخوان می پیوندد(فرگوسن،1987). در کشورهای اسکاندیناوی، بروز جوش صورت در مواجهه با پرتوهای صفحه نمایش، مشاهده شده است(تیون[15]،1984).حال آنکه در اروپا نگرانی هایی از شکل گیری آسیب های اندامی ابراز شده است (لافتوس[16] و لافتوس، 1983). اثرهای روان شناختی بالقوه نامحسوس تر و از این رو زیان بارتر از آسیب های محسوس ناشی از کاربری مداوم  رایانه است(واینبرگ[17]،1971).اعتیاد به بازیهای ویدئویی شاید همانند دیگر رفتارهای اعتیاد آور باشد. بازیکنان احساس می کنند پیوسته به انجام این بازیها وادار می شوند و بنابراین، ممکن است علاقه کمتری در دیگر فعالیت ها از خود نشان دهند. اگر بکوشند برای مدتی بازی را کنار بگذارند، نشانه های گوشه گیری را نمایان می سازند(سوپر[18] و میلر[19]،1983).برخی روانشناسان سرشناس آمریکایی، نگرانی آشکار خود را از اثرهای جانبی بازی های رایانه ای دارای موضوع خشونت آمیز بیان کرده اند. راجرز[20] (1982) از این نگران بود که بازیهای رایانه ای و ویدیویی مردم پسند با محتوای خشونت، به ویژه بازیهای با موضوع جنگ هسته ای، باعث ناچیز شمردن ترس از جنگ شود. در لابه لای همه آسیب هایی که اینترنت می تواند به بشر بزند هستند پژوهشگرانی چون اندرسون(2001)، دیویس و همکاران(1999)، کندل(1998)، ناکس و همکاران(2001)، مونکه(1998)، رینولد(1992)، تالوبت(1998)، یونک(1998) ،که همگی سعی بر این داشته اند ماهیت اعتیاد آور اینترنت را در دانش آموزان و دانشجویان خاطرنشان سازند (به نقل ازخسروجردی، میرزایی، 1388). گریفیث معتقد است هر رفتاری (از جمله مصرف مواد یا استفاده از اینترنت)، که معیارهای ذیل در مورد آن صدق کند، بطور عملیاتی اعتیاد خوانده می شود. این معیارها عبارتند از : برجستگی، تغییر خلق، تحمل، علایم ترک، تعارض، بازگشت، پیشرفت و انکار (بیدی، کاشکی،1392).از این رو تجهیز درمانگران روانی به روشهای درمانی نوین و درمان آن دسته از افراد ی که از این نوع جدید از اعتیاد رنج می برند ضروری به نظر می رسد.

                                                                                                     

1-3 اهمیت و ضرورت پژوهش

اینترنت از سال 1994 به طور گسترده اي جهت اهداف شخصی و عمومی مورد استفاده قرار گرفت و تا قبل از آن تنها تعداد کمی از افراد در آزمایشگاه ها و دانشگاه ها از آن استفاده میکردند . علیرغم این که اینترنت توانسته است یک محیط جهانی را براي کاربران خود در سرتاسر دنیا جهت برقراريِ هرچه بهتر روابط فراهم آورد اما از طرفی، استفاده از آن موجب افزایش نگرانیهایی در چندسال اخیر گردیده و مشکلات خاصی را به وجود آورده است (احمدی و همکاران،1391).

پژوهش کینگ[21](1996) با هدف تعيين ميزان آشنايي مشاوران مدارس با اختلال اعتياد اينترنتي و آگاهي از معيار سنجش اختلال اعتياد اينترنتي، و شناخت راه هـاي درمان دانش آموزان مبتلا بـه اين عـارضه نشان مي دهد برخي از كاربران اينترنت وقت زيادي را در تعامل با شبكه جهاني وب مي گذرانند و اين امر بر زندگي حرفه اي و شخصي اين افراد تأثير زيادي داشته  است و دانش آموزان معتاد اينترنتي اذعان داشته اند كه اينترنت بر مطالعات و جريان عادي زندگي آنها تأثير منفي گذارده است (چو[22] و هسيائو[23]،2000).

يونگ [24]در مطالعه اي كه روي معتادان به اينترنت انجام داد، بدين نتيجه رسيد كه افراد با پايگاه اقتصادي و اجتماعي بالاتر، و نيز افراد داراي تحصيلات بالاتر، بيشتر در معرض اختلال اعتياد اينترنتي قرار دارند .

همچنين اين مطالعه نشان داد كه افرادي كه وقت بيشتري دارند، مانند افرادي كه در خانه هستند و دانشجويان دانشگاه در خوابگاه ها، با احتمال بيشتري در معرض اينترنت هستد. وی در مطالعه ديگري، پس از بررسي 496 نفر از كاربران اينترنتي، نشان داد 80 درصد از پاسخگوياني كه معتاد به اينترنت بودند، در هفته38 ساعت از وقتشان را صرف امور غيركاري در اينترنت مي كنند(یونگ،1998). همچنین آسیبهای جسمانی و روانی که در مقدمه مبحث ذکر شد نیز دلایلی است که وابستگی به اینترنت، بازیهای اینترنتی و در حالت کلی فضای سایبری ، امروزه به یکی از مهمترین دغدغه های بشری تبدیل شود، لذا هرچه آگاهی ما در مورد آن افزایش می یابد میزان نیاز به روش هایی برای درمان، بیش از پیش برجسته می شود.

 

1-4 اهداف پژوهش

هدف اصلی پژوهش حاضر بررسی اثربخشی شناخت درمانی مبتنی بر ذهن آگاهی بر اعتیاد سایبری دانش آموزان مراکز  استعدادهای درخشان شهر کرمانشاه در سال 1394 است.

1-4-1 اهداف پژوهش

هدف اصلی:

تعیین میزان اثربخشی شناخت درمانی مبتنی بر ذهن آگاهی بر اعتیاد سایبری دانش آموزان شهر کرمانشاه در سال 1394 است.

هدف فرعی:

  1. تعیین میزان اثربخشی شناخت درمانی مبتنی بر ذهن آگاهی گروهی بر اعتیاد سایبری دانش آموزان پسر شهر کرمانشاه در سال 1394 است.

 

1-5  فرضیه­های پژوهش

  1. شناخت درمانی مبتنی بر ذهن آگاهی گروهی باعث کاهش علایم اعتیاد سایبری دانش آموزان می شود.

(ممکن است هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود ولی در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل است)

 

 

قیمت : 14700 تومان

بلافاصله پس از پرداخت ، لینک دانلود به شما نشان داده می شود

و  همچنین به ایمیل شما نیز ارسال می شود.

پشتیبانی سایت :        --------********        baharfile@zoho.com