پایان نامه جغرافیا:نقش ساماندهي بافت هاي فرسوده در توسعه پايدار شهر اردبيل

متن کامل پایان نامه مقطع ارشد جغرافیا گرایش برنامه ریزی شهری

با عنوان : نقش ساماندهي بافت هاي فرسوده در توسعه پايدار شهر اردبيل

در ادامه مطلب می توانید تکه هایی از ابتدای این پایان نامه را بخوانید

و در صورت نیاز به متن کامل آن می توانید از لینک پرداخت و دانلود آنی برای خرید این پایان نامه اقدام نمائید.

دانشگاه آزاد اسلامي واحد رشت

دانشکده علوم انسانی

گروه آموزشی جغرافيا

پایان نامه تحصیلی جهت اخذ درجه کارشناسی ارشد       

   رشته: جغرافیا گرایش برنامه ریزی شهری

عنوان:

نقش ساماندهي بافت هاي فرسوده در توسعه پايدار شهر اردبيل

(مطالعه موردي : محله عالي قاپو اردبيل)

استاد راهنما :

دکتر اکبر معتمدي مهر

استاد مشاور :

دکتر تيمور آمار

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده درج نمی شود

تکه هایی از متن به عنوان نمونه : (ممکن است هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود ولی در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل است)

فهرست مطالب

عنوان                                                                                                    صفحه

فصل اول: کليات تحقيق

1- مقدمه………………………………………………………………………………………………………………. 2

1-1-بيان مساله………………………………………………………………………………………………………. 2

1-2- سوالات اصلي پژوهش……………………………………………………………………………………… 4

1-3- اهميت و ضرورت پژوهش……………………………………………………………………………….. 4

1-4- اهداف پژوهش……………………………………………………………………………………………….. 5

1-5- پيشينه پژوهش……………………………………………………………………………………………….. 6

1-6 – فرضيه هاي پژوهش……………………………………………………………………………………….. 12

1-7- نوع و روش پژوهش……………………………………………………………………………………….. 13

1-8- محدوده مورد مطالعه………………………………………………………………………………………… 13

1-8-1- محدوده مركزي و تاريخي شهر اردبيل………………………………………………………………. 13

1-9- روش و ابزار گردآوري اطلاعات………………………………………………………………………… 18

1-10-روش تجزيه و تحليل اطلاعات و جامعه آماري و روش نمونه گيري ………………………….. 19

1-11- مفاهيم، تعاريف و واژه ها………………………………………………………………………………… 21

1-11-1- توسعه پايدار شهري……………………………………………………………………………………. 21

1-11-2- بافت فرسوده شهري…………………………………………………………………………………… 22

1-11-3- معيارهاي پايداري شهري……………………………………………………………………………… 22

فصل دوم: ادبيات و مباني نظري تحقيق

2- مقدمه………………………………………………………………………………………………………………. 25

2-1- مفاهيم، اهداف و اصول توسعه پايدار شهري و پايداري…………………………………………….. 29

2-1-1- پيدايش واژه توسعه پايدار………………………………………………………………………………. 33

2-1-2- مولفه ها و شاخص هاي توسعه پايدار……………………………………………………………….. 33

2-1-3-اهداف توسعه پايدار………………………………………………………………………………………. 37

2-1-4-توسعه پايدار شهري………………………………………………………………………………………. 39

2-1-5-مفهوم پايداري شهرها در انديشه متفکرين…………………………………………………………… 41

2-2- فرسودگی، زمينه ها و فرايندها شکل گيری بافت های فرسوده و گونه های مداخله کننده در         بافت های فرسوده 42

2-2-1-مفهوم بافت فرسوده………………………………………………………………………………………. 42

2-3- شاخصهاي پايداري در بافت فرسوده محله عالي قاپوي اردبيل……………………………………. 44

2-3-1- شاخصهاي کالبدي(A)………………………………………………………………………………….. 44

2-3-2- شاخص هاي اقتصادي(B)…………………………………………………………………………….. 46

2-3-3- شاخص هاي اجتماعي(C)…………………………………………………………………………….. 48

2-3-4- شاخص هاي زيست محيطي(D) ……………………………………………………………………. 51

2-4-گونه هاي مداخله در بافت­هاي فرسوده………………………………………………………………….. 53

2-4-1-ويژگي هاي عمومي بافت هاي فرسوده………………………………………………………………. 53

2-4-2 -بهسازي   …………………………………………………………………………………………………. 57

2-4-3- نوسازي   ………………………………………………………………………………………………… 58

2-4-4- بازسازي……………………………………………………………………………………………………. 58

فصل سوم: شناخت محدوده مورد مطالعه

3- محدوده و موقعيت بافت تاريخي شهر اردبيل…………………………………………………………… 62

3-1- جغرافياي عمومي استان اردبيل و شهر اردبيل…………………………………………………………. 62

3-1-2- موقعيت شهر اردبيل…………………………………………………………………………………….. 62

3-1-3- علل و عوامل پيدايش شهر اردبيل…………………………………………………………………… 63

3-1-4- وجه تسميه شهر اردبيل…………………………………………………………………………………. 64

3-1-5- ويژگي هاي توپولوژيک شهر اردبيل…………………………………………………………………. 64

3-2- بررسي ساختار و ويژگي هاي اقليمي…………………………………………………………………… 65

3-2-1- اقليم………………………………………………………………………………………………………… 65

3-1-2- عناصر اقليمي…………………………………………………………………………………………….. 66

3-3- منابع آب و شرايط آب وهوايي و بارندگي استان اردبيل……………………………………………. 69

3-3-1- بارندگي ساليانه……………………………………………………………………………………………. 71

3-3-2- دماي هوا…………………………………………………………………………………………………… 73

3-4- تعاملات بين بافت تاريخي و جديد شهر اردبيل……………………………………………………… 74

3-4-1- تعاملات اجتماعي………………………………………………………………………………………… 74

3-4-2-تعاملات کالبدي و ساختاري……………………………………………………………………………. 75

3-4-3-تعاملات فرهنگي………………………………………………………………………………………….. 76

3-4-4-تعاملات اقتصادي…………………………………………………………………………………………. 77

3-5- شناخت و معرفي ساختار قديمي شهر تاريخي……………………………………………………….. 78

3-5-1- برداشت کلي کاربري اراضي و بررسي ميزان پراکنش، نقش و عملکرد کاربري‌هاي محله‌اي شهري و فراشهري در محدوده بافت تاريخي و لبه بيروني آن…………………………………………………………………………. 78

3-6-بافت تاريخي………………………………………………………………………………………………….. 83

3-7- مدل تحليل سوات(SWOT)و نرم افزارEXPERT CHOICE……………………………… 85

فصل چهارم: تجزيه و تحليل داده‌ها و يافته‌ها

4- 1- نتايج و يافته هاي تحقيق …………………………………………………………………………………. 91

4-1- تحليل پرسشنامه……………………………………………………………………………………………… 97

4-1-1- جداول توصيفي و نمودارها…………………………………………………………………………… 97

4-2- ويژگي هاي توصيفي کالبدي………………………………………………………………………………. 120

فصل پنجم: جمع بندي، نتيجه گيري و ارائه پيشنهادات

5- تجزيه و تحليل و نتيجه‌گيري ……………………………………………………………………………… 129

5-1- فرضيه اول ……………………………………………………………………………………………………. 130

5-2- فرضيه دوم …………………………………………………………………………………………………… 130

5-3- فرضيه سوم …………………………………………………………………………………………………… 131

5-4- بررسي شاخص هاي اجتماعي، اقتصادي، زيست محيطي و کالبدي در محله عالي قاپو……… 131

5-4-1- شاخص کالبدي ………………………………………………………………………………………….. 131

5-4-2- شاخص اقتصادي ………………………………………………………………………………………. 132

5-4-3- شاخص اجتماعي ……………………………………………………………………………………….. 133

5-4-4- شاخص زيست محيطي ………………………………………………………………………………… 134

5-4-5- بررسي امتيازدهي هر چهار شاخص اصلي با هدف دست يابي به توسعه پايدار …………. 134

5-5- راهکارهاي دست يابي به توسعه پايدار………………………………………………………………… 135

منابع و ماخذ………………………………………………………………………………………………………….. 137

ضمايم………………………………………………………………………………………………………………….. 140
چکيده انگليسی ……………………………………………………………………………………………………… 144

چکیده

توسعه پايدار از جمله مفاهيمي است كه چند دهه اي است با توجه به تأثيرات منفي و گاه جبران ناپذير طرح هاي توسعه ،در مجامع جهاني مورد توجه جدي قرار گرفته است.می توان گفت که بهسازی و نوسازی با هدف های توسعه پایدار هماهنگی فراوانی دارد. در این میان شهر اردبیل با داشتن پیشینه تاریخی کهن و دارا بودن ارزشهای مذهبی و فرهنگی ، محیطی و گردشگری از آن دسته از شهرهایی است. که نمی توان بی اعتنا از کنار فرسودگی بخش های مرکزی و میانی با وسعتی حدود 536 هکتار و محجور ماندن فضاها و مجموعه های ارزشمند آن گذشت. در پژوهش حاضر با استفاده از روش تحلیلی و پژوهشی –کتابخانه ای با طرح پرسشنامه با هدف شناسایی شاخص هاي توسعه پایدار شهري و بررسی میزان تطبیق طرح بهسازی و بازسازی بافت های فرسوده اطراف بقعه شیخ صفی الدین اردبیلی که در محله عالی قاپو واقع شده است، به نتایجی دست یافته ایم که در درجه اول توجه به عنصر مشارکت به عنوان یکی از ابزارهای مهم در ساماندهی بافت فرسوده در جهت توسعه پایدار از ضروریت های اساسی می باشد.با تحلیل پرسشنامه و تحلیل شاخص ها با استفاده از نرم افزارهای EXELوEXPERTCHOICE مهمترین راهکارهای دستیابی به توسعه پایدار در بافت فرسوده محله ی شیخ صفی(عالی قاپو) شامل موارد ذیل شد:برنامه ريزي ها مشارکتی، عدالت اجتماعي و آموزش به ساکنان در جهت ارتقاي سطح اجتماعي، توجه به ويژگي هاي اقتصادي- اجتماعي ساکنان در برنامه ريزي ها، اشتغال زايي درجهت رفع بيکاري ساکنان محله، حس اعتماد و همکاري بين مردم و مسئولان شهري، نگرش جامع به طرح نوسازی و بهسازی، توجه به خط آسمان بافت، ساخت و سازهای جدید باید بخشی از تداوم سنت‌های شهر و محیط‌های شهری، توجه به سلسله مراتب فضاها و دسترسی‌ها، توجه به امنیت عناصر باز شهری. توجه به موارد ذکر شده می تواند ساماندهی بافت فرسوده ی محله ی شیخ صفی را در راستای توسعه پایدار سوق دهد.

کلید واژه : شاخص پایداري، محلات فرسوده، شهر پایدار، مشارکت مردمی ، اردبیل

1- مقدمه

فرسودگي يکي از مهمترين مسائل مربوط به فضاي شهري مي باشد که باعث بي­ساماني، عدم تعادل و ايجاد اغتشاش منظر شهري مي شود . که به زدودن خاطرات جمعي و افول حيات شهري کمک مي کند. بر اين اساس ساماندهي بافت با ارزش و تاريخي شهر به دليل ارزشهاي نهفته در آن و توجه به بافت هاي فرسوده آن مي تواند در ارتقا کيفي محيط و سرزندگي فضاي شهري را که در گذشته داشته مجدداً احيا شود. افزايش شهرنشيني و بروز معضلات زيست محيطي در دهه هاي پاياني قرن بيستم، توسعه پايدار شهرها را پيشروي متخصصان و صابنظران مسائل شهري و معماري قرار داده است. با توسعه روزانه و شهري شدن زندگي بشر مفاهيم مربوط به توسعه پايدار به اين حيطه وارد شده و توسعه پايدار شهر محصول نگاههاي جديد به عدالت اجتماعي، فضايي و محيطي نسبت به شهر است. توسعه پايدار آن است که نيازهاي انسان امروز را برآورده مي کند، بدون اينکه توانايي نسلهاي آينده را براي دستيابي به آرزوها و نيازهايشان از بين ببرد. بايد توجه داشت که پايداري مجموعه اي از وضعيت هاست که در طول زمان دوام دارد و توسعه فرايندي است که طي آن پايداري مي تواند اتفاق بيفتد. وجود رابطه و پيوند قوي ميان برنامه ريزي شهري و ايجاد يک چارچوب توسعه پايدار اقتصادي – اجتماعي در اين زمينه تأثير بسياري دارد. اين تحقيق تلاش مي كند با شناخت مسائل مربوطه به(بافت)فرسوده شهر اردبيل و محله بافت قديم عالي قاپو و معرفي دقيق آن به زواياي پنهان وناشناخته آن پي ببرد. در ادامه با استفاده از تكنيك هاي برنامه ريزي راهبردي و اصول و کابرد اصول توسعه پايدار، به شناخت مسائل و مشكلات اين بافت پرداخته و درنهايت راه حل هاي منطقي را مبتني بر برنامه ريزي راهبردي و اصول توسعه پايدار براي حل اين مسائل ارائه مي دهد.

1-1-بيان مساله

بيش از چند دهه است كه محله هاي قديمي شهري به فراموشي سپرده شدهاند. بسياري از بافتهاي سنتي كه زماني مايه افتخار شهرها بودند بيش از پنجاه سال است كه در حال فرسايش رها شدهاند. تقريباً تمامي جمعيت اين مناطق جابجا شده و ميراث تاريخي، فرهنگي و اجتماعي ويژة محله هاي مختلف يا منقرض شده و يا در حال انقراض اند. تنها اندكي از بناها كه به سختي به روي پا ايستادهاند به يادگار مانده اند و يادآور معماري و شهرسازي گذشته اند. هرچند كه حركت هايي پراكنده در سا لهاي اخير در بهسازي و مرمت بناهاي ارزنده به چشم مي خورد. اما،حساسيت ها هر چه كمتر شده و هم در ميان مسئولان و هم در ميان مردم حدود زيادي مصونيت ذهني ايجاد شده است. طرحهاي جامع،طرحهاي تفضيلي، و ضوابط منطقهاي در اهداف پيش بيني شده شكست خورده اند. در مناطق مركزي و محله هاي قديمي شهرها، نه تنها گذار از سنت به تجدد تحقق نيافته، بلكه با مقاومت سرسختانه اين مناطق در مقابل مظاهر تجدد، عملاً هيچ گونه بهسازي و مرمتي نيز صورت نگرفته است.در نتيجه پيامدهاي طراحي و، ضوابط ساختوساز به صورت مانعي بزرگ، به فرسايش روز افزون بافتهاي سنتي انجاميده است(ربيع، 1382ص 102).

فقدان مديريتي مسئول كه بتواند اين بافت ها را باتغييرات سريع ساختاري و كاركردي جديد مبتني با توسعه پايدار در شهرها هماهنگ سازد، آنها را در تنگناي عدم قابليت و عدم انطباق با نيازهاي جديد گرفتار مي آورد. به همين جهت اين بافت ها نه تنها جمعيت اصيل و بومي خود را از دست داده اند بلكه به دليل عدم تمايل به سرمايه گذاري در راستاي بهسازي و نوسازي آنها، زمينه را جهت استقرار مهاجرين(بويژه مهاجرين روستايي)و اقشاركم درآمدي كه ناگزير به سكونت در ارزانترين محلات شهري مي باشند فراهم آورده است(رهبان، 1388،ص 4).امروزه بافت فرسوده شهري در اكثر شهرهاي جهان و ايران به يكي از چالش هاي جدي در برنامه ريزي و مديريت شهري تبديل شده اند كه سالانه هزينه زيادي را به شهرداري ها تحميل مي نمايد. اكثر شهرهاي قديمي ايران از جمله شهر اردبيل داراي بخشهاي فرسوده اي هستند كه نيازمند نوسازي و بهسازي جهت كارآمد شدن مي باشند.

براي واكاوي دقيق مسأله،محله عالي قاپو شهر اردبيل را بعنوان يکي از محلات قديمي که داراي بافت فرسوده نسبتا زياددي مي باشد به عنوان مكان مورد مطالعه انتخاب كرديم. محله بافت قديم عالي قاپو در مرکز شهر واقع شده است . براي دستيابي به ضرورت ها، اهداف و رو شهاي مناسب ساماندهي، ابتدا لازم است،كه خصايص و مسائل اصلي بافت قديم شهر که محله عالي قاپو را دل خود دارد، موشكافي شود. اين محله با مسائلي از قبيل فرسودگي کالبدي بافت، عرض معابر کم، عدم توجه به مشارکت و همکاري ساکنين در اجراي طرح بهسازي مصوب، فرهنگ ساکنين بافت، مشکلات اقتصادي ساکنين بافت و… كه زمينه ساز تعارض هاي ديگر شده است. بويژه برخورد نابرابر مديريت شهري در ارائه امكانات و خدمات به فرسودگي بيشتر اين بافت كمك كرده است.اين تحقيق تلاش مي كند با شناخت مسائل مربوطه به(بافت)فرسوده شهر اردبيل و محله بافت قديم عالي قاپو و معرفي دقيق آن به زواياي پنهان و ناشناخته آن پي ببرد. در ادامه با استفاده از تكنيك هاي برنامه ريزي راهبردي و اصول و کابرد اصول توسعه پايدار، به شناخت مسائل و مشكلات اين بافت پرداخته و درنهايت راه حل هاي منطقي را مبتني بر برنامه ريزي راهبردي و اصول توسعه پايدار براي حل اين مسائل ارائه مي دهد.

 1-2- سوالات اصلي پژوهش

مشكلات اصلي بافت فرسوده شهري محله عالي قاپوي اردبيل چيست؟

راه حل هايي براي رفع مشكل اين بافت با استفاده از رويکرد اصول توسعه پايدار براي ساماندهي بافت هاي فرسوده وجود دارد؟

1-3- اهميت و ضرورت پژوهش

بافت هاي فرسوده به علت گذشت زمان و عدم سرمايه گذاري لازم در نگهداري و از آنها با ويژگي هاي خاصي مواجه هستند كه شامل موارد ذيل مي باشد. عدم دسترسي به درون بافت، فقدان تاسيسات زير بنايي مناسب، مشكلات زيست محيطي و بالا بودن حجم آلودگي،كمبود امكانات گذران اوقات فراغت، فقر و محروميت، آسيب پذيري در برابر زلزله، سرانه كم خدمات، جمعيت زياد(تراكم بالاي جمعيت)،تراكم ساختماني كم دوام، ناامني و معضلات اجتماعي (عندليب، 1385،ص 2 ). مراداز فرسودگي، ناكارآمدي و كاهش كارايي يك بافت نسبت به كارامدي ساير بافتهاي شهري است(رييع،1383،ص 8). اين بافت ها، به معضلي براي تصميم گيران، مديران و مردم شهرهاي تاريخي بدل شده است. در اين بافت ها،ارزش هاي نهفته فرهنگي و مدني كشور، در تگناي عدم قابليت بافت براي انطباق با نيازهاي زندگي جديد قرارگرفته است(ربيع، 1383،ص 21 ).در ارديبهشت ماه سال 1385،شورايعالي شهرسازي براي شناسايي اين محدوده ها سه شاخص با مفاهيم زير تعريف كرد. ريزدانگي: بلوكهاي شهري كه بيش از 50 درصد قطعات آنها مساحتي زير200 متر داشته باشند. نفوذناپذيري: بلوكهاي شهري كه بيش از 50 درصد معابر آنها عرض كمتر از ششمتر را داشته باشند.ناپايداري: بلوكهاي شهري كه بيش از 50 درصد ابنيه آنها فاقد سيستم سازه ايمي باشند(حناچي، 1382، ص 151). با بررسي بافت فرسوده و مسئله دار شهري و وجود اشتراك و افتراق آنها از يكديگر چهار گونه مختلف از اين نوع بافت ها با ماهيت كاملا متفاوت قابل تشخيص مي باشد. 1- بافت قديمي فرسوده(ارزشمند و فاقد ارزش) 2-بافت مياني فرسوده 3-بافت جديد فرسوده 4-بافت روستايي و حاشيه اي فرسوده.

بافت فرسوده محله ي عالي قاپوي اردبيل نيز همچون ساير بافت هاي فرسوده موجود در کشورمان از ويژگي هاي ذکر شده براي بافت هاي فرسوده برخوردار است که نيازمند توجه با رويکردهاي اساسي احيا و نوسازي بافت هاي فروسوده مي باشد. يکي از اين رويکردهاي اساسي و منطقي در اين زمينه توجه به رويکرد توسعه پايدار براي بهسازي و نوسازي اين بافت هاست، که در اين زمينه توجه به رويکردهاي مانند مشارکت اجتماعي ساکنان، کيفيت و محيط زندگي، استفاده از مواد و مصالح بومي براي بهسازي و احياي اين بافت ها، تونمندسازي،…از اولويت و ضرورت هاست که در اين تحقيق سعي گرديده است اين شاخصه هاي مهم اصول توسعه پايدار بررسي گردد.

1-4- اهداف پژوهش

با توجه به نيازهاي اساسي و ضروري در زمينه نوسازي عملكردي و فعاليتي و کالبدي در بافت فرسوده محله عالي قاپو از يك طرف و مسائل و مشكلات كالبدي، اجتماعي، اقتصادي و كيفي آن از سوي ديگر، محتوا و هدف اصلي اين تحقيق شناخت و طبقه بندي معيارها و شاخص هاي اصول توسعه پايدار در بهسازي و نوسازي اين بافت و تدوين پيشنهادهايي به منظور بهسازي اين محله با استفاده از رويکرد ها و اصول توسعه پايدار در شهر است.

به منظور رسيدن به اين رويكرد مشخص و كاربردي، عوامل و معيارهاي توسعه پايدار، عوامل مربوط به بهسازي و احياي بافت هاي فرسوده همچون توجه به توانمندسازي و مشارکت اجتماعي ساکنان، استفاده از مواد و مصالح بومي، توجه به محيط و کيفيت زندگي و … را بيشتر مورد توجه قرار داده است. با توجه به عوامل و شاخص ها و مطالعات نظري مي توان اهداف تحقيق را به صورت زير تدوين كرد:

1-بررسي و شناسايي عوامل موثر بر بهسازي و احياي بافت هاي فرسوده شهري با توجه به رويکردهاي توسعه پايدار و کاربردي کردن اين عوامل و رويکردها.

2-تعيين شاخص و معيارهاي رويکرد توسعه پايدار در بهسازي و احياي بافت هاي فرسوده در بافت فرسوده محله ي عالي قاپوي اردبيل.

3-بررسي و سنجش معيارهاي کالبدي، محيطي، اجتماعي و اقتصادي در بهسازي بافت فرسوده ي محله عالي قاپوي اردبيل.

تعداد صفحه :161

قیمت : 14700 تومان

***

—-

:        ****       info@elmyar.net

جستجو در سایت : کلمه کلیدی خود را وارد نمایید :

 
 

مطالب مشابه را هم ببینید

 

فایل مورد نظر خودتان را پیدا نکردید ؟ نگران نباشید . این صفحه را نبندید ! سایت ما حاوی حجم عظیمی از پایان نامه های دانشگاهی است. مطالب مشابه را هم ببینید. برای یافتن فایل مورد نظر کافیست از قسمت جستجو استفاده کنید. یا از منوی بالای سایت رشته مورد نظر خود را انتخاب کنید و همه فایل های رشته خودتان را ببینید