پایان نامه کارشناسی ارشد جغرافیا : بررسی شدت و تداوم و فراوانی خشکسالی های اقلیمی در شرق گیلان

دانلود متن کامل پایان نامه مقطع ارشد جغرافیای طبیعی

گرایش  اقلیم در برنامه ریزی محیطی

با عنوان :بررسی شدت و تداوم و فراوانی خشکسالی های اقلیمی در شرق گیلان

دانشگاه آزاد اسلامی

واحد رشت

دانشکده علوم انسانی

گروه آموزشی جغرافیا

پايان‌نامه جهت اخذ درجه كارشناسي ارشد

رشته جغرافیای طبیعی 

گرایش: اقلیم در برنامه ریزی محیطی

عنوان

بررسی شدت و تداوم و فراوانی خشکسالی های اقلیمی در شرق گیلان

( حوضه سموش)

استاد راهنما :

دکتر پرویز رضایی

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده پایان نامه درج نمی شود

تکه هایی از متن پایان نامه به عنوان نمونه :

(ممکن است هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود ولی در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل است)

فهرست مطالب

عنوان              صفحه                  

چکیده 1

مقدمه. 2

فصل اول: کلیات تحقیق

1-1. بیان مسئله. 4

1-2. سوال تحقیق.. 5

1-3. اهداف تحقیق.. 5

1-4. فرضیه. 5

1-5 نوع روش تحقيق.. 5

1-6 روش گردآوري اطلاعات… 5

1-7 ابزارگردآوري اطلاعات… 6

1-8 روش تجزيه و تحليل اطلاعات… 6

1-9 سوابق تحقیق.. 6

1-10محدودیتهای تحقیق.. 8

1-11. قلمرو تحقیق.. 8

فصل دوم: مرور منابع، ادبیات تحقیق

2-1 مفهوم كلي خشكسالي.. 11

2-2 انواع خشكسالي.. 12

2-2 -1 خشكسالي هواشناختي.. 12

2-2 -2 خشكسالي هيدرولوژيكي.. 13

2-2 -2-1 خشكسالي هيدرولوژيكي و آمايش سرزمين(كاربری اراضي) 14

2-2 -3 خشكسالي كشاورزي.. 15

2-2 -4 خشكسالي اقصادي- اجتماعي.. 15

2-3 پيامد اثرات خشكسالي.. 16

2-4- شدت و وسعت خشكسالي.. 16

2-5 – ملاحظات خشكسالي در رابطه با ايران. 17

2-6 ويژگيهاي فضايي و زماني خشكسالي.. 18

2-6 -1 آغاز و خاتمه خشكسالي.. 18

2-6 -2 شدت خشكسالي.. 19

2-6 -3 فراواني خشكسالي.. 20

2-6 -4 وسعت منطقه اي خشكسالي.. 20

2 -7 روش هاي مطالعه خشكسالي.. 20

2 -7-1- روش مطالعه بيلان آبي.. 21

2-7-2- شاخص ترنتوايت… 21

2-7-3 شاخص خشكسالي پالمر(PSDI ) 22

2-7-4 روش هاي تحليل جريان. 25

2-7-5 روش تحليل داده هاي بارندگي.. 25

2-7-6 – روشهاي تحليل سينوپتيكي.. 26

2-7-7 روش استفاده از اطلاعات ژئومورفولوژيك و تاريخي.. 27

فصل سوم : روش شناسی یا داده ها و روش کار

3-1 مواد و روش… 29

3-1-1 مواد. 29

3-2 روش کار. 29

فصل چهارم: یافته های تحقیق

4-1ویژگیهای طبیعی محدوده تحقیق.. 31

4-1-1 موقعیت حوضه سموش… 31

4-2- توپوگرافی حوضه سموش… 33

4-2-1- واحد کوهستانی کم ارتفاع. 33

4-2-2- واحد کوهستانی نسبتا˝ مرتفع. 33

4-2-3- واحد کوهستانی بسیارمرتفع. 33

4-3- تفسیر نقشه شیب حوضه سموش… 35

4-3-1- شیب حوضه. 35

4-4- زمین شناسی حوضه سموش… 38

4-5- ژئومرفولوژی حوضه سموش… 40

4-6- خاکهای حوضه سموش… 42

4-6-1- خاکهای کم عمق تا نیمه عمیق با بافت سنگی.. 42

4-6-2- خاکهای بسیار کم عمق با بیرون زدگیهای سنگی زیاد و بدون پوشش گیاهی.. 42

4-7- پوشش گیاهی حوضه سموش… 43

4-8- اقلیم. 44

4-8-1- بررسی شبکه ایستگاههای هواشناسی و هیدرومتری.. 44

4-8- 2 بارندگی ماهیانه. 45

4-8- 3 توزیع فصلی بارش و رژیم باراندگی.. 47

4-8- 4 تغییرپذیری بارندگی حوضه. 48

4-8-5 ضریب تغییرات ماهانه بارش… 49

4-8-6- حداکثر بارندگی 24 ساعته حوضه. 49

4-8- 7- حداکثر بارش متحمل.. 50

4-8- 8- فرسایندگی باران در حوضه سموش… 51

4-8-9- رژیم حرارتی حوضه. 52

4-8-10- روند تغییرات میانگین ماهانه دما 53

4-8-11- تغییرات روزانه و فصلی دما 54

4-8- 12- رژیم فصلی دما در حوضه. 55

4-8- 13- تعداد روزهای یخبندان حوضه. 56

4-8-14- پتانسیل حرارتی (درجه _ روز) 57

4-8- 15-رطوبت… 58

4-8-15-1- تبخیروتعرق پتانسیل به روش تورنت وایت(etiaW htnrohT) 58

4-8-15-2- تبخیر و تعرق واقعی.. 59

4-8-16- نوع اقلیم حوضه سموش… 60

4-8-16-1 روش دمارتن اصلاح شده 60

4-8-16-2 سیستم طبقه بندی آمبرژه 61

4-9- هیدرولوژی.. 62

4-9- 1- بررسی آبدهی فصلی حوضه سموش… 62

4-9-2- تداوم جریان رودخانه ای.. 65

4-9-3- حجم آب جاری شده 65

4-9-4- ارتفاع آب جاری شده 67

4-9-5- برآورد دبی حداکثر سیلاب حوضه سموش… 68

4-10 بررسی خشکسالی در حوضه. 70

4-10-1- روش ميانگين متحرك.. 70

4-10-2- روش شاخص بارندگي يا نمايه بارندگي (Precipitation Index ) 72

4-10-3- شاخص درصد از نرمال (DN ) 76

4-10-4- شاخص توزيع استاندارد. 79

4-10-5- نمایه استاندارد بارندگی ( روش SPI ) 81

فصل پنجم: نتیجه گیری ،تفسیر یافته ها وآزمون فرضیه ها

5-1 نتیجه گیری و تفسیر یافته ها 85

5-2- پا سخ به فرضیه ها 90

منابع و مآخذ. 91

چکیده

ايران كشور پهناوري است كه به علت موقعيت خاص و ويژگيهاي توپوگرافيك، از آب و هواي متفاوتي برخوردار است. به همين دليل، قسمت اعظم ايران در قلمرو آب و هواهاي خشك جهان قرار مي گيرد. علاوه بر قلت بارندگي، نوسانات شديد بارندگي در مقياسهاي روزانه، فصلي و سالانه از جمله خصوصياتي است كه موجب عدم اطمينان كافي نسبت به دريافت حداقل بارش مورد نياز جهت مصارف كشاورزي، تغذيه جريانهاي سطحي و سفره آبهاي زير زميني و مصارف انساني مي شود. با توجه به وجود نوسانات منفي شديد در بارشهاي مناطق مختلف كشور، وقوع اين خشكسالي ها، اثر بسيار زيانباري را بر بخشهاي كشاورزي و اقتصادي كشور تحميل مي كند. خشکی و خشکسالی نتیجه اثرات متقابل بین محیط زیست طبیعی واجتماعی است. این اثرات نه تنها روی تولید محصولات کشاورزی موثر بوده بلکه بطور همزمان بر روی تمام موجودات زنده شامل گونه های گیاهی و جانوری و همچنین انسانها تاثیرگزار می باشد. مطالعات خشکسالی از لحاظ جنبه های طبیعی و انسانی از اهمیت بالایی برخوردار است زیرا آثار خشکسالی در بخشهای مختلف اقتصادی و اجتماعی متفاوت بوده و می تواند صدمات جبران ناپذیری را در بخشهای مختلف بوجود آورد. نگارنده در این تحقیق تا با استفاده از روشهای رایج از جمله SPI، شاخص استاندارد، میانگین متحرک، شاخص بارندگی، شاخص درصد نرمال و روش SPI به بررسی شدت و تداوم و فراوانی خشکسالی های اقلیمی در حوضه سموش واقع در شرق گیلان پرداخته تا حساسیتهای اقلیمی و هیدرولوژیکی موجود در حوضه مورد مطالعه را نسبت به خشکسالی های اتفاق افتاده مورد بررسی قرار دهد.

نتایج تحقیق نشان می دهد که حوضه ی سموش براساس روش شاخص بارندگی 10 سال از دوره آماری مورد مطالعه دارای وضعیت خشک، 14 سال مرطوب و 6 سال در حالت نرمال قرار، با توجه به شاخص های درصد نرمال در آن 9 سال خشکسالی، 6 سال خشکسالی ضعیف، 13 سال خشکسالی متوسط، یک سال خشکسالی شدید و یک سال نیز تر سالی وجود دارد، با توجه به دوره آماری در حوضه سموش 23 سال بر اساس شاخص های روش توزیع استاندارد بسیار خشک، 6سال خشک و یک سال نرمال می باشد و براساس شاخص های روش SPI در حوضه­ی سموش 13 سال شدیداً خشک، 6 سال بسیار خشک، 6 سال خشک متوسط، 4 سال نزدیک نرمال و یک سال نیز در سال 79-1378 مرطوب متوسط می باشد.

 واژگان کلیدی: شدت و تداوم، خشکسالی های اقلیمی، حوضه آبریز، سموش، شرق گیلان

 
  

مقدمه

خشكسالي گرانترين بلاي طبيعي است به طوري كه سالانه به طور متوسط بين 6 الي 8 ميليارد دلار خسارت جهان به بار مي آورد. سواحل جنوبي درياي خزر كه سه استان مهم گيلان – مازندران – گلستان را در خود جاي داده است و قطب كشاورزي، دامپروري و. . . مي باشد. با توجه به نياز آبي كشت برنج 8000 متر مكعب در هكتار و باغداري 2140 متر مكعب در هكتار و با عنايت به اينكه بيش از 60% آب رودخانه هاي بزرگ و كوچك در اين استان هدر مي رود در شرايط خشكسالي و كمبود آب خسارت شديدي از نظر بخش كشاورزي و دامپروري و حتي فعاليتهاي صنعتي مي بيند و سبب كاهش جدي منابع آب شيوع بيماري ها و آفات گياهي و آتش سوزي جنگل و مراتع و كاهش درآمدها و به دنبال آن مهاجرت نيروي انساني از روستا به شهر مي گردد. سرسبزي منطقه بسياري از مشكلات كمبود آب را پوشانده است و كمتر كسي به ذهنش خطور مي كند كه واقعا خشكسالي شديدي در اين منطقه وجود دارد. بنابراين شناخت و پايش خشكسالي ها و كنترل آنها در چنين مناطقي از اهميت ويژه اي برخوردار است (سايت سازمان هواشناسي).

با توجه به موارد فوق این تحقیق در نظر دارد تا با استفاده از روشهای موجود به بررسی شدت و تداوم و فراوانی خشکسالی های اقلیمی در شرق گیلان( حوضه سموش) پرداخته، لذا تحقیق حاضررا به شش فصل زیر تقسیم می نمائیم:

فصل اول : طرح تحقیق

فصل دوم : مبانی نظری تحقیق

فصل سوم : ویژگیهای طبیعی محدوده تحقیق

فصل چهارم: مواد و روشها می باشد.

فصل پنجم : یافته های تحقیق

فصل ششم : تفسیریافته ها و پیشنهادات و پاسخ به فرضیات ومنابع و مآخذ می­باشد.

 1-1. بیان مسئله

خشكسالي يكي از چالشهاي قرن حاضر است كه در آينده يكي از مشكلات عمده بشريت به حساب خواهد آمد افزايش جمعيت رشد روزافزون فعاليتهاي كشاورزي و صنعتي و گسترش بي رويه شهرها منجر به تشديد مصرف منابع آب و ايجاد بحرانهاي منطقه اي ناشي از خشكسالي در بساري از نقاط جهان شده است. آب اين منبع حياط بخش به عنوان يكي از سه عامل اصلي تشكيل و بقاي محيط زيست (خاك، هوا، آب) بيش از هر زمان ديگر مورد توجه مي باشد. اهميت اين مسئله به خاطر نياز روزافزون و پايين آمدن كيفيت آب در سح جهاني نتيجه سهل انگاري و سودجويي افراد و سازمانها روز به روز افزايش يافته به نحوي كه در آينده نزديك بوجود آورنده مسائل حاد سياسي و اجتماعي گردد (سایت سازمان هواشناسي).

کشور ما در یکی از مناطق خشک و نیمه خشک جهان قرار گرفته است و خشکی جزء فطرت و صفت ذاتی آن است تغییرات شدید مقدار بارش، شدت و پراکنش زیاد بارندگی و نوسانات دما از خصوصیات دائمی این مناطق است. خشکسالی نیز به عنوان یک عارضه موقت هر چند سال یکبار در این مناطق حادث می شود و در نتیجه اثرات خسارت بار خشکسالی در ابعاد مختلف، برنامه ریزی­های توسعه­ای کشور را دچار رکود نموده و بحرانهای گسترده سیاسی، اجتماعی و اقتصادی در نواحی مختلف کشور ایجاد می­نماید.

استان گیلان با توجه به شرایط اقلیمی و موقعیت خاص جغرافیایی همیشه بعنوان استانی بدون مشکل به چشم می آید در صورتی که این استان از غرب به شرق سرتاسر مخاطره است. حوضه­ی سموش در شرق استان گیلان از جمله حوضه­های رودخانه­ای است که درطی سالهای اخیر تحت تاثیر این پدیده قرار دارد وبنظر میرسد که خشکسالی در این شهرستان جنبه اقلیمی داشته و ناشی از کمبودبارش در این منطقه می باشد. لذا این تحقیق درنظر دارد به بررسی شدت و تداوم و خشکسالی های اقلیمی در حوضه سموش پرداخته تا بتواند نسبت به جلوگیری از مخاطرات موجود برنامه ریزی لازم را بعمل آورد.

1-2. سوال تحقیق

آیا در حوضه سموش خشکسالیهای اقلیمی وجود دارد؟

آیا خشکسالیهای اقلیمی در حوضه سموش شدت و تداوم دارد؟

1-3. اهداف تحقیق

– بررسی شدت و تداوم خشکسالی های اقلیمی در حوضه سموش

– شناخت نوع خشكسالي در سطح حوضه

– ارائه راهکار های مناسب جهت رفع یا مقابله با خشکسالی

 1-4. فرضیه

در حوضه سموش خشکسالیهای اقلیمی وجود دارد.

خشکسالیهای اقلیمی در حوضه سموش شدت و تداوم دارد.

1-5. نوع روش تحقيق

روش تحقیق توصيفي و تحلیلی با اهداف کاربردي و با استفاده از مطالعات کتابخانه ای و اسنادی می باشد

1-6. روش گردآوري اطلاعات

روش گرد آوری اطلاعات بصورت کتابخانه ای، اسنادی و میدانی می باشد. در این تحقیق به لحاظ ماهیت نظری-کاربردی بودن آن و مباحث مطرح شده از دو روش مطالعه اسنادی و میدانی استفاده شده است. در روش مطالعه اسنادی از شیوه های جمع آوری اطلاعات، داده ها، آمارها بهره جویی از کتابخانه ها و آرشیو سازمانها و اینترنت استفاده گردیده است. در روش میدانی نیز از مشاهدات عینی و مصاحبه بهره گرفته شده است.

1-7 . ابزارگردآوري اطلاعات

ابزار گردآوری اطلاعات در روش کتابخانه ای بصورت فیش برداری، جدول، نقشه و کروکی. . . و شبکه های کامپیوتری بوده و در روش میدانی نیز از نقشه، مشاهده، مصاحبه و دوربین عکاسی و عین استفاده شده است. شبکه های کامپیوتری – مشاهده ( سطحی و آزاد) بانک های اطلاعاتی و پرسش نامه و مشاهده است.

1-8 . روش تجزيه و تحليل اطلاعات

جهت تجزیه و تحلیل بررسی شدت و تداوم و فراوانی خشکسالی های اقلیمی در شرق گیلان (حوضه سموش) ابتدا داده های اسنادی و کتابخانه ای را جمع آوری نموده و سپس با استفاده از نرم افزار های آماری طبقه بندی نموده و درنهایت با بهره گیری از شبکه های کامپیوتری و مشاهده (سطحی و آزاد) به تجزیه و تحلیل آنها اقدام نموده و درنهایت پس از استخراج نهایی و بدست آوردن داده های کمی با استفاده از جدول و نمودار به تجزیه و تحلیل آنها پرداخته می شود.

1-9. سوابق تحقیق

خشكسالي پديده اي است كه از ديرباز توجه انسان را به خود جلب نموده است و تحقيقات فراوان در مورد خشكسالي ها در اكثر كشورهاي دنيا و حتي در ايران به انجام رسيده است. به طوري كه در تعيين دوره هاي خشك استراليا، گيبس و ماهر(Gibbsand Mahen967) با استفاده از شاخص دهك و مرتب كردن داده هاي بارندگي ماهانه گام هاي مهمي را برداشته اند. همچنين پالمر جفو اولين كساني است كه خشكسالي را به طور عملي و با استفاده از قوانين فيزيكي و رياضي در غالب گزارشي تحت عنوان خشكسالي هواشناسي مورد بررسي قرار داده كه در روش خود متكي بر داده هاي هواشناسي و هیدرولوژكي بوده است. غيور و همكارانش (1376) در بررسي گستردگي و فراواني خشكسالي ها دريافتند كه ايران در سالهاي 1970 تا 1980 عموما با ترسالي و در سال 1973 خشكسالي شديدي داشت. آنها همچنين متوجه شدند كه به ازاي افزايش هر 100 ميلي متر به متوسط سالانه كور 41% از پهنه هاي خشك كاهش مي يابد چنانچه ميانگين بارش كشور به 400 ميلي متر برسد، تمام كشور از خشكسالي رها مي شود. در تعيين الگوهاي ماهانه خوش اخلاق(1376) علت اصلي خشكسالي و ترسالي هاي ايران را الگوهاي فشار می داند. غيور و خسروي (1380) در بررسي اثر پديده انسوبرنا به هنجاري هاي بارش تابستاني و پاييزي جنوب شرق ايران به اين نتيجه رسيدند كه در فصل تابستان طي فازها گرم انسو شرايط خشكسالي تابستاني و در فازهاي سرد شرايط ترسالي اتفاق مي افتد ولي در پاييز عكس اين حالت رخ مي دهد

– فرج زاده، منوچهر، 1383، در کتاب خود تحت عنوان خشکسالی از مفهوم تا راهکار می فرماید خشکسالی از جمله مهمترین بلایای طبیعی هستند که علیرغم تلفات انسانی که از خسارتهای اقتصادی و تبعات اجتماعی فراوانی برخوردار هستند به همین جهت مطالعه نقش و اثرهای خشکسالی در کشور با توجه به عدم مطالعه آن تا حال یک ضرورت اساسی می­ باشد.

– جوینده کهنه گوارابی، زینب، 1387، در پایان نامه خود تحت عنوان خشکسالی و اثرات آن روی منابع آب سطحی حوضه تالاب انزلی فرماید که در زیر حوضه تالاب شرایط خشکسالی هیدرولوژیکی با تاخیر زمانی صورت گرفته و خشکسالی بیشتر از نوع ضعیف تا متوسط بوده است.

– دریایی، مهران، 1385، در پایان نامه خود تحت عنوان شناخت پدیده خشکسالی و اثرات آن بر روی محصولات کشاورزی شهرستان تنکابن می فرماید که خشکسالی زمانی بر محصولات کشاورزی مانند برنج و مرکبات تاثیر منفی خواهد گذاشت که در زمان بروز خشکسالی عدم استفاده درست از آب به عمل آید.

– عزیزی، قاسم، 1379، در مقاله خود تحت عنوان النینو و دوره­های خشکسالی- ترسالی در ایران می­فرماید که ناهنجاری­ها و همینطور تغییرات سالانه و درون سال (ماهانه و فصلی) بارش در ایران و ارتباط آنها با شاخص نوسان جنوبی (SOI) وجود دارد. در بررسی ماهانه­ی ارتباط نیز مشخص گردید که بالاترین ضریب همبستگی بارش ماهانه ایران و شاخص نوسان جنوبی همزمان آن در ماه اکتبر دیده می شود.

1-10. محدودیتهای تحقیق

انجام تحقیقات در کشورمان همواره با مشکلات متعددی روبرو می باشد از آن جایی که فراهم بودن اطلاعات رکن اساسی را تشکیل می دهد، فقدان این اطلاعات از جمله مشکلات ایجاد شده برای کار پژوهش بوده است از جمله محدودیتها و موانع تحقیق را می توان در موارد زیر خلاصه کرد:

– عدم وجود آمار و اطلاعات دقیق و مدون

– عدم همکاری سازمان هواشناسی به دلیل فروش اطلاعات بارش  

– عدم وجود کارهای مشابه با توجه به موضوع تحقیق

1-11. قلمرو تحقیق

حوضه آبخيز سموش در مختصات جغرافیایی 50 درجه و 16 دقيقه و 43 ثانيه تا 50 درجه و 23 دقيقه و 16 ثانيه طول شرقي و 36 درجه و 50 دقيقه و 58 ثانيه تا 37 درجه و 0 دقيقه و 36 ثانيه واقع شده است. اين حوضه از شمال به حوضه رحيم آباد، از جنوب به حوضه آبخيز آب ريزنه بن، از غرب به زير حوضه هاي درازلات و زياز و از سمت شرق نيز به حوضه آبخيز خشكه رود منتهي مي شود. مساحت حوضه فوق 10387 هكتار می باشد. نقشه 1-1 موقعیت حوضه آبخيز سموش را در کشور، استان و شهرستان نشان می دهد.

تعداد صفحه :106

قیمت : 14700 تومان

بلافاصله پس از پرداخت لینک دانلود فایل در اختیار شما قرار می گیرد

و در ضمن فایل خریداری شده به ایمیل شما ارسال می شود.

:        ****       baharfile@zoho.com

جستجو در سایت : کلمه کلیدی خود را وارد نمایید :

 
 

مطالب مشابه را هم ببینید

 

فایل مورد نظر خودتان را پیدا نکردید ؟ نگران نباشید . این صفحه را نبندید ! سایت ما حاوی حجم عظیمی از پایان نامه های دانشگاهی است. مطالب مشابه را هم ببینید. برای یافتن فایل مورد نظر کافیست از قسمت جستجو استفاده کنید. یا از منوی بالای سایت رشته مورد نظر خود را انتخاب کنید و همه فایل های رشته خودتان را ببینید