پایان نامه نگرش اساطیری در ساخت خمره های تدفینی ایران باستان

متن کامل پایان نامه مقطع ارشد :معماری

گرایش :معماری 

عنوان :  نگرش اساطیری در ساخت خمره های تدفینی ایران باستان

وزارت علوم، تحقیقات و فناوری

دانشگاه علم و هنر یزد

دانشکده هنر و معماری

گروه صنایع دستی

 پایان نامه برای دریافت درجه کارشناسی ارشد

 نگرش اساطیری در ساخت خمره های تدفینی ایران باستان

 استاد راهنما:

دکتر نصرالله تسلیمی

استاد مشاور:

دکتر مجیدرضا مقنی پور

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده پایان نامه درج نمی شود

(در فایل دانلودی نام نویسنده موجود است)

تکه هایی از متن پایان نامه به عنوان نمونه :

(ممکن است هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود ولی در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل است)

چکیده:

اسطوره روایتگر رویدادی است که بشریت از طریق تمسک به آن به رفع بیگانگی از پدیده های طبیعی پیرامون خود می پردازد. از مهمترين راه هاي شناخت اساطیر حاکم بر يك جامعه باستاني، مطالعه تدفين هاي آن است. شاید بتوان گفت آداب تدفين و اساطیر مرتبط، معلول دیدگاه انسان درباره مرگ و درگذشتگان بوده که در طول زمان دستخوش تحول و تطور گردیده است. از دیرباز اهتمام بر نیالودن عناصر اربعه موجب استفاده از مواد خاصي جهت به خاك سپاري مردگان گردید؛ يكي از اين موارد با پیشینه کهن در فرهنگ ایران، سفالينه است که به صورت انواع ظروف تدفین ظاهر شده و از پركاربردترين آنها مي توان به گورخمره اشاره كرد. شکل ظاهری خمره ها، تشریفات، نحوه قرارگيري جسد و دفن خمره ها و اشياء مکشوفه همگی بازتاب برخی مفاهیم اساطیری و فلسفی است و به گونه ای عینی در خمره های تدفینینمود پیدا کرده است.رویکرد این پژوهش نگرش اساطیری به خمره های تدفینی بوده و به روش تاریخی – توصیفی – تحلیلی انجام گرفته است. با فرض تنوع محدوده جغرافیایی و یکسانی محدوده زماني در نگرش مفاهیم اسطوره ای در تدفین خمره ای در ایران باستان می توان به وجوه اشتراكي در باب اساطیر و آیین هادست یافت.

این پژوهش در 5فصل تدوین گردیده است: فصل اول به ساختار کلی پژوهش می پردازد. فصل دوم دیدگاه های اساطیری مؤثر بر تدفین و شیوه های تدفین در ایران باستان را شرح می دهد. فصل سوم در دو بخش دوران پيش از تاريخ و دوران تاریخی به دسته بندی تدفین های خمره ای می پردازد. فصل چهارم قابلیت های زیبایی شناختی سفال به عنوان یکی از عرصه های ظهور تفکرات دینی، آیینی و اساطیری مورد بررسی قرار خواهد گرفت. در فصل پنجم نیز به نتیجه گیری خواهیم پرداخت.

 

کلید واژه: اسطوره، ایران باستان، سفال، گورخمر

فهرست مطالب:

مقدمه……………………………………………. 1

فصل اول: کلیات

1-1 مقدمه……………………………………………….. 4

1-2 هدف تحقیق…………………………………… 4

1-3 بیان مسأله و تشریح ابعاد آن……………………… 4

1-4 اهمیت مسأله تحقیق…………………………….. 5

1-5 انگیزه محقق در انتخاب موضوع…………………………. 6

1-6 سؤالات تحقیق……………………………………… 7

1-7 فرضیه های تحقیق…………………………………. 7

1-8 محدوده مطالعه و مقطع زمانی تحق7

1-9 مروری بر ادبیات تحقیق……………………….. 8

1-10 جمع بندی مطالب فصل اول…………………. 8

فصل دوم: نگرش های اساطیری و تاریخی مرگ در ایران باستان

2-1 مقدمه………………………………………. 9

2-2 اعتقادات و آیین ها در جوامع اولیه…………. 9

2-2-1 تجلی دین در جوامع ابتدایی…………………….. 9

2-2-2 انواع باورهای دینی…………………………………… 10

2-2-3 نیاز معنوی دستمایۀ آفرینندگی……………………… 11

2-2-4 مرگ و رستاخیز…………………………………… 12

2-3 تدفین در اساطیر ایران باستان……………………….. 14

2-3-1 زروان گرایی…………………………………………….. 15

2-3-2 آیین زرتشت…………………………………………. 17

2-3-3 میترائیسم…………………………………………………. 19

2-3-4 آناهیتا…………………………………………………………….. 20

2-3-5  تأثیر كيش يوناني………………………………………. 20

2-4 شيوه هاي تدفين در ايران باستان………………………… 21

2-4-1 استودان……………………………………… 22

2-4-2 آرامگاه های سردابه ای………………………… 23

2-4-3 آرامگاه چاهی با ظروف تدفین…………………………….. 24

2-4-4 قبرستان با ظروف تدفین……………………………… 25

2-4-5 خاکستردان…………………………………………… 26

2-4-6 تدفین گورخمره ای……………………. 27

2-5 جمع بندی مطالب فصل دوم………………. 27

فصل سوم: خمره های تدفینی

3-1 مقدمه……………………………….. 29

3-2 تدفين هاي خمره اي دوران پيش از تاريخ………………………………. 29

3-2-1 چغاگاوانه………………………………………………….. 29

3-2-2 تپه حاجي فيروز…………………. 30

3-2-3 قلعه گوشه………………………………………….. 31

3-2-4 اریسمان……………………. 34

3-2-5 سیلک……………………………………… 35

3-2-6 تپه اسماعیل آباد………………………………………….. 37

3-2-7 چشمه علی…………………………………………….. 37

3-2-8  تپه زاغه……………………………………………………… 37

3-2-9  محوطه الهایی………………………………………. 38

3-2-10 تپه قلی درویش……………………………….. 39

3-2-11 تپه گیان…………………………………… 40

3-2-12 محوطه ازبکی……………………………………. 41

3-2-13 مارال تپه………………………………………………. 42

3-2-14 کلورز…………………………………………… 44

3-2-15 قلعه کوتی……………………………………. 44

3-2-16 هفت تپه……………………………………………. 45

3-2-17 گوهر تپه……………………………………….. 48

3-3 تدفين هاي خمره اي دوران تاريخی………….. 49

3-3-1 آکروپل وشهرشاهی در شوش………………………. 50

3-3-2 تل آپادانا…………………………………….. 52

3-3-3 کنگاور…………………………………………… 52

3-3-4 محوطه شیر سنگ…………………………………… 54

3-3-5 تپه خرمن…………………………………………………………. 54

3-3-6 تپه کن یری……………………………………………….. 55

3-3-7 آیری زمین (تپه نخود)………………………. 56

3-3-8 تپه پیه درق…………………………………………………… 56

3-3-9 تپه همت سلاله……………………………………….. 57

3-3-10 چوجیران………………………………………. 57

3-3-11 گرمی………………………………………. 57

3-3-12 طاق بستان………………………………………. 60

3-3-13 گهرتپه……………………………… 61

3-3-14 تنگه هرمز………………………………………… 62

3-3-15 تپه سنجر……………………………………. 63

3-3-16 نخل ابراهیمی………………………………………….. 63

3-3-17 دستوا……………………………………………………… 64

3-3-18 ستون های سنگی در دوگور دوپا………………………….. 65

3-3-19 تپه شیان………………………………………. 66

3-4 جمع بندی مطالب فصل سوم…………………………….. 67

فصلچهارم: سفال بستری مناسب جهت بروز ارزش های فکری و بصری

4-1 مقدمه…………………………………….. 70

4-2 نسبت گورخمره های سفالین با اساطیر و باورها………………….. 71

4-3 زیبایی شناسی خمره های تدفینی……………………… 73

4-4 جمع بندی مطالب فصل چهارم…………………….. 74

فصل پنجم: نتیجه گیری و تبیین فرضیات

5-1 فرضیه اول…………………………………… 76

5-2 فرضیه دوم………………………… 76

5-3 نتیجه گیری……………………….. 77

فهرست منابع و مآخذ………………….. 81

فهرست جداول

فهرست تصاویر

مقدمه

يكي از بهترين راه هاي شناخت اعتقادات مذهبي بشر در يك جامعه باستاني، مطالعه انواع تدفين هاي آن جامعه است. “تدفين يكي از عيني ترين و ملموس ترين تجليات تفكر و تخيلات بشر در طول تاريخ بوده است. همچنين با استفاده از اشياء به دست آمده در انواع گورها مي توان اين اعتقادات را بررسي نمود. جهت شناسايي شيوه ها و تشريفات وابسته به تدفين ابتدا بايد آيين ها و اعتقادات حاكم بر جامعه را مورد مطالعه قرار داد. بطور كلي آداب تدفين تابع نوع برخورد زندگان با مردگان است. اين نوع برخورد در هر دوره، بسته به شرايط اجتماعي و اعتقادات، متفاوت بوده است. اما گاه شباهتهايي درباره طرز تلقي انسان نسبت به مرگ و زندگي پس از مرگ در جوامع مختلف وجود دارد. ” (چایچی امیرخیز، 1384: 21)اعتقاد به جهان پس از مرگ در اعتقادات اساطیری ایران باستان باعث رواج آیین ها و مراسم خاصی در مورد تدفین مرگان می شود که تابع شرایط زمانی و مکانی است. این اساطیر و باورها عاملی برای توجیه این مراسم به حساب می آیند. هر یک از اساطیر مناسک و آداب خاصی دارند اما چنان که محرض است یکی از آداب مشترک آنها تدفین خمره ای است که موضوع اصلی این پژوهش است.

اديان و اسطوره هاي حاكم بر هر جامعه در نحوه تدفين مردگان نقش موثر و مستمر داشته اند. يكي از باورهاي بشريت اهتمام بر آلوده نكردن عناصر مقدس چهارگانه، آب، آتش، خاك و باد است. تحقق اين باورها در گرو استفاده از ابزار و مواد خاصي جهت به خاك سپاري اموات و در گذشتگان بوده است؛ يكي از اين موارد سفالينه مي باشد كه فراز و فرودهايي را طي كرده و در هر دوره تغييراتي را به خود ديده است. “سفالينه ها به خاطر تركيبات و جنس مقاومشان در برابر شرايط محيطي يكي از بادوام ترين مواد انتقال فرهنگ هستند و در امر  تدفين به صورت خاكستردان، استخوان دان و ظروف تدفين ظاهر شده اند.” (همان، ص17)  از پركاربردترين ظروف تدفين مي توان به گور خمره اشاره كرد که طبق مطالعات نگارنده استفاده از آنها از دوره نوسنگي آغاز مي شود، در دوره هاي بعدي گسترش مي يابد و در دوره اشكاني بيشتر و قاعده مندتر مورد مصرف قرار مي گيرد؛ تا بدين وسيله سنت هاي بومي و آيين هاي نياكان تداوم يابد و بشر هرچه بهتر و دقيق تر در جهت حفظ تقدس عناصر اربعه برآيد. چنان که در فصول پژوهش شرح داده خواهد شد مصرف اين خمره ها بيشتر در مورد كودكان و نوزادان ديده مي شود و نحوه قرارگيري جسد به حالت جنيني است.  همچنين مي توان شكل ظاهري خمره ها را  با شكل رحم تطبيق داد تا شايد بتوان تدفين به شكل جنيني در ظروفي به شكل رحم را تعبيري از تسلسل ميان مرگ، مرحله آشناسازي، بازگشت به رحم و تولد دوباره دانست.  شواهد مدلل می دارند که گورخمره های سفالین از پشتوانه اساطیری و آیین های خاصی برخوردار بوده اند. وجه اشتراک بیشتر گورخمره ها انتزاعگری در طراحی آنها است. زیرا هدف سفالگر دستیابی به ذات شیء بوده بنابر این فرم کلی این گونه سفالینه ها حجم های مدور و منحنی است که در نهایت  سادگی و بی پیرایگی متبلور شده اند. فرم هایی که معمولاً بدون تزئین آنچنانی مفاهیم فرازمینی خاصی را به آدمی القا می کنند. در پی آن فرم های طبیعی ساده شدند تا بتوانند به وسیله نیروهای طبیعی خود را بارور سازند. یکی از این فرم ها رحم یا همان زهدان است. تدفين به حالت جنيني در ظروف صورت مي گيرد و ظرف نماد زهدان پنداشته شده است. تدفين به شكل جنيني تعبيري از تسلسل ميان مرگ، آشناسازي و بازگشت به رحم است. كودكان به حالت جنيني در خمره ها جاي گرفته و مانند بذري كه در زمين كاشته مي شود، در سينه زمين- مادر دفن مي گردند تا حياتي دوباره يابند. بازگشت به مرحله جنيني معادل است با راه يافتن به مرحله اوليه و شايد به منظور كمك به تولد دوباره، كودكان را با حالت جنيني دفن مي نمودند. (الیاده، 1375: 194)

چنان که در فصول آینده خواهیم دید در بيشتر موارد جهت خمره ها شرقي- غربي و سر جسد به سمت خورشيد است. اين امر بيانگر قداست خورشيد در جوامع گذشته است. همچنين در نقوش يافت شده بر سطح بيروني برخی خمره ها طرح هاي دايره اي شكلي ديده مي شود كه مي تواند تداعي كننده شكل خورشيد باشد. بيشتر خمره ها ظاهري ساده دارند يا با نقوش طنابي افزوده تزئين گرديده اند. اين نقوش جهت تزئين و استحكام خمره ها تعبيه شده اند. شايد بتوان نقوش طنابي شكل را كه زنجيره وارد گرداگرد خمره ها كشيده شده اند بند نافي تصور نمود كه جسد متوفي را به رحم، زمين- مادر و در نهایت به عالم باقي گره مي زند.  جاودانگی و بقا در میان مردمان نخستین نیازی طبیعی و غریزی تلقی می شد و آدمی راز این بقا در محیط رازآمیز طبیعت را حفظ عناصری می دانست که موجب تداوم هستی وی می گشتند. بدین ترتیب نیروهایی را در باور خود پروراند که موجبات امنیت و بقای او را تأمین می کردند. در این میان با خلق و استفاده از فرم های شکم دار سفالین ارتباط خود با نیروهای ماورایی را برقرار می کرد و به واسطه این روند، نوعی تسلسل، تداوم و بازگشت به سرچشمه زندگی را مصور می نمود.

تحقیق پیش رو در 5فصل تنظیم و تدوین گردیده است. در فصل اول ساختار کلی پژوهش از نظر می گذرد که شامل هدف تحقیق، بیان مسأله و تشریح ابعاد آن، اهمیت مسأله تحقیق، انگیزه محقق در انتخاب موضوع، محدوده مطالعه و مقطع زمانی است و بر مبنای سؤلات پژوهش فرضیه ها مطرح می گردند. در فصل دوم نگرش های اساطیری و تاریخی مرگ در ایران باستان شرح داده می شود و پس از توضیح مختصری درباره اعتقادات و آیین ها در جوامع اولیه، شيوه هاي تدفين در ايران باستان و اساطیر مؤثر بر آنها مورد بررسی قرار می گیرد. فصل سوم در دو بخش دوران پيش از تاريخ و دوران تاریخی به دسته بندی تدفین های خمره ای می پردازد. فصل چهارم قابلیت های زیبایی شناختی سفال به عنوان یکی از عرصه های ظهور و بروز تفکرات آیینی و اساطیری مورد بررسی قرار خواهد گرفت. در فصل پنجم نیز به نتیجه گیری و تبیین فرضیات خواهیم پرداخت.

1-1 مقدمه

در فصل حاضر به ساختار کلی پژوهش از جمله هدف تحقیق، بیان مسأله و تشریح ابعاد آن، اهمیت مسأله تحقیق، انگیزه محقق در انتخاب موضوع، محدوده مطالعه و مقطع زمانی تحقیق پرداخته می شود. سپس بر اساس سؤالات محقق، فرضیه های تحقیق مطرح می گردد. در پایان نیز توضیحاتی پیرامون ادبیات تحقیق ارائه می گردد.

1-2 هدف تحقیق

  1. معرفی خمره های تدفینی به عنوان یکی از انواع سفالينه های کاربردی
  2. بررسی مفاهیم اسطوره ای در خمره های تدفینی
  3. دست یافتن به وجه اشتراكي در نگرش مفاهیم اسطوره ای در مكانهاي مختلف در محدوده زماني مشابه در ایران باستان

1-3 بیان مسأله و تشریح ابعاد آن

گرایش به نیروی مافوق بشری و تمسک به آن، سابقه ای دیرینه دارد و بشریت پیوسته در صدد یافتن آن بوده است. انسان عموماً به نیروهای فرا زمینی باور داشته و این باور عمیق به صورت مجموعه ای از رفتارهای خاص نمود پیدا کرده است. مهمترین دستاورد این گرایش پدید آمدن اسطوره با تعاریف متفاوت است.اساساً اسطوره روایتگر رویدادی است فرا زمان و لا مکان که بشریت از طریق تمسک به آن به رفع بیگانگی از پدیده های طبیعی پیرامون خود می پردازد. بنابراین می توان اسطوره را بخشی از عادت های فرهنگی جوامع دانست که برای نظم بخشیدن به جهان و معنا دادن به آن به وجود آمده اند. اسطوره خواستار این است که خاستگاه انسان را به کنکاش گیرد و جایگاه اورا در جهان تثبیت کند.  شاید بتوان گفت يكي از بهترين راه هاي شناخت اساطیر حاکم بر يك جامعه باستاني، مطالعه انواع تدفين هاي آن جامعه باشد. تدفين يكي از عيني ترين و ملموس ترين تجليات تفكر و تخيلات بشر در طول تاريخ بوده است. بطور كلي آداب تدفين و اساطیر مرتبط، تابع نوع برخورد زندگان با مردگان است. اين نوع برخورد در هر دوره، بسته به شرايط اجتماعي و اعتقادات، متفاوت بوده است. اما گاه شباهت هايي درباره طرز تلقي انسان نسبت به مرگ و زندگي پس از مرگ در جوامع مختلف وجود دارد.

اديان و اسطوره هاي حاكم بر هر جامعه در نحوه تدفين مردگان نقش موثر و مستمر داشته اند. يكي از باورهاي بشريت اهتمام بر آلوده نكردن عناصر مقدس چهارگانه است. تحقق اين باورها در گرو استفاده از ابزار و مواد خاصي جهت به خاك سپاري اموات و در گذشتگان بوده است؛ يكي از اين موارد که پیشینه کهن در فرهنگ و تاریخ ایران زمین دارد سفالينه است. سفالينه ها يكي از با دوام ترين مواد انتقال فرهنگ هستند و در امر تدفين به صورت خاكستردان، استخوان دان و ظروف تدفين ظاهر شده اند. از پركاربردترين ظروف تدفين مي توان به گور خمره اشاره كرد كه استفاده از آنها از دوره نوسنگي آغاز مي شود. در دوره هاي بعدي گسترش مي يابد و در دوره اشكاني بيشتر و قاعده مندتر مورد مصرف قرار مي گيرد. شکل ظاهری خمره ها و نقوش مورد استفاده،  شیوه ها و تشریفات به خاک سپاری، نحوه قرارگيري جسد، جهت قرارگیری خمره ها، اشياء به دست آمده از گورها همگی بازتاب برخی مفاهیم فلسفی است که به گونه ای عینی درخمره های تدفینیایران باستان نمود پیدا کرده است. رویکرد این پژوهش نگرشی موشکافانه از منظر اساطیری به خمره های تدفینی است.

1-4 اهمیت مسأله تحقیق

چنان که مسلم است سفالگری به عنوان یکی از هنرهای سنتی و بومی ایران زمین از اهمیت ویژه های برخوردار است. گورخمره نیز به قسمتی از هنر-صنعت سفال اطلاق می گردد که در رستۀ سفالینه های کاربردی قرار می گیرد. در بررسی این گونه، دو مقوله بنیادین مطرح می شود: جنبه های کاربردی، عناصر مؤثر بر جلوه های نمادین.  معرفی تکنیک های ساخت بدنه، لعاب و تزیین سفالینه های تدفینی به عنوان یک هنر سنتی می تواند به حفظ و احیاء آن بیانجامد. در مورد این گونه خاص سفالینه معرفی اساطیر مؤثر بر بینش و تفکر ایرانیان باستان در امر تدفین ضرورت دارد.  در این پژوهش سعی بر این است با چشم پوشی از جنبه های کاربردی هنر-صنعت سفال، که باعث اطلاق وجه دوم آن یعنی صنعت می گردد جلوه های نمادین آن مورد بررسی قرار گیرد. مبنای پژوهش، مطالعه کلیه ی خمره های تدفینی یافت شده است و اطلاعات به روش کتابخانه ای گردآوری شده است. چنان که محرز است از طریق کنکاش در این نوع سفالینه ها به لحاظ فنی، فرمی، نقشمایه و آرایه می توان بسیاری از معیارهای سنجش ارزش و جایگاه ادوار تاریخی، فرهنگی و هنری اقوام گذشته را مورد ارزیابی قرار داده و به نتایج ارزشمندی در این زمینه دست یافت.

تعداد صفحه : 99

قیمت :14700 تومان

بلافاصله پس از پرداخت ، لینک دانلود پایان نامه به شما نشان داده می شود

و در ضمن فایل خریداری شده به ایمیل شما ارسال می شود.

پشتیبانی سایت :        --------******** ****       baharfile@zoho.com

در صورتی که مشکلی با پرداخت آنلاین دارید می توانید مبلغ مورد نظر برای هر فایل را کارت به کارت کرده و فایل درخواستی و اطلاعات واریز را به ایمیل ما ارسال کنید تا فایل را از طریق ایمیل دریافت کنید.

--------  -------- --------

جستجو در سایت : کلمه کلیدی خود را وارد نمایید :

 
 

مطالب مشابه را هم ببینید

 

فایل مورد نظر خودتان را پیدا نکردید ؟ نگران نباشید . این صفحه را نبندید ! سایت ما حاوی حجم عظیمی از پایان نامه های دانشگاهی است. مطالب مشابه را هم ببینید. برای یافتن فایل مورد نظر کافیست از قسمت جستجو استفاده کنید. یا از منوی بالای سایت رشته مورد نظر خود را انتخاب کنید و همه فایل های رشته خودتان را ببینید