"پایان نامه" کشاورزی: اثر سد زاینده رود بر کیفیت آب و غنای درشت بی مهرگان کفزی رودخانه زاینده رود

دانلود متن کامل پایان نامه مقطع ارشد منابع طبیعی

عنوان : اثر سد زاینده رود بر کیفیت آب و غنای درشت بی مهرگان کفزی رودخانه زاینده رود

دانشگاه صنعتی اصفهان

دانشکده منابع طبيعی

پايان نامه کارشناسی ارشد بوم شناسی آبزيان شيلاتی

عنوان:

اثر سد زاينده رود بر کيفيت آب و غنای درشت بی­مهرگان کفزی رودخانه زاينده رود

استاد راهنما:

دکتر عيسی ابراهيمی درچه

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده پایان نامه درج نمی شود

تکه هایی از متن پایان نامه به عنوان نمونه :

(ممکن است هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود ولی در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل است)

فهرست مطالب:

فهرست مطالب………………………………………………………………………………………… هشت

فهرست اشکال……………………………………………………………………………………………. ده

فهرست جداول………………………………………………………………………………………. یازده

فهرست پیوست­ها………………………………………………………………………………….. دوازده

چکيده……………………………………………………………………………………………………….. 1

فصل اول: مقدمه

مقدمه…………………………………………………………………………………………………… 2

فصل دوم: تعاریف و مرور منابع

2-1 اثر سد بر کیفیت آب………………………………………………………………………… 7

2-2 پیامدهای اکولوژیک سدها…………………………………………………………………….. 9

2-3 تأثير سد بر تنوع ژنتيکي آبزیان…………………………………………………………………. 11

2-4 اثرات فیزیکی احداث سدها………………………………………………………………………… 11

2-5 پارامترهای کیفی آب………………………………………………………………………………. 13

2-5-1 دما………………………………………………………………………………………………… 13

2-5-2 اکسیژن محلول آب…………………………………………………………………………….. 13

2-5-3 اکسیژن مورد نیاز بیوشیمیایی (BOD5)………………………………………………

2-5-4 اکسیژن مورد نیاز شیمیایی (COD)………………………………………………………

2-5-5 نیترات……………………………………………………………………………………….. 15

2-5-6 pH……………………………………………………………………………………………….

2-5-7 هدایت الکتریکی…………………………………………………………………… 15

2-5-8 فسفات………………………………………………………………………………………….. 16

2-6 استفاده از بی­مهرگان درشت کفزی جهت بررسی وضعیت کیفی آب رودخانه ­ها …… 16

2-7 شاخص­های تنوع……………………………………………………………………. 19

2-7-1 شاخص تنوع شانون- وینر……………………………………………………….. 20

2-7-2 شاخص تنوع سیپمسون………………………………………………………………. 20

2-7-3 شاخص تنوع مارگالف………………………………………………………………. 21

2-7-4 غنای آرایه ­ها……………………………………………………………………………. 21

2-8 شاخص­های زیستی……………………………………………………………………… 21

2-8-1 شاخص زیستی BMWP…………………………………………………………………..

2-9 سابقه و اهمیت تحقیق در جهان…………………………………………………………. 24

2-10 سابقه و اهمیت تحقیق در ایران………………………………………………………… 26

2-11 معرفی رودخانه­ی زاینده رود…………………………………………………….. 27

2-12 معرفی دریاچه­ی سد زاینده رود………………………………………………………… 27

فصل سوم: مواد و روش­ها

3-1 انتخاب ایستگاه­ های نمونه برداری……………………………………………………. 29

3-2 روش نمونه برداری……………………………………………………………………… 31

3-2-1 نمونه برداری از آب……………………………………………………………………….. 31

3-2-2 نمونه برداری از کفزیان رودخانه…………………………………………………….. 31

3-3 اندازه گیری فاکتورهای فیزیکی و شیمیایی آب………………………………………. 31

3-4 شناسایی نمونه­ های بی­مهرگان کفزی ………………………………………………… 32

3-5 تحلیل داده ­ها …………………………………………………………………………… 32

3-5-1 محاسبه شاخص­های غنا و تنوع درشت بی­مهرگان کفزی………………………… 32

3-5-2 شاخص­های زیستی BMWP و ASPT…………………………………………………….

3-5-3 بررسی روند تغییرات زمانی و مکانی داده ­ها…………………………………………. 32

3-5-4 بررسی همبستگی بین داده ­ها………………………………………………………… 33

فصل چهارم: نتايج و بحث

4-1 بررسی روند تغییرات مکانی و زمانی پارامترهای کیفی آب رودخانه……………. 34

4-1-1 دمای آب…………………………………………………………………………………………. 34

4-1-2 اکسیژن محلول………………………………………………………………………………… 36

4-1-3 BOD5………………………………………………………………………………………………..

4-1-4 COD…………………………………………………………………………………………………

4-1-5 نیترات……………………………………………………………………………………….. 38

4-1-6 pH……………………………………………………………………………………………………

4-1-7 هدایت الکتریکی……………………………………………………………………………….. 40

4-1-8 فسفات…………………………………………………………………………………………. 41

4-2 بررسی روند تغییرات مکانی و زمانی شاخص­های غنا و تنوع درشت بی­مهرگان کفزی…… 42

4-2-1 تعداد خانواده…………………………………………………………………………………. 42

4-2-2 شاخص تنوع شانون………………………………………………………………………… 44

4-2-3 شاخص تنوع مارگالف…………………………………………………………………….. 45

4-2-4 شاخص تنوع سیمپسون……………………………………………………………………… 45

4-3 بررسی روند تغییرات مکانی و زمانی شاخص­های زیستی……………………………… 46

4-3-1 شاخص BMWP…………………………………………………………………………………….

4-3-2 شاخص ASPT………………………………………………………………………………………

4-4 همبستگی بین داده ­ها…………………………………………………………………………….. 48

4-4-1 همبستگی بین پارامترهای کیفی آب رودخانه……………………………………………….. 48

4-4-2 همبستگی بین پارامترهای کیفی آب و شاخص­های محاسبه شده………………………… 48

4-4-3 همبستگی بین شاخص­های محاسبه شده……………………………………………………… 49

فصل پنجم: بحث و نتيجه ­گيری

5-1 نتیجه گیری……………………………………………………………………………………… 52

5-2 پیشنهادات………………………………………………………………………………………… 54

منابع ……………………………………………………………………………………………………55

چکیده:

رودخانه­ها به عنوان يکي از مهم­ترين منابع آبي، نسبت به فعالت­هاي انساني بسيار آسيب­پذير هستند. ايجاد مخازن و سدها يکي از قديمي­ترين اشکال دخالت انسان در اکوسيستم­هاي آبي است. سدها با وجود مزاياي زياد (توليد انرژي برق­آبي، کنترل سيلاب و تنظيم سطح آب) پتانسيل تغيير جمعيت موجودات آبزي را نيز دارند. احداث سدها تغييرات مهمي را در رژيم جريان، حمل و انتقال ذرات معلق، مورفولوژي رودخانه، درجه حرارت آب و شرايط شيميايي به خصوص در پايين دست رودخانه­ها ايجاد مي­کنند. درشت بي­مهرگان کفزي تحت تأثير تغييرات ايجاد شده در زيستگاه قرار مي­گيرند. اثر سدها بر جوامع بي­مهرگان کفزي به خاطر نقشي که در عملکرد اکوسيستم رودخانه­اي ايفا مي­کنند، بسيار مهم است. رودخانه زاينده رود يكي ازبزرگترين رودخانه­هاي ايران و مهم­ترين رودخانه جاري درفلات مركزي ايران است که رژيم جريان آن تحت تاثير سد زاينده رود قرار دارد. به منظور ارزيابي اثر اکولوژيکي ناشي از احداث سد زاينده رود بر جوامع زيستي و کيفيت آب رودخانه زاينده رود، تعداد 6 ايستگاه (ايستگاه­هاي خرسونک و اورگان قبل از سد، ايستگاه چادگان درفاصله نزديک زيردست سد و ايستگاه­هاي حجت آباد، مارکده و هوره در پايين­دست سد) انتخاب و وضعيت کيفي آب و کفزيان رودخانه به روش کمي از تير ماه 1392 تا خرداد 1393 مورد بررسي قرار گرفت. نمونه برداري از آب و کفزيان رودخانه در هر ايستگاه با 3 تکرار و در تناوب­هاي زماني 45 روزه ( هر فصل دو بار) انجام شد. پارامترهاي دما، اکسيژن محلول، نيترات، فسفات، BOD5، COD، EC و pH نمونه­ هاي آب به روش استاندارد اندازه گيري شد. شاخص­هاي زيستي شامل غناي تاکسوني، BMWP و ASPT و همچنين شاخص­هاي تنوع شانون، سيمپسون و مارگالف براي جوامع کفزي محاسبه شد. نتايج حاصل در مجموع نشان داد که خصوصيات فيزيکي وشيميايي آب رودخانه (به جز دما) بين مناطق بالادست و پايين­دست تحت تاثير ساختار سد نبوده و بيشتر متاثر از تغييرات فصلي است. همچنين شاخص­هاي تنوع شامل غناء، شاخص­هاي تنوع شانون، مارگالف و سيمپسون کاهش معني داري را به خصوص در ايستگاه زيردست سد و کاهش قابل توجهي را در ايستگاه هاي پايين­دست سد نشان دادند که مي­تواند تحت تاثير سازه سد باشد. تراکم بسياري از خانواده­هاي کفزيان در ايستگاه سد کاهش قابل توجهي را نشان داد. در ايستگاه­هاي پايين­دست سد نيز علاوه بر کاهش تراکم، نوع موجودات نيز تغيير کرده و با نمونه­هاي سازگار با شرايط جديد جايگزين شدند. همچنين شاخص­هاي زيستي BMWP و ASPT به ترتيب وضعيت کيفي آب را در ايستگاه زير دست سد مشابه آب­هاي آلوده و مشکوک به آلودگي تا آلودگي متوسط احتمالي نشان داد. اين افت کيفيت ناشي از آلودگي­هاي آلي نبوده و بيشتر در اثر تغيير در تراکم و تنوع خانواده ­هاي کفزيان حاصل شده است.

فصل اول

مقدمه:

آب­هاي جاري يا رودخانه­ها از مهم­ترين منابع آب هستند که نقش مهمي در تأمين آب مورد نياز فعاليت­هاي مختلف کشاورزي، صنعت، شرب و توليد برق دارند. آگاهي از کميت وکيفيت منابع آب يکي از نياز­هاي مهم در برنامه­ريزي و توسعه منابع آب، حفاظت و کنترل آن است. بديهي است براي آگاهي ازكيفيت منابع آب وتوليد اطلاعات جامع و کامل بايد پايش­هاي دائمي انجام شود. چرا كه داشتن اطلاعات جامع، صحيح وقابل اطمينان با دوره­هاي زماني مناسب مي­تواند عامل مهمي در تصميم گيري­ها و سياست­گذاري­ها باشد [13].

رودها نه تنها آب بلکه مقدار زيادي رسوب، کاني­هاي محلول و پوده­هاي غني از مواد غذايي حاصل از پسماند گياهان و جانوران زنده و مرده را به پايين دست حمل مي­کنند. تغييرات يک رودخانه نه تنها وابسته به سرزمين­هاي گوناگوني است که از آنها مي­گذرد، بلکه به تغييرات فصلي و تفاوت ميان سال­هاي خشک و تر نيز مربوط مي­شود. تغييرات سالانه و فصلي حجم آب، رسوبات و مواد مغذي شسته شده در يک حوزه آبخيز ممکن است بسيار زياد باشد، به ويژه در مناطق خشک که بخش بزرگي از بارش سالانه در چند طوفان مي­بارد [24].

رودخانه­هاي يک حوضه آبخيز به عنوان شريان­هاي حياتي به شمار مي­روند که هر گونه فعاليت بشري به طور مستقيم يا غير مستقيم بر آنها تأثير گذار است. امروزه وارد شدن انواع فاضلاب­هاي صنعتي، شهري، خانگي و کشاورزي و دفع غير اصولي آنها از يک سو و ايجاد سدها، تغيير مسير رودخانه­ها و انتقال آب بين حوضه­هاي آبي از سوي ديگر سبب بروز مشکلات فراواني در حوضه ­هاي آبخيز مي­شود که مرگ و مير آبزيان، آلوده شدن منابع آب زير زميني، آلودگي آب رودخانه­ها و درياچه­ها از پيامد­هاي محيط زيستي آن است [28، 58]. بهره­گيري از منابع طبيعي تا حد تحمل محيط زيست، آسيب جبران ناپذيري بر اکوسيستم وارد نمي­کند اما منجر به تغييرات حتمي در آن مي­شود [34].

گستردگي کشور، تنوع شرايط اقليمي، توزيع نامناسب عرصه­هاي سکونت و فعاليت، نگاه فيزيکي تصميم گيران کشور به پديده­ها، گرايش توجه عمومي به منافع کوتاه مدت و مانند آن، همه دست به دست هم داد تا مديران و افکار عمومي را متقاعد سازد که تنها راه مبارزه با خشکسالي و کم آبي، ايجاد سدهاي متعدد بر روي تمامي جريان­هاي آبي کشور است. ايجاد سدهاي مخزني و ساير سازه­هاي آبي از جمله فعاليت­هايي است که با وجود منافع اقتصادي و اجتماعي مي­تواند خسارت­هاي جبران ناپذيري بر منابع زيستي و زيست بوم­هاي آبي وارد نمايد [59].

از آنجايي که هر رودخانه به دليل الگوي خاص جريان خود، سرزميني که در آن جاري است و نيز گونه­هايي که به آن وابسته­اند، يک پديده ويژه و منحصر به فرد است، طراحي و الگوي بهره برداري از سد و همچنين پيامدهاي آن بر رودخانه و اکوسيستم­هاي پيوسته به آن نيز ويژه و منحصر به فرد است. تعداد زيادي از سدهاي بزرگ و نيز همه سدهاي مهم جهان در 6 دهه گذشته تکميل شده­اند در حالي که پيامدهاي محيط زيستي يک سد تا صدها سال پس از ساخت آن نيز ممکن است پديدار نشود [24]. يک سد را مي­توان يک تجربه محيط زيستي بزرگ و برگشت ناپذير و بدون کنترل تلقي نمود. يک سد، همه شبکه به هم پيوسته حيات در دره رودخانه را از هم مي­گسلد. سدها مهم­ترين عامل به خطر افتادن يا انقراض يک پنجم از ماهي­هاي آب شيرين جهان هستند. سدها زندگي ماهي­ها، دوزيستان، حلزون­ها، حشرات، پرندگان آبزي و ساير گونه­هاي حيات وحش رودخانه­اي و تالابي را به خطر مي­اندازند [79]. سد به عنوان يک مانع در بستر رودخانه خصوصيات فيزيکي و شيميايي در پاياب را تحت تأثير قرار مي­دهد. ساختمان سد به عنوان يک مانع در مقابل حرکت و عبور اجزاء شناور باعث اختلال در رژيم طبيعي رودخانه شده و آثاري چون تجمع رسوبات در مخزن، تأثير بر منابع آب زيرزميني، خشک نمودن تالاب­ها، باتلاق­ها، ايجاد امواج بلند و سيل­هاي خطرناک ناشي از رهاسازي جريان، ايجاد زلزله­هاي القايي، تجمع مواد مغذي در آب درياچه و بروز پديده پر مغذي شدن آب، لايه­بندي حرارتي و … را در پي دارد [9]. مهم­ترين پيامد از ميان هزاران اختلال زيست محيطي پيچيده و به هم پيوسته سدها آن است که اکوسيستم رودخانه را پراکنده و تکه تکه کرده، جمعيت گونه­هاي موجود در بالا دست و پايين دست سد را دست خوش انزوا ساخته، مهاجرت ماهي­ها يا جابجايي ساير گونه­ها را متوقف کرده [60] و بي گمان باعث کاهش شمار گونه­هاي موجود در آبخيز کمک مي­شود. کاهش سودمندي­هاي ناشي از انتقال مواد مغذي در اثر طغيان رودخانه­ها ممکن است به تنهايي بزرگ­ترين پيامد اکولوژيک زيان آور يک سد باشد [24].

ايجاد سدها، از طريق تأثير بر رژيم آبي و بستر جريان در ناحيه زير دست سد تغييرات شگرفي را بر غلظت مواد مغذي، بار مواد آلي و معدني حمل شده به وسيله رودخانه، ميزان اکسيژن محلول، تغييرات شرايط دمايي و … ايجاد نموده و از اين طريق بر تنوع جوامع زيستي و غناي گونه­اي تأثير گذاشته و گاه خسارت­هاي جبران ناپذيري را بر زيست بوم رودخانه وارد مي­کند [54].

بي­مهرگان کفزي از جمله موجوداتي هستند که به دليل قدرت تحرک ناچيز، وابستگي و تأثير پذيري شديد از شرايط فيزيکي، شيميايي و زيستي محيط رودخانه مي­توانند اثرات ناشي از تخريب زيستگاه و تغييرات کوتاه مدت يا بلند مدت آن را نشان دهند. تغيير در پارامترهاي زيستگاه از جمله شيب، جنس بستر، سرعت جريان آب، دماي آب و تغييرات اقليمي مي­توانند کميت و کيفيت جوامع زيستي يک زيست بوم آب جاري را تغيير دهند، ارزيابي تغييرات ايجاد شده در ويژگي­هاي جمعيتي اين موجودات مي­تواند تأثير هر يک از پارامترهاي فوق را روشن سازد [40، 68].

به نظر مي­رسد ساختن سد روي رودخانه­ها و ايجاد مخازن در حال حاضر يکي از مهم­ترين علل از بين رفتن زيستگاه­ها و تغييرات هيدرولوژيک در آب­هاي جاري است. اگر چه بيش از نيمي از سيستم­هاي رودخانه­اي بزرگ جهان متأثر از سد سازي هستند، اما مطالعات زيستي که سيستم رودخانه­اي را قبل و بعد از احداث سد مقايسه کند بسيار کم است[80].

رودخانه زاينده رود يكي ازبزرگترين رودخانه­هاي ايران و مهم­ترين رودخانه جاري درفلات مركزي ايران است که رژيم جريان آن تحت تاثير سد زاينده رود قرار دارد. اين تحقيق به منظور بررسي اثر سد زاينده رود بر ويژگي­هاي کيفي آب و جوامع درشت بي­مهرگان کفزي بستر رودخانه زاينده رود در ناحيه بالا دست و پايين دست سد صورت گرفت.

اهداف تحقيق:

1- بررسي خصوصيات کيفي و زيستي رودخانه زاينده رود در طي يک سال به منظور مشخص شدن اثر سد هر يک از اين پارامترها.

2- بررسي شاخص­هاي کيفي آب و شاخص­هاي تنوع بي­مهرگان کفزي در رودخانه زاينده رود و همبستگي بين آن­ها.

تعداد صفحه : 95

قیمت : 14700 تومان

بلافاصله پس از پرداخت لینک دانلود فایل در اختیار شما قرار می گیرد

و در ضمن فایل خریداری شده به ایمیل شما ارسال می شود.

:        ****       info@elmyar.net

جستجو در سایت : کلمه کلیدی خود را وارد نمایید :

 
 

مطالب مشابه را هم ببینید

 

فایل مورد نظر خودتان را پیدا نکردید ؟ نگران نباشید . این صفحه را نبندید ! سایت ما حاوی حجم عظیمی از پایان نامه های دانشگاهی است. مطالب مشابه را هم ببینید. برای یافتن فایل مورد نظر کافیست از قسمت جستجو استفاده کنید. یا از منوی بالای سایت رشته مورد نظر خود را انتخاب کنید و همه فایل های رشته خودتان را ببینید