دانلود پایان نامه: جنسيت و شهروندي در تهران مطالعه¬ي جامعه¬شناختي تفاوت¬هاي جنسيتي در حق به شهر

متن کامل پایان نامه مقطع ارشد :جامعه­ شناسي مسائل اجتماعي ايران

عنوان : جنسيت و شهروندي در تهران مطالعه¬ي جامعه¬شناختي تفاوت¬هاي جنسيتي در حق به شهر

دانشکده علوم انساني و اجتماعي

پايان­ نامه­ ي دوره­ي دکتري در رشته­ ي جامعه­ شناسي مسائل اجتماعي ايران

 

 

موضوع:

جنسيت و شهروندي در تهران: مطالعه­ ي جامعه­ شناختي تفاوت­هاي جنسيتي در حق به شهر

استاد راهنما:

دکتر محمود شارع­پور

 

استاد مشاور:

دکتر مريم رفعت جاه

اسفند ماه 1393

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده پایان نامه درج نمی شود

(در فایل دانلودی نام نویسنده موجود است)

تکه هایی از متن پایان نامه به عنوان نمونه :

(ممکن است هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود ولی در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل است)

چکيده

حق به شهر لوفور شامل دو مولفه­ي اختصاص دادن شهر به خود يا استفاده از شهر و مشاركت در شهر است و با ارائه­ي نقد ماركسيستي از نابرابري شهري، اين مساله را مطرح مي­كند كه فضاي شهري در راستاي تحقق خواسته­هاي نظام سرمايه­داري، طبقه­ي حاکم و بدون توجه به نيازهاي طبقات فرودست ساخته شده است. در اين پژوهش، با توجه به اهميتي که فرد و ادراک او از فضا و کنش­هاي فضايي در نظريه­ي لوفور دارد و با تكيه بر مفهوم فضاي ادراک شده كه به ادراک كنشگران اجتماعي نسبت به امر شهري اشاره مي­كند، نسبت به سنجش ميزان تحقق حق به شهر اقدام شده است. از طرفي، شهر، هم در موجوديت فيزيكي و هم در موجوديت اجتماعي تعلق كمتري به زنان دارد و كمتر مناسب مشاركت زنان در فراگردهاي جاري در آن شناخته شده است. اين مساله به كاهش تحرك زنان در شهر، انحصار فضاها به مردان، ناديده گرفته شدن جسم زنانه در طراحي شهري و… انجاميده است که سبب عدم بهره­مندي زنان از حق به شهر به اندازه­ي مردان شده است.  اين نوشتار با استفاده از چهارچوب نظري ارائه شده توسط هانري لوفور و عملياتي کردن ايده­ي حق به شهر او، تلاش مي­کند در کنار به آزمون گذاشتن نظريه در بستر شهروندي تهران، تفاوت­هاي جنسيتي موجود را نيز در بهره­مندي از ادراک حق به شهر آشکار کند و نشان دهد که فرايندهاي زندگي روزمره­ي زنان در شهر به دليل بهره­مند نشدن آنان از حقوق خود دچار اختلال شده است. جمعيت مورد مطالعه 879 نفر از زنان و مردان ساکن شهر تهران هستند که با استفاده از تکنيک نمونه­گيري خوشه­اي چندمرحله­اي انتخاب شده­اند. پس از گردآوري داده­ها با روش پيمايش، در ابتدا ارتباط مفهوم حق به شهر با شش متغير تبيين­کننده­ي آن يعني، سرزندگي، کنترل فضا، سهم فضايي، توليد فضا، ساماندهي شهري و تصميم­گيري در شهر با استفاده از رگرسيون چندمتغيره سنجيده شده و سپس تفاوت­هاي اساسي حق به شهر ميان پاسخگويان زن و پاسخگويان مرد با استفاده از رگرسيون لجستيک و تحليل خوشه در نرم­افزار اس­پي­اس­اس نسخه 16 استخراج شده و با استفاده از چهارچوب نظريه­ي حق به شهر لوفور تحليل شده است. براي سنجش تفاوت­هاي طبقاتي در بهره­مندي از حق به شهر از سنجش همبستگي برآوردهاي اين مفهوم با شاخص­هاي درآمدي و محل زندگي استفاده شد. و براي طبقه­بندي مناطق تهران در خوشه­هاي مشارکتي براساس سازه­ي مفهومي ارائه شده توسط آرنستاين، از تحليل خوشه استفاده شده است. از روش کيفي (19 مصاحبه) نيز براي وارسي يافته­هاي کمي استفاده شده، ضمن اين که سازوکارهاي جنسيتي ادراک از مولفه­هاي حق به شهر مورد بررسي قرار گرفته است. نتايج اين پژوهش نشان مي­دهد که نظريه­ي حق به شهر و مفهوم­پردازي آن از مولفه­هاي تاثيرگذار بر ادارک بهره­مندي از حق به شهر در شهر تهران قابل کاربست است و براساس ادعاي آن، حق به شهر ماهيتي طبقاتي دارد. اگرچه لوفور در مورد ارتباط ميان فضا و بدن در محدوده­ي سنت پدرسالاري مانده است، در اين پژوهش معناداري مفهوم جنسيت در بهره­مندي از حق به شهر در تهران، به لحاظ آماري و چه با استفاده از شاخص­هاي کيفي نشان داده شد.

 

واژگان کليدي: اختصاص­دهي، جنسيت، حق، شهر، طبقه، فضا، مشارکت.    

 

 

فهرست مطالب

عنوان ……………………………………………………………………………………………………………… صفحه

فصل اول: کليات

1-1- مقدمه……………………………………………………………………………………………………………………………………..2
1-2- بيان مساله………………………………………………………………………………………………………………………………..6
1-3- پرسش­هاي پژوهش…………………………………………………………………………………………………………………..11
1-4- نوع و حدود پژوهش…………………………………………………………………………………………………………………13
1-5- اهداف پژوهش………………………………………………………………………………………………………………………..13
1-6- ضرورت پژوهش………………………………………………………………………………………………………………………14
فصل دوم: پيشينه پژوهش 
2-1- پيشينه پژوهش………………………………………………………………………………………………………………………….18
2-1-1- پيشينه داخلي پژوهش ……………………………………………………………………………………………………………18
2-1-2- پيشينه خارجي پژوهش ………………………………………………………………………………………………………….27
2-1-3- جمع­بندي……………………………………………………………………………………………………………………………32
فصل سوم: مباني نظري 
3-1- چهارچوب نظري……………………………………………………………………………………………………………………..36
3-1-1- حق به شهر: هانري لوفور ……………………………………………………………………………………………………….36
3-1-2- جغرافياي فمينيست و فمينيسم سوسياليست…………………………………………………………………………………43
3-1-3- اقتصاد سياسي شهر و مصرف: مانوئل کاستلز………………………………………………………………………………45
3-1-4- نردبان مشارکت: شري آرنستاين………………………………………………………………………………………………47
3-2- معرفي متغيرهاي اصلي……………………………………………………………………………………………………………….49
3-2-1- فضاي ادراک شده………………………………………………………………………………………………………………..49
3-2-2- حق به شهر ………………………………………………………………………………………………………………………….51
3-2-2-1- اختصاص­دهي شهر به خود………………………………………………………………………………………………….51
3-2-2-1-1- سرزندگي …………………………………………………………………………………………………………………..52
3-2-2-1-1-1- احساس امنيت: ناامني ناشي از فضا………………………………………………………………………………..53
3-2-2-1-1-2- امکان تفريح و ماجراجويي………………………………………………………………………………………….57
3-2-2-1-1-3- ارتباطات شهري………………………………………………………………………………………………………..59
3-2-2-1-2- کنترل و مالکيت……………………………………………………………………………………………………………61
3-2-2-1-3- سهم فيزيکي ……………………………………………………………………………………………………………….64
3-2-2-2- مشارکت در شهر………………………………………………………………………………………………………………65
3-2-2-2-1- تصميم­گيري………………………………………………………………………………………………………………..66
3-2-2-2-2- توليد فضا ……………………………………………………………………………………………………………………67
3-2-2-2-3- سازماندهي و طراحي شهري……………………………………………………………………………………………68
3-3- مدل نظري تحقيق……………………………………………………………………………………………………………………..70
3-4- جمع­بندي و نتايج مورد انتظار …………………………………………………………………………………………………….72
فصل چهارم: روش­شناسي پژوهش 
4-1- روش­شناسي پژوهش…………………………………………………………………………………………………………………75
4-2- نوع و سطح متغيرهاي اصلي………………………………………………………………………………………………………..77
4-2-1- متغير وابسته………………………………………………………………………………………………………………………….77
4-2-2- متغيرهاي مستقل……………………………………………………………………………………………………………………78
4-3- جمعيت آماري و نمونه­گيري…………………………………………………………………………………………………….83
4-4- ساخت پرسشنامه و پيش­آزمون …………………………………………………………………………………………………..84
4-5- روش تجزيه و تحليل داده­ها ……………………………………………………………………………………………………….88
-5- روش تجزيه و تحليل داده­های کمی ………………………………………………………………………………………………88
-5- روش تجزيه و تحليل داده­های کيفی ……………………………………………………………………………………………..89
فصل پنجم: يافته­ها 
5-1- مقدمه­اي بر ميدان تحقيق: کلان شهر تهران…………………………………………………………………………………….92
5-1-1- خلاصه­اي از تاريخچه­ي تهران…………………………………………………………………………………………………92
5-1-2- تاريخچه­ي طبقاتي شدن فضاي شهر تهران…………………………………………………………………………………94
5-1-3- تهران در دوران معاصر…………………………………………………………………………………………………………..97
5-1-4- شاخص نخست شهري تهران ………………………………………………………………………………………………….99
5-2- يافته­هاي کمي …………………………………………………………………………………………………………………………101
5-2-1- يافته­هاي توصيفي………………………………………………………………………………………………………………….102
5-2-1-1- ويژگي­هاي جمعيت­شناختي و توزيع متغيرهاي اصلي در جمعيت نمونه ……………………………………….102
5-2-2- يافته­هاي تحليلي……………………………………………………………………………………………………………………107
5-2-2-1- آزمون نظريه­ي حق به شهر………………………………………………………………………………………………….107
5-2-2-2- تحليل رگرسيون چندمتغيره…………………………………………………………………………………………………110
5-2-2-3- جنسيت و حق به شهر ………………………………………………………………………………………………………..114
5-2-2-4- بخت زنان در حق به شهر …………………………………………………………………………………………………..114
5-2-2-5- تحليل رگرسيون لجستيک………………………………………………………………………………………………….115
5-2-2-6- شهروندان تهراني در نردبان مشارکت آرنستاين ………………………………………………………………………119
5-2-2-7- تحليل خوشه: مشارکت زنان ………………………………………………………………………………………………120
5-2-2-8- طبقه و حق به شهر …………………………………………………………………………………………………………….124
5-3- يافته­هاي کيفي ………………………………………………………………………………………………………………………..129
5-3-1- نتايج مصاحبه با شهروندان تهراني ……………………………………………………………………………………………129
5-3-1-1- حق به شهر و تفاوت­های جنسيتی…………………………………………………………………………………………129
5-3-1-2- تفاوت­هاي جنسيتي در عوامل موثر بر اختصاص­دهي شهر به خود………………………………………………133
5-3-1-2-1- سرزندگي شهري ………………………………………………………………………………………………………….133
5-3-1-2-1-1- امنيت ……………………………………………………………………………………………………………………..133
5-3-1-2-1-2- ارتباطات شهري ……………………………………………………………………………………………………….135
5-3-1-2-1-3- تفريح در شهر ………………………………………………………………………………………………………….137
5-3-1-2-2- کنترل و مالکيت فضا …………………………………………………………………………………………………….139
5-3-1-2-3- سهم فيزيکي ……………………………………………………………………………………………………………….140
5-3-1-3- تفاوت­هاي جنسيتي در عوامل تاثيرگذار بر مشارکت شهري …………………………………………………….141
5-3-1-3-1- سازماندهي شهري ………………………………………………………………………………………………………..142
5-3-1-3-2- تصميم­گيري ……………………………………………………………………………………………………………….143
5-4- يافته­هاي مشاهده­اي شهر تهران …………………………………………………………………………………………………..144
5-4-1- شهر مردانه و سازوکارهاي زنانه مديريت فضا…………………………………………………………………………….144
5-5- جمع­بندي ……………………………………………………………………………………………………………………………….154
فصل ششم: نتيجه­گيري 
6-1- بحث……………………………………………………………………………………………………………………………………..157
6-2- وارسي نظريه­ي حق به شهر در تهران ……………………………………………………………………………………………160
6-3- طبقه و حق به شهر: شهر در خدمت سرمايه ……………………………………………………………………………………165
6-4- جنسيت و حق به شهر ………………………………………………………………………………………………………………..168
6-5- نردبان آرنستاين و سطح مشارکت زنان ………………………………………………………………………………………..171
6-7- جمع­بندي ……………………………………………………………………………………………………………………………….176
6-8- پيشنهادات……………………………………………………………………………………………………………………………….180
6-9- دشواري­ها و محدوديت­هاي پژوهش……………………………………………………………………………………………183
منابع187
پيوست­ها207
  

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

فهرست تصاوير

عنوان …………………………………………………………………………………………………………….. صفحه

تصوير 3-1- محورهاي فضايي در نظريه­ي لوفور …………………………………………………………………………………..40
تصوير 3-2- نردبان مشارکت شري آرنستاين ………………………………………………………………………………………..48
تصوير 3-3- متغيرهاي تاثيرگذار بر اختصاص­دهي شهر به خود ……………………………………………………………….52
تصوير 3-4- موقعيت جغرافيايي نماد شهر تهران ……………………………………………………………………………………63
تصوير 3-5- متغيرهاي تاثيرگذار بر مشارکت شهري ……………………………………………………………………………..66
تصوير 3-6- مدل نظري تحقيق برگرفته از لوفور …………………………………………………………………………………..71
تصوير 5-1- رشد شهر تهران از سال 1270 تا سال 1375  ……………………………………………………………………….94
تصوير 5-2- فرمول مهتا براي محاسبه­ي نخست شهري …………………………………………………………………………..100
تصوير 5-3- توزيع سطوح تحصيلات در جمعيت نمونه ………………………………………………………………………….103
تصوير 5-4- نمودار کيوکيو توزيع خطاها ……………………………………………………………………………………………108
تصوير 5-5- نمودار پراکنش مقادير استاندارد پيش­بيني شده­ و خطاي استاندارد ………………………………………….110
تصوير 5-6- معادله­ي رگرسيون حق به شهر …………………………………………………………………………………………113
تصوير 5-7- معادله­ي رگرسيون لجستيک جنسيت و حق به شهر ………………………………………………………………119
تصوير 5-8- خوشه­هاي طبقاتي در مناطق شهري تهران …………………………………………………………………………..127
تصوير 5-9- متغيرهاي مورد اشاره­ي زنان در تعريف حق به شهر ………………………………………………………………130
تصوير 5-10- متغيرهاي مورد اشاره­ي مردان در تعريف حق به شهر ………………………………………………………….131
تصوير 5-11- گزاره­ي جنسيت­زده در متروي تهران ………………………………………………………………………………145
تصوير 5-12- تبليغات جمعيتي در شهر تهران با حذف نشانه­هاي زنانه ………………………………………………………146
تصوير 5-13- نبود پياده رو در معابر تهران (خيابان خواجه نظام، منطقه­ي 7) ………………………………………………147
تصوير 5-14- پل و اتوبان­سازي در تهران (بزرگراه شهيد صدر، منطقه­ي 1)………………………………………………..148
تصوير 5-15- نسبت کم مسيرهاي پياده نسبت به مسيرهاي سواره در تهران (خيابان پاسداران، منطقه­ي 1)…………149
تصوير 5-16- شهرهاي سواره­محور در مقابل شهرهاي پياده­محور …………………………………………………………….149
تصوير 5-17- نصب تابلوهاي تبليغاتي روي پل­هاي عابرپياده در تهران که سبب کاهش احساس امنيت در عابران پياده مي­گردد (بزرگراه شهيد باقري، منطقه­ي 4)…………………………………………………………………………………….151
تصوير 5-18- پياده­روي دسته­جمعي زنان درمعابر شهري تهران ………………………………………………………………..152
تصوير 5-19- زنان در اقتصاد غيررسمي (نمونه­ي دستفروشان مترو) ………………………………………………………….153

 

 

 

 

 

 

فهرست جدول­ها

عنوان …………………………………………………………………………………………………………….. صفحه

جدول 2-1- توزيع متغيرهاي اصلي تحقيق در پيشينه داخلي و خارجي ………………………………………………………32
جدول 3-1- عوامل تاثيرگذار بر حق به شهر در سه سطح تحليل ………………………………………………………………71
جدول 4-1- عوامل تاثيرگذار بر حق به شهر در سه سطح تحليل ………………………………………………………………77
جدول 4-2- گويه­هاي برآورد متغير وابسته­ي حق به شهر ………………………………………………………………………..78
جدول 4-3- گويه­هاي برآورد متغير تصميم­گيري …………………………………………………………………………………81
جدول 4-4- گويه­هاي برآورد متغير سازماندهي شهري ………………………………………………………………………….81
جدول 4-5- گويه­هاي برآورد متغير توليد فضا ……………………………………………………………………………………..81
جدول 4-6- گويه­هاي برآورد متغير سهم فيزيکي …………………………………………………………………………………82
جدول 4-7- گويه­هاي برآورد متغير کنترل و مالکيت …………………………………………………………………………….82
جدول 4-8- گويه­هاي برآورد متغير سرزندگي (در سه بعد تفريح، امنيت و ارتباطات شهري) ………………………..83
جدول 4-9- مقادير آلفاي کرونباخ براي تمام متغيرهاي پژوهش ………………………………………………………………86
جدول 4-10- نتايج تحليل عاملي متغيرهاي پژوهش ………………………………………………………………………………88
جدول 5-1- جمعيت مناطق 22گانه­ي تهران برحسب جنسيت ………………………………………………………………….98
جدول 5-2- وضعيت تاهل پاسخگويان برحسب جنسيت ………………………………………………………………………..103
جدول 5-3- وضعيت اشتغال پاسخگويان برحسب جنسيت ………………………………………………………………………103
جدول 5-4- وضعيت تحصيلات پاسخگويان برحسب جنسيت …………………………………………………………………104
جدول 5-5- آماره­هاي توصيفي درآمد ماهيانه فردي و درآمد ماهيانه­ي خانوار …………………………………………..104
جدول 5-6- آماره­هاي توصيفي متغيرهاي اصلي تحقيق …………………………………………………………………………105
جدول 5-7- آزمون کولموگروف اسميرنف متغير وابسته ……………………………………………………………………….107
جدول 5-8- خلاصله مدل رگرسيون چندمتغيره …………………………………………………………………………………….111
جدول 5-9- آزمون معناداري مدل رگرسيوني ……………………………………………………………………………………..111
جدول 5-10- ضرايب رگرسيوني حق به شهر ……………………………………………………………………………………….111
جدول 5-11- ارزيابي مدل رگرسيون لجستيک با آزمون اوم­ني­بوس …………………………………………………………116
جدول 5-12- ارزيابي تبيين واريانس متغير وابسته ………………………………………………………………………………….116
جدول 5-13- نکويي برازش مدل با آماره هوسمر لمشو …………………………………………………………………………117
جدول 5-14- جدول طبقه­بندي رگرسيون لجستيک ………………………………………………………………………………117
جدول 5-15- متغيرهاي باقي­مانده در معادله­ي رگرسيون لجستيک …………………………………………………………..118
جدول 5-16- بررسي نرمال بودن توزيع مشارکت شهري ……………………………………………………………………….120
جدول 5-17- جدول آنوا …………………………………………………………………………………………………………………121
جدول 5-18- درصد مشارکت زنان براساس سطوح مشارکت نردبان آرنستاين……………………………………………121
جدول 5-19- درصد مشارکت مردان براساس سطوح مشارکت شري آرنستاين …………………………………………..122
جدول 5-20- متغيرهاي باقيمانده در معادله­ي رگرسيون لجستيک متغيرهاي اختصاص­دهي شهر به خود ………….122
جدول 5-21- درصد مشارکت شهروندان براساس سطوح مشارکت نردبان آرنستاين صرف­نظر از جنسيت ……….123
جدول 5-22- جدول آنواي تحليل خوشه طبقات براساس حق به شهر ……………………………………………………….126
جدول 5-23- عضويت نمونه­ها در خوشه­هاي طبقاتي سه­گانه ………………………………………………………………….126
جدول 5-24- مناطق شهرداري تهران در خوشه­هاي طبقاتي سه­گانه ………………………………………………………….126
جدول 5-25- جدول همبستگي پيرسون (حق به شهر و درآمد خانوار) ………………………………………………………128
جدول 5-26- جدول همبستگي پيرسون (حق به شهر و درآمد فردي) ……………………………………………………….128
جدول 5-27-جواب­هاي پاسخگويان به پرسش «حق شهروندان در شهر چسيت؟» ……………………………………….130
جدول 5-28- جواب­هاي پاسخگويان به پرسش «برابري جنسيتي در حق به شهر وجود دارد؟» ………………………131
جدول 5-29- جواب­های پاسخگويان به پرسش «چگونه حق زنان به شهر قابل تحقق است؟»…………………………132

 

 

 

 

 

 

فصل يکم

کليات

 

 

 

 

1-1- مقدمه

شهر مجموعه­اي از فضاهاست. فضاهايي که يکي از وجوه تمايز محيط شهري با محيط غيرشهري (روستايي، طبيعي، دست نخورده و واژگان ديگري که مي­توان در مقابل شهر قرار داد) است. فضا مفهومي ادراکي[1] است. ادراک از فضا را نمي­توان به عنوان عنصري يکپارچه در نظر گرفت که در تمامي افراد يکسان است. يک فضاي واحد مي­تواند بسته به سن، جنسيت، قوميت، طبقه­ي اجتماعي و متغيرهاي ديگر فرهنگي، اجتماعي، اقتصادي و جمعيت­­شناختي به اشکال متفاوتي ادراک شود.

براي نمونه، تصوري که يک کودک از بيلبورد تبليغاتي يک شرکت توليد شکلات دارد، تصويري از يک حسرت است، براي يک زن مستخدم که چهار فرزند کوچک دارد و براي پيرزني که مبتلا به بيماري ديابت است نيز يک حسرت است اما اين «حسرت» تنها عنواني يکسان دارد و ماهيت آن در ادراک افراد نام­برده يکسان نيست. زيرا هر احساس يا شناختي از خاستگاه­هاي متفاوتي برمي­خيزد. يک بيلبورد تبليغاتي مي­تواند براي کسي که شيريني­گريز است حس نامتبوعي ايجاد کند و براي يک طرفدار حقوق حيوانات احساس انزجار[2] و فردي که گرايش­هاي ضد سرمايه­داري دارد احتمالا بيش از آن که مجذوب بيلبورد شود به چهره­­ي سرمايه­­داري و چرخه­ي سودي که پشت نصب اين بيلبورد نهفته است توجه مي­­کند. تفاوت نگرش اين افراد ناشي از ماهيت تمايزات اجتماعي – فرهنگي است. اگر يک بيلبورد ساده­ي شهري بتواند تصوراتي اين چنين متمايز را در ذهن بينندگان ايجاد کند، بايد انتظار داشت تصور ادراک­شده­­ي[3] افراد از رابطه­اي که در شهر با «چيزها» و «فضاها» برقرار مي­کنند و احساسي که از اين رابطه در آنان ايجاد مي­شود نيز بسته به ­زمينه­ي اجتماعي و فردي متفاوت باشد.

چنان­­چه پيش ­فرض وجود رابطه ميان فضاهاي شهري و نگرش­­هاي افراد را پذيرا شويم به اين نتيجه­گيري خواهيم رسيد که روابط اجتماعي افراد نيز از فضاهاي شهري تاثير مي­گيرد. زيرا پيوند ميان شناخت­ها و احساسات با منش­ها و کنش­ها از ديدگاه جامعه­شناختي امري بديهي است. با توجه به اهميت جنسيت به مثابه­­ي يک عامل تعيين­کننده­ي بنيادين در شيوه­­هاي جامعه­پذيري افراد،‌ پيش­بيني مي­­شود که نگرش­هاي مردان و زنان نيز نسبت به مولفه­هاي فضايي متمايز باشد و به تبع آن کنش­ها و منش­هاي فضايي به شکل متفاوتي در دو جنسيت بروز يابد.

براي نمونه، يک کوچه­ي تاريک در يک مرد ورزشکار که با ساک ورزشي به سمت باشگاه مي­رود همان ادراکي را توليد نمي­کند که در يک دختر پانزده ساله که از کلاس به خانه برمي­گردد. انتظار زن جوان براي تاکسي در کنار يک اتوبان نيز همان تجربه­­اي نيست که يک مرد با آن مواجه مي­شود. اما عنصر متمايزکننده­­ي اين ادراک­ها چيست؟ آن­چه که دختر پانزده ساله را از کوچه­ي تاريک مي­ترساند يا احساس زني که کنار اتوبان منتظر تاکسي ايستاده است، يعني «احساس ناامني» ناشي از تنظيمات فضايي، نه ناشي از جنس[4] اين افراد بلکه تابعي از مولفه­هاي فضايي و موقعيت اين افراد در اجتماعي است که به آن تعلق دارند. فرض ما بر اين است که احساس ناامني براي زن شهرنشين تجربه­اي زيسته است. اما آيا شهر به خودي خود اين ترس را ايجاد مي­کند؟ به نظر مي­­رسد که چنين نباشد. همين زن، زماني که همراه با فرد ديگري (به خصوص اگر همراه او مرد باشد) در همان نقطه­­ي اتوبان ايستاده باشد، احساس ناامني در او به شدت کاهش مي­يابد. پس مکان شهري به خودي خود نمي­تواند عامل توليد احساس ناامني در کنشگران باشد. يک زن به تنهايي در مرکز شهر قدم مي­زند بدون اين که احساس ناامني داشته باشد. شايد علت حضور و تجمع مردم در مرکز شهر است. اما آيا مردمي که در اتوبان سوار بر اتومبيل­هاي خود مي­گذرند فرقي با اين افراد دارند؟ آن­چه ميان مرکز شهر و اتوبان تمايز ايجاد مي­کند نحوه­ي تنظيم مولفه­هاي فضايي است. حضور مردم چه در اتوبان­ها و چه در مرکز شهر عنصري ثابت است. چيزي که در اتوبان ايجاد تمايز مي­کند نوع طراحي فضا است که افراد پياده را به درون اتومبيل­هايشان منتقل کرده است. فضاي اتوبان، با حذف پياده­روها قدرت قدم زدن را از افراد سلب مي­کند. فرد خود را به عنوان عنصري مزاحم در فضايي که قرار نيست کسي در آن راه برود تصور مي­کند. اما اين احساس برحسب جنسيت اشکال متفاوتي به خود مي­گيرد. ادراک زنان از اين نوع هنجارشکني جزئي چيزي متفاوت از ادراک مردان است. براي يک زن، يک کوچه­ي خلوت در ميانه­ي روز، يک خيابان تاريک، کنار اتوبان، درون يک تاکسي که سرنشينان ديگرش همه مرد هستند، صندلي جلوي همان تاکسي، پل­هاي عابرپياده، کوچه­هاي بن­بست، پارک­هاي خلوت،‌ زير پل­هاي بزرگ، محله­هايي که برچسب ناامني خورده­­اند يا به هر دليلي بدنام هستند، حومه­ هاي خلوت شهري،‌ پياده­­روهاي کم­­عرض، خيابان­­هايي که محل کسب­ و­کار مردان هستند[5]، سرويس­­هاي بهداشتي عمومي، اتوبوس­­هاي حمل و نقل عمومي خلوت (به خصوص در ابتدا و انتهاي روز)، حتا خانه­­ي خود فرد زماني که در آن تنهاست، اتومبيل­­هاي شخصي غيرتاکسي که در حمل و نقل عمومي مشغول به کار هستند، همه تصور ناامني را تداعي مي­کنند.

اين احساس ناامني مي­تواند ريشه در تجربيات مستقيم خود فرد، تجربيات غير مستقيم فرد (نزديکان او)،‌ حافظه­­ي جمعي شهروندان از اين فضاها و تا حد زيادي شکل فضاهاي شهري داشته باشد. فردي که يک بار در يک کوچه ­ي تاريک مورد حمله قرار گرفته باشد، احتمال کمي مي­­رود که هنگام عبور مجدد از مکان­­هاي مشابه احساس امنيت داشته باشد. اگر دوست يا خواهر او نيز تجربه­­ي مشابهي را براي او بازگو کرده باشد، باز تصور او از فضايي که در ذهن او ايجاد شده است مي­­تواند به توليد احساس ناامني در فضاهاي مشابه فضاهاي تصورشده­­ي قبلي بيانجامد. تجربياتي که شهروندان يک شهر از خشونت در فضاهاي مختلف شهري دارند مي­­تواند در حافظه­­ي جمعي ثبت شده و آن را نسبت به فضاهاي مشابه احساس کند. اگر شهري در زماني نزديک تجربه­ي ناگواري، مانند ربوده شدن افراد در اتوبان، را داشته باشد، نمي­توان انتظار داشت که شهروندان آن از حضور در اتوبان­ها احساس امنيت کافي داشته باشند. حافظه­­ي جمعي در شهر مي ­تواند عنصري تعيين­ کننده در نحوه­­ي نگرش شهروندان به فضاها و روابط شهري باشد. اما مي­­توان تصور کرد که همين شهروندان اگر مي­­توانستند در اتوبان­هايي قدم بزنند که محل­هايي مخصوص عبور عابران پياده داشت که از طريق موانع يا چنان­چه در برخي خيابان­­ها مرسوم است، کانال­­هاي بزرگ آب از محل عبور اتومبيل­ها جدا مي­­شد، شايد احساس بهتري از قدم زدن در اتوبان­­ها حاصل مي­شد (رهبري، 1393).

بحث ناامني شهري که در چند بند گذشته به آن پرداخته شد تنها يک نمونه از تاثير فضاهاي شهري بر ادراک شهروندان است که چنان­چه شرح آن رفت، بسته به جنسيت متفاوت است. مجموعه­ي اين برداشت­هاي احساسي و شناختي توليد شده در شهروندان به يک ادراک عمومي از حقوق شهروندي مي­انجامد که تمرکز ما در اين پژوهش مطالعه­ي ابعاد و عوامل تاثيرگذار بر آن و ارتباط آن با مفهوم جنسيت است. بديهي است که هم زنان و هم مردان از مولفه­هاي فضايي تاثير مي­پذيرند. از اين رو به جاي تمرکز بر ادراک زنان، مفهوم جنسيت را به عنوان عاملي تعيين­کننده در ادراک از فضاهاي شهري در نظر گرفتيم تا علاوه بر بررسي وضعيت ادراک زنان از حق به شهر، به مطالعه­ي تفاوت­هاي جنسيتي نيز بپردازيم.  بدين منظور اين نوشتار به شرح زير به شش فصل تقسيم­بندي شده است:

فصل يکم: کليات

در اين فصل به بيان مساله، اهميت و ضرورت پژوهش، پرسش­ها، اهداف و فرضيه­هاي پژوهش و هم چنين مشکلات و محدوديت­هاي پژوهش پرداخته شده است.

فصل دوم: پيشينه­ي پژوهش

در اين فصل پژوهش مورد بررسي قرار گرفته است. اين فصل به دو بخش پژوهش­هاي داخلي (ادبيات توليد شده توسط محققان داخل ايران) و پژوهش­هاي خارجي (ادبيات بين­المللي) تقسيم­بندي شده است ضمن اين که جايگاه پژوهش حاضر در ادبيات مربوطه مشخص مي­شود.

فصل سوم: مباني نظري

در اين فصل مرور نظريه­هاي استفاده شده در پژوهش و چهارچوب­هاي نظري و مفهومي اين پژوهش به تفصيل معرفي شده و نحوه­ي استفاده از مفاهيم و مدل­هاي کليدي در پژوهش به بحث گذاشته شده است.

فصل چهارم: روش­ پژوهش

فصل روش­ پژوهش به معرفي روش­ها و تکنيک­هاي انتخاب شده براي انجام پژوهش اختصاص­يافته و نشان مي­دهد که در توليد هر بخش­ از داده­هاي مورد نياز، از چه رويکردهاي روش­شناختي بهره گرفته شده است. ضمن اين که مواردي چون جامعه آماري، نمونه­گيري، بررسي ابزار تحقيق با انجام آزمون­هاي اعتبار و روايي نيز در اين فصل مدنظر گرفته است.

فصل پنجم: يافته­ها

فصل يافته­ها به گزارش يافته­هاي تحقيق مي­پردازد که در سه بخش يافته­هاي کمي (گزارش يافته­هاي حاصل از پيمايش)، يافته­هاي کيفي (گزارش يافته­هاي حاصل از روش­هاي کيفي از جمله مصاحبه و مشاهده عميق) و يافته­هاي مشاهده­اي به بحث گذاشته شده است.

فصل ششم: نتيجه­گيري

در اين فصل که مهم­ترين بخش پژوهش محسوب مي­گردد به پرسش­هاي اصلي و فرعي پژوهش که در بخش کليات مطرح شده­اند پاسخ داده مي­شود و يافته­هاي پژوهش به بحث گذاشته مي­شود. اين فصل شامل برخي پيشنهادها نيز خواهد بود. پژوهش حاضر از نوع بنيادي و توسعه­اي است و انتظار مي­رود بخش نتيجه­گيري آن ضمن گسترش مرزهاي مفهومي و نظري جامعه­شناسي شهر و فضا، به ايجاد ايده­هاي جديد نظري نيز بينجامد. بنابراين آن­چه در بخش پيشنهادها مطرح مي­گردد (با توجه به کاربردي نبودن تحقيق) بيش از آن که شامل برنامه­ها­­ي عملي باشد، در راستاي راهبردهاي نظري است.

بخش ضمايم و منابع دو بخش انتهايي نوشتار حاضر را تشکيل مي­دهند.

[1] Perceptive

[2] لسيتين مورد استفاده در اين شکلات­ها روي حيوانات آزمايشگاهي امتحان مي­شود.

[3] Perceived

[4] Sex

[5] براي نمونه خيابان هايي که محل تجمع اصنافي مانند فروشندگان قطعات يدکي و خدمات تعميرات خودرو هستند.

تعداد صفحه : 253

قیمت :14700 تومان

بلافاصله پس از پرداخت لینک دانلود فایل در اختیار شما قرار می گیرد

و در ضمن فایل خریداری شده به ایمیل شما ارسال می شود.

:        ****       info@elmyar.net

در صورتی که مشکلی با پرداخت آنلاین دارید می توانید مبلغ مورد نظر برای هر فایل را کارت به کارت کرده و فایل درخواستی و اطلاعات واریز را به ایمیل ما ارسال کنید تا فایل را از طریق ایمیل دریافت کنید.

***  *** ***

جستجو در سایت : کلمه کلیدی خود را وارد نمایید :

 
 

مطالب مشابه را هم ببینید

 

فایل مورد نظر خودتان را پیدا نکردید ؟ نگران نباشید . این صفحه را نبندید ! سایت ما حاوی حجم عظیمی از پایان نامه های دانشگاهی است. مطالب مشابه را هم ببینید. برای یافتن فایل مورد نظر کافیست از قسمت جستجو استفاده کنید. یا از منوی بالای سایت رشته مورد نظر خود را انتخاب کنید و همه فایل های رشته خودتان را ببینید